Thuế quan Mỹ - Canada: Vì sao giới sản xuất ô tô chọn cách im lặng?

Căng thẳng thuế quan đe dọa trực tiếp tới sự ổn định của toàn ngành công nghiệp ô tô vốn đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế Mỹ và tạo việc làm cho gần 1 triệu lao động.

Tuy nhiên, trái ngược với sự phản đối công khai nảy lửa thường thấy, các đại gia ô tô Detroit cùng giới vận động hành lang lại đang áp dụng một chiến lược giữ im lặng thận trọng đáng kinh ngạc, kiên nhẫn chờ đợi sức nóng chính trị tại Washington và Ottawa hạ nhiệt để tìm kiếm cơ hội đàm phán hậu trường.

Sự phức tạp của chuỗi sản xuất ô tô Bắc Mỹ khiến bất kỳ hàng rào thuế quan đơn phương nào cũng nhanh chóng trở thành con dao hai lưỡi giáng đòn nặng nề vào các doanh nghiệp trong nước.

Minh chứng rõ nét nhất cho sự phụ thuộc lẫn nhau này là dòng xe bán tải Ford F-Series Super Duty được sản xuất tại nhà máy Oakville, bang Ontario của Canada, nhưng sở hữu bộ hộp số chuyển đến từ Ohio, hệ thống trục xe từ Michigan và động cơ được chế tạo ngay tại Ontario. Việc các linh kiện và xe thành phẩm phải di chuyển qua lại biên giới nhiều lần trước khi đến tay người tiêu dùng khiến việc đánh thuế 50% sẽ lập tức tạo ra một cú sốc chi phí thảm khốc, buộc các hãng xe phải tăng giá bán và đẩy người tiêu dùng vào thế gánh chịu hậu quả.

Giới chuyên gia tại Detroit nhận định rằng xu hướng tái công nghiệp hóa là cần thiết, nhưng việc gượng ép thực hiện bằng cách hủy hoại mối quan hệ hợp tác kéo dài gần 125 năm với Canada sẽ gây ra những tổn thương dài hạn cho năng lực cạnh tranh khu vực.

Điểm bất cập lớn nhất của làn sóng bảo hộ hiện nay là nó đang vô tình đẩy các nhà sản xuất Bắc Mỹ vào thế bất lợi nghiêm trọng so với các đối thủ cạnh tranh Châu Á.

Nhìn lại diễn biến chính sách, khi chính quyền Mỹ bắt đầu áp mức thuế 25% vì lý do an ninh quốc gia vào đầu năm 2025, ba đại gia Detroit gồm Ford, General Motors và Stellantis đã nhanh chóng giành được các ngoại lệ miễn trừ cho linh kiện đáp ứng quy tắc xuất xứ theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA).

Tuy nhiên, việc Washington sau đó đạt được các thỏa thuận thương mại riêng lẻ với Nhật Bản và Hàn Quốc để giảm thuế nhập khẩu ô tô xuống còn 15% đã tạo ra một nghịch lý lớn. Các hãng xe Bắc Mỹ phải gánh chi phí thuế quan cao hơn khi luân chuyển linh kiện qua biên giới Canada so với những chiếc xe được sản xuất hoàn chỉnh tại Châu Á rồi vận chuyển qua Thái Bình Dương.

Sự sụp đổ đột ngột của các cuộc đàm phán song phương mới đây đã đảo ngược hoàn toàn cục diện, biến sự lạc quan ngắn hạn thành mối lo ngại hiện hữu.

Trước đó, hai nước đã ở rất gần một thỏa thuận chung giúp hạ thuế nhập khẩu ô tô Canada xuống mức 7% - một cải thiện quan trọng mà các nhà sản xuất Mỹ sẵn sàng đón nhận như một bước tiến hướng tới việc xóa bỏ hoàn toàn thuế quan.

Thế nhưng, khi đàm phán đổ vỡ, tuyên bố tăng thuế lên 50% của Tổng thống Donald Trump lập tức đẩy toàn bộ chuỗi cung ứng vào vòng nguy hiểm. Đáng chú ý, ngay cả Nghiệp đoàn Công nhân Ô tô Mỹ (UAW) - thực thể được cho là sẽ hưởng lợi từ chính sách đưa nhà máy về nước - cũng công khai phản đối sự leo thang này. Chủ tịch UAW Shawn Fain nhấn mạnh rằng Canada là quốc gia có tiêu chuẩn lao động cao và công đoàn mạnh, do đó thuế quan trừng phạt nên được tập trung vào những quốc gia duy trì mức lương bóc ngắn 3 USD mỗi giờ và tạo sức ép với công đoàn độc lập chứ không phải đối tác Bắc Mỹ.

Đứng trước lập trường cứng rắn từ Bộ Thương mại Mỹ và Nhà Trắng với quan điểm ưu tiên tuyệt đối cho xe sản xuất hoàn toàn tại nội địa, các tập đoàn ô tô hiểu rằng việc công khai đối đầu trực diện lúc này có thể mang lại tác dụng ngược.

Dù Bộ Thương mại Mỹ từng hỗ trợ ngành ô tô thông qua cơ chế hoàn thuế phụ thuộc vào tỷ lệ linh kiện nội địa, quan điểm coi công nghiệp ô tô Canada là rào cản vẫn đang chiếm ưu thế trong chính sách của Washington.

Việc các nhà sản xuất chấp nhận "ở ẩn" và vận động hành lang kín đáo không chỉ nhằm cứu vãn các thỏa thuận thuế quan ngắn hạn, mà còn để bảo vệ sự tồn tại của chính Hiệp định USMCA trước kỳ đánh giá toàn diện. Nếu không thể tìm lại tiếng nói chung trong vài tháng tới, cuộc chiến thuế quan Mỹ - Canada không chỉ làm suy giảm sức mạnh của bộ ba Detroit mà còn làm đứt gãy mô hình tích hợp sản xuất vốn là lợi thế cạnh tranh cốt lõi của ngành công nghiệp ô tô Bắc Mỹ trên bản đồ toàn cầu.