Thuộc nhóm ngành khó học, vì sao STEM vẫn hút thí sinh?

Mùa tuyển sinh đại học 2026 ghi nhận sự thay đổi đáng chú ý ở nhóm ngành STEM. Khoảng 212.600 thí sinh xác nhận nhập học vào các lĩnh vực STEM, chiếm 33,6% tổng số thí sinh xác nhận nhập học. Trong đó, hơn 121.000 em lựa chọn 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc diện được xem xét hỗ trợ học bổng. Đây vốn là những ngành học được đánh giá khó, đòi hỏi nền tảng kiến thức tốt và quá trình học tập dài, nhưng đang ngày càng được nhiều thí sinh lựa chọn.

STEM tăng sức hút, thí sinh giỏi ngày càng quan tâm

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hòa - Trưởng Phòng Khảo thí và Đảm bảo chất lượng đào tạo, Trường Đại học Giao thông Vận tải, chính sách hỗ trợ người học tạo ra tác động rõ rệt tới lựa chọn của thí sinh trong mùa tuyển sinh năm nay.

“Chính sách học bổng với mức hỗ trợ tương đối đáng kể tạo cú hích rõ rệt cho tuyển sinh các ngành STEM, đặc biệt trong việc thu hút những thí sinh có năng lực học tập tốt”, bà Hoà đánh giá.

Theo bà Hòa, năm nay khoảng 467.590 em đăng ký ít nhất một nguyện vọng vào các ngành STEM, tương đương khoảng 53,4% tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển. Sau tuyển sinh, khoảng 33% thí sinh xác nhận nhập học lựa chọn các ngành STEM.

Năm 2026, khoảng 212.600 thí sinh xác nhận nhập học vào các lĩnh vực STEM. (Ảnh minh hoạ: Minh Đức)

Tại Trường Đại học Giao thông Vận tải, tỷ lệ này còn cao hơn, đạt khoảng 69%. Điểm chuẩn nhiều ngành liên quan đến STEM của trường tăng từ 1,5 điểm, thậm chí có ngành tăng tới 4 điểm so với năm trước.

Những con số này cho thấy STEM đang có “điểm cộng” mới trong mắt thí sinh. Với những ngành vốn đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và khả năng học các môn Khoa học tự nhiên, một chính sách hỗ trợ đủ cụ thể có thể khiến bài toán lựa chọn ngành học trở nên dễ cân nhắc hơn.

Ông Vũ Khắc Ngọc - Giáo viên luyện thi môn Hóa học tại Hà Nội cho rằng trong bối cảnh chi phí học đại học tại các thành phố lớn ngày càng cao, học bổng STEM thực sự là động lực để học sinh giỏi mạnh dạn lựa chọn những ngành khoa học, kỹ thuật và công nghệ mà nền kinh tế đang cần.

Tuy nhiên, học bổng có thể tạo lực đẩy ban đầu, còn điều khiến một ngành học thực sự hấp dẫn trong dài hạn phải là những gì người học nhận được sau nhiều năm bỏ công sức theo đuổi.

Giữ sức hút STEM, bài toán không chỉ nằm ở học bổng

STEM vốn không phải nhóm ngành dễ học. Sinh viên phải đầu tư nhiều thời gian cho kiến thức nền tảng, thực hành, thí nghiệm và liên tục cập nhật công nghệ. Vì vậy, để giữ được sức hút với thí sinh, các trường không thể chỉ tuyển được đầu vào chất lượng mà phải tạo ra môi trường đủ tốt để người học phát triển.

Học sinh cần được làm quen với STEM ngay từ bậc THCS, THPT. (Ảnh minh hoạ: Phenikaa)

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Hòa, Trường Đại học Giao thông Vận tải bắt tay đổi mới chương trình đào tạo từ sớm, tăng cường phòng thực hành, thí nghiệm và trang thiết bị hiện đại. Nhà trường cũng đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp để sinh viên được tiếp cận công nghệ, quy trình và yêu cầu thực tế của thị trường lao động.

Cách làm này giải quyết một tâm lý khá phổ biến của thí sinh khi đứng trước những ngành học khó: “Học xong để làm gì?”.

Khi sinh viên được thực hành với công nghệ mới, tiếp xúc doanh nghiệp và nhìn thấy rõ con đường nghề nghiệp ngay trong quá trình học, STEM sẽ không còn là những môn học khô khan hay lựa chọn chỉ vì học bổng, ngành học khi đó gắn với một tương lai cụ thể hơn.

Ông Vũ Khắc Ngọc cho rằng để STEM duy trì sức hút trong nhiều năm và tiếp tục thu hút học sinh giỏi, cần thêm các chính sách đầu tư đồng bộ, đặc biệt là tạo ra việc làm chất lượng cao và cơ hội phát triển nghề nghiệp. “Học bổng có giá trị, nhưng khó có thể so sánh với triển vọng thu nhập và cơ hội phát triển nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp”, ông Ngọc nói.

Theo ông Ngọc, các môn Khoa học tự nhiên ở phổ thông vốn đòi hỏi học sinh tích lũy kiến thức trong thời gian dài. Trong khi đó, tâm lý học để thi khiến nhiều học sinh có xu hướng ưu tiên những môn phục vụ trực tiếp cho các kỳ thi và né những môn khó nếu không bắt buộc. Vì vậy, muốn có nguồn thí sinh STEM ổn định, việc nuôi dưỡng năng lực và hứng thú với khoa học cần được bắt đầu từ THCS, THPT.

PGS.TS Nguyễn Thị Hòa cho rằng các trường phổ thông cần chú trọng hơn tới hướng nghiệp, phân luồng, đồng thời tạo điều kiện để học sinh học tốt các môn Khoa học tự nhiên. Khi được tiếp xúc sớm với khoa học, công nghệ và những ứng dụng thực tế, học sinh sẽ có cơ hội hiểu mình phù hợp với lĩnh vực nào thay vì chỉ lựa chọn ngành học khi đứng trước danh sách nguyện vọng đại học.