Thượng đỉnh lịch sử Mỹ - Nga - Trung: Cơ hội đối thoại hay phép thử quyền lực?
Ngày 19/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã bước vào cuộc gặp thượng đỉnh ba bên chưa từng có tiền lệ tại thành phố Thâm Quyến (Trung Quốc), tập trung thảo luận về cuộc chiến Ukraine và vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân.
Trước đó, trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Fox News, Tổng thống Trump bày tỏ sự ấn tượng trước nghi thức đón tiếp trọng thị mà nước chủ nhà dành cho ông.

Các nhà lãnh đạo Nga, Trung Quốc, Mỹ đến tham dự cuộc họp ba bên ngày 19/11. Ảnh Reuters
Về phần mình, ông Tập Cận Bình đã trực tiếp ra sân bay đón Tổng thống Trump – lần đầu tiên nhà lãnh đạo Trung Quốc thực hiện nghi thức này đối với một nguyên thủ nước ngoài kể từ khi nhậm chức, nhằm đáp lại cử chỉ tương tự của ông Trump tại Căn cứ liên hợp Andrews (Mỹ) hồi tháng 9 vừa qua.
"Ông ấy là một nhà lãnh đạo vĩ đại và chưa từng ra sân bay đón bất kỳ ai. Sự đón tiếp nồng hậu, hàng nghìn người dân, các em nhỏ và đội danh dự... đó là sự tôn trọng lớn lao. Đây là một thắng lợi lớn cho nước Mỹ và cũng là thắng lợi lớn cho Trung Quốc", Tổng thống Trump chia sẻ.
Cuộc gặp ba bên diễn ra bên lề Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Ngồi quanh chiếc bàn tròn lớn tại phòng họp, lãnh đạo ba cường quốc hạt nhân hàng đầu thế giới đã lần lượt đưa ra những phát biểu khai mạc mang nhiều thông điệp chiến lược.
Những tín hiệu đối thoại trái chiều
Mở đầu cuộc gặp, Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định sự kiện này đang tạo nên dấu mốc lịch sử: "Chúng ta thực sự đang làm nên lịch sử. Ba nước chúng ta có rất nhiều vấn đề cần thảo luận. Không nền hòa bình nào được kiến tạo bằng cách khước từ các cơ hội tiếp xúc".
Cùng chung quan điểm thúc đẩy giải pháp, Tổng thống Nga Vladimir Putin nhận định ba quốc gia chia sẻ "nhiều lợi ích chung trong việc giải quyết các cuộc xung đột khu vực, bao gồm cả chiến sự đang diễn ra tại Ukraine".
Trong khi đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình không đề cập trực tiếp tới vấn đề Ukraine trong phần phát biểu mở đầu. Thay vào đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của sự ổn định giữa các nước lớn: "Lịch sử cho thấy khi các cường quốc chung sống hòa thuận, thế giới sẽ hòa bình. Khi các cường quốc xung đột, thế giới sẽ rơi vào hỗn loạn".
Theo giới phân tích quốc tế, cuộc gặp ba bên này khó có thể tạo ra các thỏa thuận đột phá do những bất đồng sâu sắc về vấn đề Ukraine, Iran, vũ khí hạt nhân cũng như thương mại.
Trước phiên họp chung, Tổng thống Trump đã có các cuộc tiếp xúc song phương riêng rẽ với ông Tập Cận Bình và ông Putin. Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết cả ông và Chủ tịch Tập Cận Bình đều đặc biệt quan tâm đến việc đảm bảo dòng chảy dầu mỏ thông suốt qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược đang bị gián đoạn bởi cuộc xung đột liên quan đến Iran. Đáng chú ý, xuyên suốt hai ngày diễn ra hội nghị, nhà lãnh đạo Trung Quốc chưa đưa ra bất kỳ bình luận công khai nào về cả vấn đề Ukraine lẫn Iran.
Bà Patricia Kim, chuyên gia về chính sách đối ngoại tại Viện Brookings (Mỹ), nhận định Bắc Kinh không muốn bị nhìn nhận là bên đứng ra môi giới cho một thỏa thuận về Ukraine trong bối cảnh vắng mặt đại diện của Kiev và các nhà lãnh đạo châu Âu. "Chủ tịch Tập Cận Bình luôn coi cuộc đối đầu Nga - Ukraine về cơ bản là vấn đề của châu Âu, điều này khiến Bắc Kinh càng ít có động lực đứng ra gánh vác trách nhiệm giải quyết", bà Kim phân tích.
Thách thức từ kiểm soát hạt nhân đến cạnh tranh công nghệ
Tại phiên họp chính thức của APEC diễn ra cùng ngày, Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi duy trì thương mại "tự do và cởi mở", đồng thời cùng Tổng thống Putin lên tiếng chỉ trích các chính sách "bảo hộ" thương mại và lệnh trừng phạt từ phương Tây. Trong khi đó, các nhà lãnh đạo phương Tây cho rằng mô hình tăng trưởng tập trung vào năng lực sản xuất công nghiệp thay vì tiêu dùng nội địa của Trung Quốc đang tạo ra sự mất cân bằng thương mại toàn cầu.
Về phía Nga, dù vừa chịu tổn thất sau vụ cây cầu huyết mạch nối bán đảo Crimea với đất liền Nga bị đánh sập, Tổng thống Putin vẫn khẳng định vai trò then chốt của Moskva đối với an ninh lương thực và năng lượng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ở chiều ngược lại, dù đang chịu áp lực trong nước sau thất bại tại cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ và vụ việc liên quan đến tập đoàn Nvidia, Tổng thống Trump vẫn tuyên bố đanh thép rằng Mỹ đã và đang là một cường quốc Thái Bình Dương trong suốt hàng trăm năm qua.

Các nhà lãnh đạo Mỹ - Nga - Trung tại cuộc gặp. Ảnh Reuters
Một trong những trọng tâm khó khăn nhất tại bàn đàm phán ba bên là vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân. Tổng thống Trump kiên quyết đưa nội dung này thành chủ đề chính của hội nghị, bất chấp việc Bắc Kinh nhiều lần từ chối tham gia các cuộc đàm phán với Washington và Moskva – hai quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn hơn nhiều so với Trung Quốc. "Từ bỏ chúng không phải là một việc dễ dàng", ông Trump nói thẳng với hai người đồng cấp ngay khi bắt đầu cuộc họp.
Ông Craig Singleton, chuyên gia tại Quỹ Bảo vệ Dân chủ (FDD), nhận định các nhà lãnh đạo có nhiều lý do để xuất hiện cùng nhau, nhưng lại có quá ít điểm chung để đạt được các thỏa thuận thực chất do những mâu thuẫn sâu sắc về Ukraine, Iran, hạt nhân, thương mại. "Một bức ảnh chung có thể mang lại lợi ích truyền thông cho cả ba nhà lãnh đạo, nhưng việc thống nhất chương trình nghị sự lại khó khăn hơn nhiều", ông Singleton đánh giá.
Cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình diễn ra ngay sau khi hai nước gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại trong tháng này, nhưng lại phủ bóng bởi những lo ngại xoay quanh vụ việc của Nvidia. Vụ việc đang đặt ra dấu hỏi lớn về tính hiệu quả của các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ. Theo ông Singleton, đây chính là kịch bản bất lợi nhất đối với Bắc Kinh: Trung Quốc muốn đàm phán trực tiếp với Tổng thống Mỹ để tiếp cận nguồn cung chip, nhưng thay vào đó, họ có nguy cơ phải đối mặt với các đạo luật siết chặt xuất khẩu công nghệ được lưỡng đảng Mỹ thông qua.



