Thương mại điện tử đưa đặc sản đến người tiêu dùng

Mở rộng thị trường từ những mô hình bán hàng số

Người dân có thể trực tiếp tham quan, lựa chọn sản phẩm tại không gian trưng bày hoặc mua hàng qua phiên livestream trên nền tảng số. Ảnh: Quyên Lưu

Thay vì phụ thuộc vào thương lái, đại lý hay các phiên hội chợ ngắn ngày, nông sản, đặc sản địa phương có thể tiếp cận người tiêu dùng thông qua các gian hàng trực tuyến. Đáng chú ý, hoạt động hỗ trợ đang từng bước đi sâu đến cấp cơ sở, giúp hộ kinh doanh, hợp tác xã có thêm kỹ năng và phương thức bán hàng mới.

Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc trách nhiệm xã hội và hợp tác chiến lược TikTok Shop, sáng kiến “Hàng Việt vươn mình 2026” đã ghi nhận những kết quả bước đầu trong việc đưa sản phẩm Việt đến người tiêu dùng trên toàn quốc, đồng thời xây dựng năng lực thương mại điện tử cho các địa phương.

Một trong những mô hình được triển khai là “Mỗi tỉnh một shop”, phối hợp với Viettel Post. Trong năm 2026, TikTok Shop đã cùng các địa phương xây dựng 6 gian hàng cấp tỉnh tại Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, An Giang, Vĩnh Long và Cần Thơ, đưa nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương lên không gian thương mại số chung. Kết quả bán hàng thử nghiệm cho thấy khả năng mở rộng đầu ra của nông sản.

Cùng với mô hình cấp tỉnh, TikTok Shop phối hợp với Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương triển khai mô hình “Xã thương mại điện tử” từ tháng 5-2026. Chương trình thí điểm tại 5 địa phương, gồm Phượng Dực, Bát Tràng (Hà Nội), Chợ Lách (Vĩnh Long), Bình Lư và Than Uyên (Lai Châu).

Hơn 60 sản phẩm thuộc nhiều nhóm hàng, từ cà phê, nông sản chế biến, thực phẩm truyền thống đến sâm, thảo dược và yến sào. Ảnh: Quyên Lưu

Mô hình tập trung đào tạo kỹ năng và tổ chức hoạt động xúc tiến, quảng bá cho chính quyền địa phương, cộng đồng người bán hàng. Tại Phượng Dực, chương trình “Phượng Dực vươn mình” đã hình thành cộng đồng 68 thành viên, gồm 67 nhà bán hàng và 1 nhà tiếp thị liên kết. Trong 3 tháng triển khai, doanh thu nhóm nhà bán hàng tăng 74,74%, số đơn hàng tăng 94,96%.

Thương mại điện tử cũng đang được khai thác để hỗ trợ tiêu thụ nông sản theo mùa vụ. Chương trình “Một triệu trái sầu, thúc đẩy tiêu thụ sầu riêng cho bà con nông dân” được TikTok Shop phối hợp với chính quyền xã Krông Năng và nhà bán hàng Foodmap triển khai bằng chuỗi livestream tại lễ hội, giới thiệu sầu riêng Thái Dona và Ri6 đến người tiêu dùng trên cả nước. Chuỗi livestream ghi nhận hơn 5.000 đơn hàng, tương đương khoảng 24 tấn sầu riêng, khoảng 10.000 trái.

Theo bà Trần Thị Tân, từ tháng 1 đến tháng 9-2026, chương trình “Một triệu trái sầu” tiêu thụ 26.496 đơn hàng sầu riêng trên TikTok Shop, ước tính khoảng 63.000 trái, tương đương 126 tấn.

Nâng cao kỹ năng, bảo đảm kinh doanh bền vững

Cơ hội mở rộng thị trường là rõ ràng, song kinh doanh trên nền tảng số đòi hỏi người bán phải biết xây dựng hình ảnh, sản xuất video, tổ chức livestream, quản lý đơn hàng, chăm sóc khách hàng và kiểm soát chi phí quảng cáo. Đây là những kỹ năng mà nhiều doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh còn thiếu.

Ông Nguyễn Phan Huy Khôi, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp Việt Nam (SYS Việt Nam) cho biết, nhiều đơn vị có sản phẩm tốt, giàu tiềm năng nhưng thiếu nhân lực, kỹ năng kinh doanh số, chưa biết xây dựng nội dung, quảng cáo hay tiếp cận khách hàng trực tuyến. Chi phí thử nghiệm thị trường, quảng bá sản phẩm và vận hành gian hàng cũng là những rào cản đáng kể.

Để hỗ trợ các đơn vị kinh doanh trên môi trường số, SYS Việt Nam phối hợp với TikTok, Trung tâm Phát triển thương mại điện tử (eComDX), Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam và DAKE MCN triển khai chương trình hỗ trợ với tổng giá trị tối đa 230 triệu đồng cho mỗi đơn vị đủ điều kiện. Mức hỗ trợ được quy đổi từ các ưu đãi, miễn giảm phí, tín dụng quảng cáo, voucher và nguồn lực trên nền tảng, không phải tiền mặt cấp trực tiếp.

Bên cạnh hỗ trợ chi phí, người bán được hướng dẫn thiết lập gian hàng, đăng sản phẩm, sử dụng quảng cáo và vận hành kinh doanh. Nhân sự TikTok dự kiến đồng hành ít nhất 60 ngày; chương trình còn kết nối nhà sáng tạo nội dung, KOC, hỗ trợ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất video và livestream.

Theo ông Nguyễn Phan Huy Khôi, doanh nghiệp cần có khả năng bán hàng, duy trì hoạt động và từng bước hình thành năng lực tự vận hành. Thực tế, ưu đãi phí sàn, quảng cáo hay voucher có thể giúp giảm chi phí ban đầu, nhưng chưa bảo đảm mô hình kinh doanh hiệu quả khi chương trình hỗ trợ kết thúc.

Chị Huỳnh Vũ Thủy Tiên, người sáng lập, điều hành Tinker Academy tại Việt Nam cho rằng, kỹ năng livestream, cách kể câu chuyện sản phẩm và tương tác với người xem là những yếu tố quan trọng để quảng bá đặc sản địa phương trên môi trường số. Vì vậy, đào tạo cần gắn với thực hành, giúp người bán tự xây dựng nội dung và tổ chức hoạt động kinh doanh.

Cùng với kỹ năng, việc tuân thủ pháp luật cũng là yêu cầu quan trọng. Trong bối cảnh Luật Thương mại điện tử có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, bà Trần Thị Tân cho biết TikTok Shop đang vận hành nền tảng theo quy định mới, đồng thời triển khai các hoạt động hướng dẫn, đào tạo và hỗ trợ cộng đồng nhà bán hàng.

Theo bà Trần Thị Tân, người bán cần chủ động tìm hiểu, tuân thủ quy định của nền tảng và pháp luật, qua đó xây dựng năng lực kinh doanh số, tiếp cận thị trường bền vững. Đối với các địa phương, bên cạnh đào tạo kỹ năng bán hàng, cần chú trọng chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì, vận chuyển và khả năng đáp ứng đơn hàng.

Khi người bán làm chủ phương thức kinh doanh, xây dựng được thương hiệu và giữ chân khách hàng, thương mại điện tử mới trở thành kênh tiêu thụ lâu dài, góp phần mở rộng thị trường và nâng cao giá trị nông sản, đặc sản địa phương.