Thuế quan Mỹ và chiến tranh công nghệ định hình kinh tế thế giới 2026

Quang cảnh cảng hàng hóa ở Tokyo, Nhật Bản. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Theo đài phát thanh quốc tế DW (dw.com) của Đức, năm 2025 đã khép lại với nhiều thách thức đối với nền kinh tế toàn cầu, từ căng thẳng thương mại gay gắt, tăng trưởng không đồng đều đến những lo ngại về lạm phát và nợ công cao. Khi bước sang năm 2026, nhiều vấn đề này dự kiến sẽ tiếp tục kéo dài, đặt ra hàng loạt rủi ro có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế thế giới.

Tăng trưởng toàn cầu dự báo giảm

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm nhẹ, từ 3,2% năm 2025 xuống 2,9% năm 2026. Tổ chức này, bao gồm 38 nền kinh tế phát triển nhất thế giới, cho biết nền kinh tế thế giới đã chứng tỏ khả năng phục hồi tốt trong năm 2025 nhưng vẫn còn dễ bị tổn thương.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gây chấn động thế giới vào tháng 4/2025 khi áp đặt một chế độ thuế quan mới sâu rộng nhằm định hình lại dòng chảy thương mại toàn cầu và cắt giảm thâm hụt ngân sách lớn của Mỹ. Động thái này đã gây ra sự hỗn loạn trên thị trường, sự bất ổn trong kinh doanh và những điều chỉnh trong chuỗi cung ứng.

Kể từ đó, Washington đã đạt được thỏa thuận với nhiều đối tác thương mại. Tuy nhiên, theo tính toán của Phòng Nghiên cứu Ngân sách thuộc Đại học Yale, thuế quan trung bình của Mỹ đã tăng từ 2,5% khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025 lên 17,9% - mức cao nhất kể từ năm 1934.

Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sẽ đưa ra phán quyết vào năm tới về việc liệu Tổng thống Trump có thể bỏ qua Quốc hội để áp đặt thuế quan bằng cách viện dẫn tình trạng khẩn cấp quốc gia hay không. Nhiều nhà quan sát dự đoán tòa án tối cao sẽ khẳng định phán quyết của các tòa án cấp dưới rằng thuế quan do ông Trump áp đặt là không hợp pháp. Tuy nhiên, ngay cả khi bị bác bỏ, chính quyền Trump vẫn có thể sử dụng các biện pháp pháp lý khác để áp đặt lại một số loại thuế. Do đó, thuế quan có khả năng vẫn sẽ là một vấn đề lớn trong năm 2026.

Cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung chưa hạ nhiệt

Căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, nhiều khả năng sẽ tiếp diễn. Tình hình đã dịu bớt phần nào kể từ khi ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp nhau hồi tháng 10/2025 và nhất trí về một thỏa thuận "đình chiến" 12 tháng trong cuộc chiến thương mại giữa hai nước.

Rajiv Biswas, Giám đốc điều hành của công ty phân tích rủi ro Asia Pacific Economics, cho biết thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung "giống như một lệnh ngừng bắn hơn là một hiệp định hòa bình lâu dài có thể chấm dứt cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung". Ông Biswas nhấn mạnh rằng Mỹ và Trung Quốc vẫn đang vướng vào cuộc cạnh tranh địa chiến lược, thúc đẩy sự ganh đua trong các lĩnh vực then chốt như công nghệ quốc phòng và các ngành công nghiệp sản xuất tiên tiến.

Ông Biswas dự báo cuộc chiến giành vị thế thống trị công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc có thể sẽ kéo dài trong năm 2026, với việc gia tăng sử dụng thuế quan, trừng phạt và các biện pháp kinh tế khác trong các lĩnh vực cạnh tranh công nghệ trọng điểm như thiết bị quốc phòng tiên tiến, chip trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và robot.

Thách thức cấu trúc của Trung Quốc

Nền kinh tế Trung Quốc dự kiến vẫn sẽ duy trì khả năng phục hồi mạnh mẽ trong năm 2026, tăng trưởng khoảng 5%, phù hợp với các mục tiêu gần đây của Bắc Kinh. Tuy nhiên, những thách thức mang tính cấu trúc sâu xa vẫn tồn tại, chẳng hạn như sự già hóa dân số và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trong nhiều lĩnh vực công nghiệp như thép, đóng tàu và hóa chất.

Neil Shearing, nhà kinh tế trưởng tại Capital Economics, cho biết mô hình tăng trưởng của Trung Quốc "tiếp tục ưu tiên nguồn cung hơn cầu, dẫn đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất kinh niên và chi tiêu tiêu dùng yếu kéo dài". Ông Shearing nhận định rằng sự mất cân bằng sẽ vẫn là đặc điểm nổi bật của nền kinh tế Trung Quốc vào năm 2026.

Alicia Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis của Pháp, tin rằng thuế quan của chính quyền Trump sẽ gây ảnh hưởng nặng nề hơn đến các quốc gia châu Á vào năm 2026, do căng thẳng địa chính trị kéo dài, sự phân mảnh thương mại ngày càng tăng và thiếu sự hội nhập khu vực sâu rộng hơn.

Lạm phát và gánh nặng nợ công

Lạm phát vẫn ở mức cao tại nhiều nơi trên thế giới, bao gồm cả Mỹ và khu vực đồng euro, một phần là do thuế quan. Việc gia tăng thêm các rào cản thương mại hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng có thể đẩy nhanh tốc độ tăng giá, tạo ra một tình thế khó xử cho các ngân hàng trung ương về việc nên tăng lãi suất để chống lạm phát hay giữ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng.

Lãi suất tăng có thể gây tổn hại đến tăng trưởng và làm tăng vọt chi phí trả nợ của các quốc gia đang gánh khoản nợ lớn. Nhiều quốc gia thuộc khu vực đồng euro, như Pháp, đặc biệt dễ bị tổn thương vì chính phủ đang phải vật lộn để thực hiện các biện pháp cắt giảm chi tiêu nhằm kiềm chế thâm hụt ngân sách và nợ công tăng cao.

Chuyên gia Shearing cảnh báo rằng những áp lực tài chính, vốn làm chao đảo các nhà đầu tư, sẽ tiếp tục đeo bám thị trường trong năm 2026, khi tình hình tài chính công của một số nền kinh tế phát triển lớn đang đi theo một con đường không bền vững.

Nền kinh tế Đức, nền kinh tế lớn nhất EU, dự kiến sẽ được thúc đẩy vào năm 2026 nhờ việc chính phủ tăng chi tiêu cho quốc phòng và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, tâm lý kinh doanh vẫn ảm đạm. Các viện nghiên cứu kinh tế hàng đầu gần đây đã cắt giảm dự báo tăng trưởng năm 2026, ví dụ như Viện nghiên cứu kinh tế IFO có trụ sở tại Munich hiện dự đoán chỉ tăng trưởng 0,8% vào năm tới.

Rủi ro từ bong bóng AI

Sự bùng nổ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) được dự đoán sẽ tiếp tục trong năm 2026. Các công ty công nghệ lớn của Mỹ đã dành hàng trăm tỷ USD để xây dựng và mở rộng cơ sở hạ tầng AI. Các khoản đầu tư này được dự báo sẽ đóng góp đáng kể vào tăng trưởng GDP của Mỹ.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về mức định giá cao ngất ngưởng của các công ty công nghệ Mỹ, vì vẫn chưa chắc chắn liệu khoản chi tiêu khổng lồ vào cơ sở hạ tầng AI cuối cùng có mang lại lợi nhuận hay không. Một số người lo ngại rằng nó đã trở thành một bong bóng có thể vỡ và gây ra sự sụp đổ thị trường.

Garcia-Herrero, nhà kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng đầu tư Natixis của Pháp nhận định, cuộc cách mạng AI mang tính cấu trúc và sự chuyển đổi sẽ tiếp tục diễn ra trong năm 2026. Tuy nhiên, chuyên gia này cảnh báo rằng nếu bong bóng cổ phiếu AI vỡ và chi tiêu giảm đột ngột, thì nền kinh tế và các hộ gia đình Mỹ sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề, có khả năng đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới vào suy thoái và kìm hãm tăng trưởng toàn cầu.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc