Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc
Cuộc gặp ba bên giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Thâm Quyến (Trung Quốc) ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý khi bối cảnh lợi ích và ưu tiên chiến lược của ba nước còn nhiều khác biệt.

Bức tranh nghệ thuật đại chúng mới mang tên 'Thâm Quyến 26' của họa sĩ người Nga Alexey Sergienko, vẽ Tổng thống Mỹ Donald Trump, Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, được dành tặng cho Hội nghị thượng đỉnh APEC ở Thâm Quyến, ra mắt tại Saint Petersburg, Nga, ngày 12/11. (Nguồn: Getty Images)
Bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến, các lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga sẽ tiến hành cuộc gặp trực tiếp ba bên. Tạp chí Modern Diplomacy nhận định, việc ba nhà lãnh đạo cùng tham gia trao đổi được xem là sự kiện ngoại giao hiếm có, thu hút sự chú ý không chỉ bởi quy mô đại diện mà còn bởi vai trò của ba nước trong những vấn đề địa chính trị, an ninh và kinh tế quan trọng hiện nay.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc mô tả cuộc gặp có ý nghĩa mang tính khai phá. Người phát ngôn Mao Ninh cho biết, ba nhà lãnh đạo dự kiến trao đổi quan điểm về bảo vệ hòa bình thế giới và thúc đẩy ổn định chiến lược trong quan hệ giữa các cường quốc. Theo bà, đây là cơ hội quan trọng để tăng cường liên lạc, quản lý bất đồng và ổn định quan hệ giữa ba nước.
Thông điệp từ Bắc Kinh phản ánh quan điểm rằng, ba cường quốc có trách nhiệm chung trong giải quyết những thách thức quốc tế và việc tăng cường trao đổi không chỉ phục vụ lợi ích của ba nước mà còn đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng quốc tế.
Tuy nhiên, dù có thể mở thêm kênh trao đổi và góp phần kiểm soát bất đồng, cuộc gặp khó tạo ra những thỏa thuận thực chất khi Washington, Bắc Kinh và Moscow vẫn theo đuổi những lợi ích và ưu tiên chiến lược khác nhau.
Ba ưu tiên khác biệt
Trong khi Trung Quốc muốn khẳng định vai trò thúc đẩy đối thoại quốc tế, Mỹ và Nga cũng có những mục tiêu riêng khi tham gia cuộc gặp.
Trung Quốc và Nga đã tăng cường quan hệ đối tác chiến lược thông qua phối hợp ngoại giao, hợp tác kinh tế và chia sẻ quan điểm phản đối một số khía cạnh của trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt. Tuy nhiên, sự gắn kết này không đồng nghĩa với việc hai nước có chung mọi lợi ích hay từ bỏ những ưu tiên quốc gia riêng.
Với Tổng thống Mỹ Donald Trump, cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh chính quyền của ông chịu sức ép cả trong nước lẫn quốc tế. Báo DW của Đức dẫn lời Giáo sư Zhang Lun thuộc Đại học CY Cergy Paris (Pháp) cho rằng, những tổn thất nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ khiến ông chủ Nhà Trắng đứng trước nguy cơ trở thành một tổng thống suy giảm ảnh hưởng trong giai đoạn cuối nhiệm kỳ.
Trên trường quốc tế, quan hệ với các đồng minh bị tổn hại, trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt suy yếu, cùng những khó khăn trong cuộc xung đột tại Iran cũng làm giảm ảnh hưởng, nguồn lực và dư địa hành động của Washington.
Theo ông Zhang Lun, những yếu tố này khiến Tổng thống Trump có nhu cầu đạt được các kết quả ngoại giao, đồng thời tìm kiếm sự hợp tác của Trung Quốc đối với những ưu tiên chính sách quan trọng của Mỹ.
Trong quan hệ với Bắc Kinh, mục tiêu trước mắt của Washington có thể là giữ ổn định thỏa thuận đình chiến thương mại. Bà Jia Hui Tee, nghiên cứu viên phân tích chính sách thương mại cấp cao tại Quỹ Hinrich, Singapore, cho rằng, hai bên có thể đạt tiến triển về việc cắt giảm thuế quan đối ứng đối với lượng hàng hóa trị giá 30 tỷ USD mỗi bên. Danh sách hàng hóa đã được công bố, nhưng thời điểm triển khai chưa được xác định. Theo bà, việc thống nhất một lộ trình thực hiện có thể là kết quả dễ đạt được đối với cả hai chính phủ.
Washington cũng muốn Bắc Kinh đẩy nhanh việc mua nông sản Mỹ, đồng thời tăng xuất khẩu đất hiếm và các khoáng sản thiết yếu khác. Tuy nhiên, bà Tee nhận định, Trung Quốc có thể thận trọng trong thực hiện các cam kết, nhất là khi vị thế trong nước của Tổng thống Trump suy yếu sau bầu cử giữa nhiệm kỳ và các nghị sĩ đảng Dân chủ gia tăng phản đối chính sách thuế quan.
Theo bà Tee, cả Mỹ và Trung Quốc đều không muốn dễ dàng từ bỏ những lợi thế trong đàm phán, trong đó có xuất khẩu đất hiếm và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ. Do Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình còn dự kiến tiến hành một cuộc gặp song phương bên lề Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12, bà cho rằng hai bên có thể để lại những vấn đề gai góc hơn cho cuộc trao đổi này, đồng thời tiếp tục gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại.

Kết quả đáng chú ý tại Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga bên lề APEC 2026 mà ba bên có thể hướng tới là hiết lập cơ chế liên lạc thường xuyên hơn giữa ba chính phủ. (Nguồn: Anadolu)
Trong khi đó, Nga kỳ vọng cuộc gặp với lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc sẽ giúp nâng cao vị thế ngoại giao của mình, đồng thời tạo thuận lợi cho việc tìm kiếm giải pháp đối với xung đột tại Ukraine theo những điều kiện có lợi
Bà Yun Sun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson (Mỹ), cho rằng, Nga muốn tạo ra hình ảnh Washington sẵn sàng ngồi vào bàn đối thoại với Moscow. Theo bà, điều này có thể làm suy giảm niềm tin của châu Âu và Ukraine.
Ở chiều ngược lại, bà Yun Sun cho rằng, Tổng thống Trump muốn thúc đẩy đàm phán ba bên về vũ khí hạt nhân, còn Mỹ muốn tận dụng hình ảnh nước chủ nhà của cuộc gặp lịch sử chưa từng có tiền lệ giữa ba cường quốc.
Bà Alicja Bachulska, nghiên cứu viên chính sách tại Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (ECFR), cũng cho rằng, ba nhà lãnh đạo bước vào cuộc gặp với những mục tiêu khác nhau: Nga muốn được công nhận vị thế, Mỹ quan tâm đến kiểm soát vũ khí, còn Trung Quốc muốn nâng cao vị thế quốc tế mà không phải chịu thêm những ràng buộc. Vì vậy, bà dự đoán các bên có thể chủ yếu tái khẳng định lập trường của mình, thay vì đưa ra những giải pháp thực chất.
Giá trị của cuộc gặp
Theo Modern Diplomacy, ngoài những vấn đề cụ thể, một kết quả đáng chú ý mà cuộc gặp có thể hướng tới là thiết lập cơ chế liên lạc thường xuyên hơn giữa ba chính phủ.
Cạnh tranh giữa các cường quốc luôn tiềm ẩn nguy cơ tính toán sai lầm, nhất là khi bất đồng liên quan triển khai lực lượng quân sự, vũ khí chiến lược và các điểm nóng khu vực. Trao đổi trực tiếp ở cấp cao nhất có thể giúp các bên làm rõ ý định, hạn chế hiểu lầm và giảm nguy cơ căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Đối với Trung Quốc, việc đăng cai cuộc gặp cũng là cơ hội thể hiện vai trò kết nối các cường quốc và thúc đẩy đối thoại quốc tế. Bắc Kinh muốn chứng minh rằng những thách thức toàn cầu không thể được giải quyết hiệu quả nếu thiếu sự trao đổi giữa Washington, Bắc Kinh và Moscow.
Tuy nhiên, không nên xem cuộc gặp là dấu hiệu cho thấy ba nước đang tiến gần tới một lập trường chiến lược chung. Những khác biệt về thương mại, công nghệ, an ninh và các vấn đề khu vực vẫn còn sâu sắc. Ngay cả trong những lĩnh vực có lợi ích giao thoa, mỗi nước cũng có những giới hạn riêng về mức độ nhượng bộ và hợp tác.
Vì vậy, ý nghĩa thực chất của cuộc gặp tại Thâm Quyến sẽ không chỉ được đo bằng những tuyên bố sau hội nghị hay hình ảnh ba nhà lãnh đạo cùng xuất hiện. Điều quan trọng hơn là liệu cuộc trao đổi có tạo ra những kênh liên lạc hiệu quả, giúp các bên quản lý bất đồng và duy trì mức độ ổn định cần thiết trong quan hệ giữa các cường quốc hay không.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng phức tạp, việc ba nhà lãnh đạo có thể trực tiếp đối thoại đã là một cơ hội ngoại giao đáng chú ý. Nhưng từ cơ hội đó đến những tiến triển thực chất vẫn là một khoảng cách không nhỏ.



