Thương mại vượt 1.000 tỷ USD: Động lực bứt phá và bài toán nâng tầm giá trị Việt

Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), quy mô thương mại vượt 1.000 tỷ USD là kết quả tổng hòa của nhiều trợ lực lớn, thể hiện độ mở và khả năng thích ứng cao của nền kinh tế.

Thành quả ấn tượng này trước hết bắt nguồn từ sự phục hồi của sản xuất nội địa, đặc biệt là nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo - "đầu tàu" dẫn dắt xuất khẩu. Cùng với đó, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tiếp tục phát huy vai trò chủ lực ở các mặt hàng điện tử, máy móc, dệt may, da giày, giúp kết nối sâu vào chuỗi giá trị thế giới.

Bên cạnh nỗ lực nội tại, việc khai thác hiệu quả mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) đã tạo đòn bẩy lớn. Doanh nghiệp Việt không chỉ củng cố thị trường truyền thống mà còn chủ động mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latinh. Đáng chú ý là sự linh hoạt, nhạy bén của cộng đồng doanh nghiệp trước các tiêu chuẩn mới về kỹ thuật và chuyển đổi xanh, cùng sự đồng hành, tháo gỡ rào cản kịp thời từ Bộ Công Thương và các bộ, ngành.

Doanh nghiệp nước ngoài tham quan gian hàng tại Triển lãm Vietnam Foodexpo.

Dù tăng trưởng mạnh về quy mô, bức tranh thương mại vẫn bộc lộ những thách thức cốt lõi. Theo ông Nguyễn Anh Sơn, giá trị gia tăng tạo ra trong nước hiện chưa tương xứng với kim ngạch, thể hiện rõ ở các ngành xuất khẩu tỷ USD như điện tử hay dệt may.

Ông Sơn cho rằng nguyên nhân lớn nhất là năng lực của doanh nghiệp nội địa - phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa - còn hạn chế về quy mô, công nghệ và tiêu chuẩn quản trị. Mối liên kết giữa khối doanh nghiệp trong nước và khối FDI vẫn còn lỏng lẻo. Nhiều ngành sản xuất phụ thuộc lớn vào linh kiện, nguyên phụ liệu nhập khẩu, khiến hiệu ứng lan tỏa của tăng trưởng xuất khẩu vào nền kinh tế chưa đạt như kỳ vọng.

Để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho rằng cần tập trung vào các giải pháp mang tính đột phá.

Trong đó, ưu tiên nguồn lực cho các ngành có giá trị gia tăng cao như bán dẫn, điện tử, cơ khí chính xác nhằm chủ động nguồn cung nguyên liệu, giảm phụ thuộc nhập khẩu và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Tận dụng FTA theo chiều sâu bằng việc chuyển từ việc chỉ khai thác ưu đãi thuế quan sang hợp tác toàn diện về đầu tư, công nghệ và liên kết chuỗi cung ứng.

Định hướng thu hút các dự án FDI công nghệ cao có cam kết chuyển giao và phát triển hệ sinh thái cung ứng trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 cho các tập đoàn toàn cầu.

Cùng với đó, cần hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc.

“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng trưởng kim ngạch, mà là xây dựng một nền ngoại thương tự chủ, có khả năng chống chịu cao trước biến động toàn cầu; trong đó doanh nghiệp Việt Nam giữ vai trò ngày càng lớn và hàm lượng giá trị tạo ra trong nước ngày càng cao”, ông Nguyễn Anh Sơn nhấn mạnh.