Thuốc kê đơn không còn 'dễ mua'

Đối với thuốc kê đơn, người dân phải xuất trình đơn thuốc của bác sĩ trước khi mua.

Thay đổi từ nhà thuốc đến người dân

Trong nhiều năm qua, việc mua thuốc kháng sinh và nhiều loại thuốc điều trị tại các nhà thuốc diễn ra khá dễ dàng. Chỉ cần mô tả triệu chứng bệnh, người dân có thể mua được thuốc mà không cần đơn của bác sĩ. Thói quen này không chỉ làm gia tăng nguy cơ sử dụng thuốc sai cách, mà còn là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kháng kháng sinh ngày càng nghiêm trọng.

Theo NĐ90, cá nhân bán thuốc kê đơn không có đơn thuốc có thể bị xử phạt từ 10 đến 20 triệu đồng; tổ chức vi phạm bị xử phạt gấp đôi mức trên. Trước quy định mới, nhiều cơ sở kinh doanh dược trên địa bàn Thanh Hóa đã nhanh chóng điều chỉnh hoạt động theo hướng chặt chẽ hơn.

Dược sĩ Yên Thị Thanh Thương, nhà thuốc Phong Thúy, phường Hạc Thành, cho biết: “Nhà thuốc thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước, đồng thời tư vấn rõ ràng cho khách hàng về việc sử dụng thuốc theo đơn, đặc biệt đối với thuốc kháng sinh, thuốc đặc trị và các loại thuốc bắt buộc phải kê đơn”.

Ghi nhận tại nhiều nhà thuốc cho thấy, hầu hết cơ sở đã treo biển thông báo “Thuốc kê đơn chỉ bán khi có đơn của bác sĩ”, bố trí riêng khu vực thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn để thuận tiện cho người dân. Bên cạnh đó, hoạt động tư vấn sử dụng thuốc cũng được tăng cường nhằm hạn chế tình trạng tự ý dùng thuốc hoặc lạm dụng thuốc kháng sinh.

Dược sĩ Đỗ Mai Chi, Giám đốc điều hành Hệ thống nhà thuốc Long Hiền, cho biết: “Nhà thuốc đẩy mạnh truyền thông trực tiếp tới khách hàng, phân khu rõ ràng giữa thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn, giúp người dân dễ dàng tiếp cận đúng loại thuốc cần sử dụng và hiểu rõ quy định mới”.

Là người thường xuyên phải điều trị bệnh tim mạch, ông Nguyễn Hữu Nghị ở phường Hàm Rồng cho biết bản thân hoàn toàn đồng tình với quy định mới. Theo ông, việc sử dụng thuốc theo đơn của bác sĩ giúp người bệnh yên tâm hơn về hiệu quả điều trị và hạn chế các rủi ro do dùng thuốc không đúng chỉ định.

Tuy nhiên, theo phản ánh của các nhà thuốc, trong thời gian đầu thực hiện vẫn còn nhiều trường hợp người dân đến mua thuốc nhưng không mang theo đơn. Các cơ sở phải giải thích, hướng dẫn người dân đến cơ sở y tế khám bệnh, được kê đơn hợp lệ trước khi quay lại mua thuốc.

Dược sĩ chuyên khoa I Phạm Xuân Nam, Giám đốc Công ty CP Đầu tư trung tâm y khoa Tốt Tốt, cho biết: "Việc triển khai quy định mới bước đầu gặp không ít khó khăn do thói quen mua thuốc của người dân chưa thay đổi ngay. Tuy nhiên, đơn vị xác định đây là quy định cần thiết để bảo đảm an toàn cho người bệnh và đang thực hiện theo đúng quy định".

Quản lý thuốc kê đơn bằng dữ liệu số và hạ tầng y tế

Theo ông Lê Anh Hiếu, Phó giám đốc Sở Y tế, việc kiểm soát bán thuốc kê đơn cần được nhìn nhận là một vấn đề quản trị hệ thống y tế và bảo vệ sức khỏe cộng đồng, chứ không đơn thuần là câu chuyện xử phạt các nhà thuốc.

Thực tế cho thấy, nếu chỉ tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm trong khi người dân vẫn khó tiếp cận dịch vụ khám, chữa bệnh, hệ thống kê đơn điện tử chưa đồng bộ và dữ liệu y tế chưa được liên thông, thì rất khó kiểm soát triệt để tình trạng mua thuốc không theo đơn.

Theo đó, ngành y tế xác định ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện hạ tầng số và hệ thống kê đơn điện tử trong toàn ngành. Đây được xem là giải pháp gốc để quản lý thuốc kê đơn hiệu quả. Khi người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh, được kê đơn hợp pháp nhanh chóng và thuận tiện, nhu cầu tự ý mua thuốc sẽ giảm dần một cách bền vững.

Bên cạnh đó, ngành y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền nhằm xây dựng văn hóa sử dụng thuốc an toàn trong cộng đồng. Hiện nay, không ít người vẫn duy trì thói quen tự mua kháng sinh, sử dụng thuốc theo truyền miệng, tự tăng liều hoặc phối hợp nhiều loại thuốc mà không có hướng dẫn chuyên môn. Đây là những nguy cơ tiềm ẩn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường quản lý bằng dữ liệu và công nghệ thay cho phương thức quản lý thủ công. Khi hệ thống dữ liệu y tế được liên thông đồng bộ, cơ quan quản lý có thể giám sát hoạt động bán thuốc theo thời gian thực, phát hiện các trường hợp bán thuốc kê đơn không có dữ liệu đơn thuốc, nhận diện nguy cơ lạm dụng thuốc hoặc bất thường trong tiêu thụ kháng sinh.

Theo Phó giám đốc Sở Y tế Lê Anh Hiếu, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm vẫn là giải pháp cần thiết nhưng phải được thực hiện theo lộ trình phù hợp. Mục tiêu cuối cùng không phải là xử phạt nhiều hơn mà là xây dựng môi trường sử dụng thuốc an toàn, văn minh và có trách nhiệm đối với sức khỏe cộng đồng.

Về lâu dài, quản lý thuốc kê đơn sẽ từng bước chuyển từ mô hình kiểm tra thủ công sang quản lý thông minh dựa trên dữ liệu số, liên thông toàn hệ thống y tế và giám sát theo thời gian thực. Đây được xem là xu hướng tất yếu nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thuốc hợp lý của người dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và góp phần xây dựng nền y tế hiện đại, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.