Thuốc lá gây tổn thất vượt quá 2% GDP mỗi năm

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, phát biểu tại hội thảo.

Sáng 27/2, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với sự tham dự của đại diện của nhiều bộ, ngành, tổ chức quốc tế liên quan.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa quốc gia, hội thảo hôm nay không chỉ là một bước trong quy trình pháp lý. Đây là diễn đàn đối thoại chính sách. Bộ Y tế mong muốn lắng nghe các ý kiến đa chiều, thẳng thắn, khoa học và xây dựng, để khi trình Chính phủ và Quốc hội, Dự án Luật thực sự đạt được tính khả thi cao nhất, đồng bộ nhất và hiệu quả nhất.

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác. Thứ hai, cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc. Tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, riêng nam giới trưởng thành chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá ước tính 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, nếu tính cả tổn thất môi trường, con số vượt quá 2% GDP mỗi năm. Đó không chỉ là câu chuyện của y tế, mà là vấn đề của phát triển quốc gia.

Đặc biệt, sự xuất hiện và gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với thế hệ trẻ. Quốc hội đã có quyết định rất kịp thời tại Nghị quyết số 173/2024/QH15: cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành các sản phẩm này trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm hiệu lực, hiệu quả và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, việc luật hóa các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là yêu cầu tất yếu.

Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam trao đổi về kinh nghiệm của các quốc gia và khuyến nghị đối với sản phẩm thuốc lá mới.

Bên cạnh đó, thực tiễn giám sát cho thấy tình trạng vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến, trung bình có 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường học tại các đô thị lớn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy đã có 59 quốc gia cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, và các quốc gia áp dụng biện pháp này có tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so quốc gia không áp dụng.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định, quan điểm của chúng ta rất rõ ràng: bảo vệ sức khỏe nhân dân là ưu tiên cao nhất; bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn… Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách. Đặc biệt, với sự đồng hành của các cơ quan thuộc Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, các tổ chức quốc tế và toàn xã hội, chúng ta sẽ xây dựng được một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn các sản phẩm thuốc lá mới, và tiến tới một Việt Nam khỏe mạnh hơn, bền vững hơn.

Minh Hoàng