Thương mại Việt Nam - Nhật Bản: Nâng cao giá trị, gắn kết chuỗi cung ứng

Trao đổi với phóng viên TTXVN, ông Tạ Đức Minh, Tham tán thương mại Việt Nam tại Nhật Bản, nhấn mạnh doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và củng cố uy tín để tận dụng cơ hội, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các đối tác Nhật Bản.

Ông Tạ Đức Minh, Tham tán Thương mại Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản. Ảnh: Xuân Giao/PV TTXVN tại Nhật Bản

Theo ông Tạ Đức Minh, quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam – Nhật Bản đang phát triển tích cực, ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả, tương xứng với khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới được hai nước thiết lập vào tháng 11/2023.

Nhật Bản tiếp tục là một trong những đối tác kinh tế quan trọng hàng đầu của Việt Nam, không chỉ trong thương mại mà còn trong đầu tư, hợp tác phát triển, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 51,43 tỷ USD, tăng 11,28%; trong đó xuất khẩu của Việt Nam đạt 26,77 tỷ USD. Trong chín tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đạt 43,71 tỷ USD, tăng khoảng 15,4% so với cùng kỳ năm trước. Xuất khẩu của Việt Nam đạt 23,18 tỷ USD, tăng khoảng 18%, trong khi nhập khẩu đạt 20,53 tỷ USD, tăng khoảng 12,6%.

Từ thực tiễn theo dõi thị trường và làm việc với doanh nghiệp Nhật Bản, ông Tạ Đức Minh nhận thấy cơ cấu thương mại đang từng bước chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị gia tăng. Bên cạnh các mặt hàng truyền thống như dệt may, giày dép, đồ gỗ, thủy sản và nông sản, các sản phẩm điện tử, linh kiện, máy móc, thiết bị và sản phẩm công nghiệp chế biến ngày càng giữ vai trò quan trọng.

Nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Nhật Bản cũng tạo thêm cơ hội cho Việt Nam. Nhiều doanh nghiệp không chỉ coi Việt Nam là cơ sở sản xuất mà còn hướng tới xây dựng chuỗi cung ứng ổn định, lâu dài, đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội.

Một xu hướng đáng chú ý khác là hợp tác thương mại ngày càng gắn với đầu tư, chuyển giao công nghệ và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Sự gắn kết này tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các tập đoàn Nhật Bản, nâng cao năng lực sản xuất và giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc gia công đơn giản. Các lĩnh vực chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, thương mại điện tử, logistics thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đồng thời mở ra không gian hợp tác mới.

Ông Tạ Đức Minh đánh giá, trong giai đoạn tới, cùng với việc mở rộng kim ngạch, chất lượng tăng trưởng và mức độ gắn kết giữa các chuỗi giá trị sẽ ngày càng quan trọng. Nền tảng quan hệ chính trị tốt đẹp và tính bổ trợ cao giữa hai nền kinh tế là cơ sở để kỳ vọng vào triển vọng phát triển thương mại song phương.

Dư địa cho nông sản, thực phẩm và sản phẩm công nghiệp

Đánh giá về thế mạnh của hàng Việt Nam, ông Tạ Đức Minh cho biết Nhật Bản là thị trường có sức mua lớn, ổn định, đồng thời đặt ra yêu cầu khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và uy tín nhà cung cấp. Sự hiện diện ngày càng rộng rãi của hàng hóa Việt Nam tại thị trường này cho thấy năng lực sản xuất và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của doanh nghiệp đã có những bước tiến đáng ghi nhận.

Nông sản, thực phẩm và thủy sản là những nhóm hàng còn nhiều tiềm năng. Việt Nam có nguồn nguyên liệu phong phú và nhiều sản phẩm đặc trưng của vùng nhiệt đới, trong khi Nhật Bản có nhu cầu nhập khẩu thực phẩm lớn. Cà phê, hạt điều, hồ tiêu, trái cây chế biến, thủy sản và thực phẩm chế biến sâu có cơ hội mở rộng thị phần, nhất là khi người tiêu dùng Nhật Bản ngày càng quan tâm đến sản phẩm chất lượng cao, tốt cho sức khỏe, tiện lợi và có nguồn gốc rõ ràng.

Cà phê là một ví dụ cho khả năng nâng cao giá trị của hàng Việt Nam. Theo ông Tạ Đức Minh, trước đây, thị trường Nhật Bản chủ yếu biết đến Việt Nam với vai trò nước cung cấp cà phê Robusta. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp và nhà rang xay Nhật Bản quan tâm hơn đến cà phê Arabica chất lượng cao, cà phê đặc sản và các sản phẩm chế biến.

Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản phối hợp với doanh nghiệp, nhà nhập khẩu và các tổ chức ngành hàng Nhật Bản giới thiệu cà phê Việt Nam tại những sự kiện chuyên ngành, trong đó có SCAJ 2026 tại Tokyo. Các hoạt động này hướng tới mở rộng xuất khẩu, đồng thời nâng cao hình ảnh và giá trị thương hiệu cà phê Việt Nam.

Đối với thực phẩm, các hệ thống phân phối lớn của Nhật Bản, trong đó có AEON, đóng vai trò quan trọng trong việc đưa sản phẩm Việt Nam đến với người tiêu dùng. Các chương trình Tuần hàng Việt Nam tạo cơ hội để doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm, tiếp nhận phản hồi và từng bước xây dựng hệ thống phân phối bền vững.

Các ngành dệt may, giày dép, đồ gỗ, hàng gia dụng và sản phẩm tiêu dùng vẫn có lợi thế, đặc biệt khi doanh nghiệp đổi mới thiết kế và phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường. Sản phẩm công nghiệp chế biến, linh kiện, vật liệu và công nghiệp hỗ trợ cũng còn nhiều dư địa, nhất là trong cơ khí chính xác, điện tử, linh kiện ô tô và vật liệu mới.

Ông Tạ Đức Minh nhấn mạnh, lợi thế cạnh tranh của hàng Việt Nam trong tương lai cần chuyển từ giá thành sang chất lượng, sự ổn định, tính khác biệt và uy tín thương hiệu. Để hỗ trợ quá trình này, Thương vụ phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, địa phương và hiệp hội ngành hàng kết nối doanh nghiệp, hỗ trợ tiếp cận hệ thống phân phối, cập nhật quy định và giới thiệu sản phẩm tại các triển lãm như Viet Nam International Sourcing, Vietnam Foodexpo tại Việt Nam, FOODEX Japan và SCAJ tại Nhật Bản.

Cụ thể hóa cơ hội từ hợp tác cấp cao

Theo ông Tạ Đức Minh, các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao giữa lãnh đạo hai nước có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố tin cậy chính trị, tạo động lực và định hướng chiến lược cho hợp tác kinh tế. Việc nâng cấp quan hệ vào tháng 11/2023 mở ra giai đoạn phát triển mới, với kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo tiếp tục là những trụ cột.

Một cơ hội lớn là thúc đẩy đầu tư chất lượng cao, gắn với chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, quản trị, sản xuất công nghiệp và hạ tầng; Việt Nam có thị trường năng động, nguồn nhân lực dồi dào, môi trường đầu tư được cải thiện và vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Những yếu tố này tạo thuận lợi cho hợp tác trong bán dẫn, điện tử, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng sạch, logistics và chuyển đổi số.

Hợp tác chuyển đổi xanh và phát triển bền vững cũng có nhiều triển vọng. Kinh nghiệm của Nhật Bản về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn và sản xuất thân thiện với môi trường phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam.

Bên cạnh đó, liên kết giữa doanh nghiệp vừa và nhỏ hai nước có thể tạo thêm động lực hợp tác. Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản sở hữu công nghệ, kỹ thuật và kinh nghiệm quản trị tốt đang tìm kiếm cơ hội mở rộng ra nước ngoài, trong khi doanh nghiệp Việt Nam có nhu cầu tiếp cận công nghệ, nâng cao năng suất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Ông Tạ Đức Minh cho biết Thương vụ thường xuyên phối hợp với Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), Trung tâm ASEAN - Nhật Bản (AJC), Phòng Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp địa phương và hiệp hội ngành nghề để kết nối trực tiếp doanh nghiệp.

Trong năm 2026, Thương vụ tham gia và phối hợp triển khai các chương trình kết nối doanh nghiệp, hội thảo thương mại điện tử, xúc tiến tại triển lãm chuyên ngành, hỗ trợ đoàn doanh nghiệp Nhật Bản tìm hiểu thị trường Việt Nam và kết nối các địa phương hai nước.

Theo đánh giá của ông Tạ Đức Minh, những hoạt động này cho thấy hợp tác đang chuyển từ trao đổi thông tin, tìm kiếm cơ hội sang cùng phát triển sản phẩm, xây dựng chuỗi cung ứng và tạo giá trị mới. Ông kỳ vọng các chuyến thăm cấp cao tiếp tục tạo xung lực để cụ thể hóa cam kết, tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy các dự án có giá trị gia tăng cao.

Chất lượng và uy tín quyết định khả năng mở rộng thị trường

Để tận dụng cơ hội, ông Tạ Đức Minh cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng chiến lược tiếp cận thị trường Nhật Bản bài bản, lâu dài và chuyên nghiệp hơn. Trong đó, chất lượng, uy tín và sự ổn định phải được coi là những yếu tố quyết định.

Nhà nhập khẩu Nhật Bản đặc biệt coi trọng chất lượng đồng đều, giao hàng đúng hạn, tính minh bạch và việc tuân thủ cam kết. Giá cạnh tranh sẽ khó tạo lợi thế bền vững nếu doanh nghiệp không duy trì được sự tin cậy trong quan hệ hợp tác.

Doanh nghiệp cũng cần đầu tư nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm phù hợp với thị hiếu Nhật Bản. Bao bì, quy cách đóng gói, nhãn mác, thiết kế, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện thương hiệu đều tác động đến quyết định mua hàng.

Cùng với đó là chủ động chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và nâng cao năng lực quản trị, bởi các yêu cầu về môi trường, phát thải carbon, trách nhiệm xã hội và minh bạch chuỗi cung ứng ngày càng quan trọng. Việc xây dựng thương hiệu Việt Nam, thay vì chỉ xuất khẩu dưới nhãn hiệu của đối tác nước ngoài, sẽ góp phần nâng cao giá trị hàng xuất khẩu trong dài hạn.

Tham tán Tạ Đức Minh lưu ý hoạt động xúc tiến thương mại cần được thực hiện liên tục, có mục tiêu và gắn với việc chăm sóc đối tác sau mỗi chương trình. Doanh nghiệp nên chủ động tham gia hội chợ, kết nối giao thương và hợp tác với hệ thống phân phối, đồng thời duy trì liên hệ sau các chuyến khảo sát hoặc triển lãm để phát triển cơ hội thành quan hệ kinh doanh lâu dài.

Bộ Công Thương tiếp tục đẩy mạnh xúc tiến thương mại, phát triển thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định như CPTPP, RCEP và VJEPA. Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản xác định vai trò vừa cung cấp thông tin, vừa làm cầu nối trực tiếp với nhà nhập khẩu, hệ thống phân phối, nhà đầu tư và đối tác công nghệ Nhật Bản, chú trọng xúc tiến theo ngành hàng và nhu cầu cụ thể của thị trường.

Ông Tạ Đức Minh nhận định Nhật Bản là thị trường khó tính nhưng coi trọng những đối tác có uy tín và cam kết hợp tác lâu dài. Khi xây dựng được niềm tin, doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng xuất khẩu sang Nhật Bản, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trên các thị trường quốc tế khác. Với nền tảng quan hệ tốt đẹp, sự đồng hành của Chính phủ, Bộ Công Thương và nỗ lực của doanh nghiệp, ông tin tưởng hàng Việt Nam sẽ ngày càng khẳng định vị thế tại Nhật Bản.