Thượng tôn pháp luật, lan toả nét đẹp người Hà Nội: Hành trình bắt đầu từ mỗi công dân

Chuyển biến trong ý thức

Tháng 12/2025, thành phố Hà Nội chính thức đưa vào vận hành hệ thống camera tích hợp AI trong quản lý giao thông. Đây được xem là bước chuyển quan trọng từ phương thức quản lý dựa chủ yếu vào con người sang quản lý bằng dữ liệu và công nghệ.

Sự thay đổi không chỉ thể hiện qua những con số thống kê mà còn được cảm nhận rõ trong đời sống thường nhật. Trên nhiều tuyến phố, kể cả vào giờ cao điểm hay đêm khuya, hình ảnh người điều khiển phương tiện dừng chờ đèn đỏ đúng vạch quy định ngày càng trở nên ngăn nắp, trật tự. Tại nhiều nút giao thông vốn thường xuyên xảy ra ùn tắc, tình trạng chen lấn, dừng đỗ sai quy định đã giảm đáng kể. Trên tuyến Vành đai 3 trên cao, hiện tượng đi vào làn khẩn cấp cũng không còn diễn ra phổ biến như trước.

Đáng chú ý hơn cả là sự thay đổi trong hành vi của người tham gia giao thông. Không ít người dân thừa nhận: Trước đây từng có tâm lý “đường vắng thì vượt”, nhưng nay đã cẩn trọng hơn. Dù nguyên nhân ban đầu có thể xuất phát từ sự hiện diện của hệ thống giám sát và các chế tài nghiêm khắc, song việc chấp hành pháp luật đang từng bước trở thành thói quen thường ngày.

Từ việc chấp hành các quy định về an toàn giao thông, mỗi công dân đang góp phần tạo nên một diện mạo Thủ đô trật tự, an toàn và văn minh. Ảnh: PV

Ông Nguyễn Đức Thắng, cư dân phố Nguyễn Cao, phường Hai Bà Trưng nhìn nhận, thời gian gần đây, việc chấp hành các quy định về giao thông, giữ gìn trật tự đô thị hay thực hiện các thủ tục hành chính đã có nhiều thay đổi tích cực. “Trước đây nhiều người chấp hành vì sợ bị nhắc nhở hoặc xử phạt, còn bây giờ tôi thấy nhiều người tự giác hơn. Khi mọi thông tin được công khai, việc xử lý vi phạm minh bạch thì người dân cũng chủ động điều chỉnh hành vi của mình. Theo tôi, điều quan trọng nhất là pháp luật dần trở thành thói quen trong cuộc sống chứ không chỉ là những quy định bắt buộc”, ông Nguyễn Đức Thắng chia sẻ.

Ở góc độ lực lượng trực tiếp giữ gìn an ninh trật tự tại cơ sở, Thiếu tá Trần Anh Tuấn, Công an phường Vĩnh Tuy cho rằng, điều đáng mừng nhất hiện nay không phải là xử lý được nhiều trường hợp vi phạm mà là ý thức chấp hành pháp luật của người dân đang có những chuyển biến rõ rệt. “Chúng tôi luôn xác định mục tiêu cuối cùng không phải là xử phạt nhiều mà là giảm vi phạm. Khi người dân hiểu vì sao phải tuân thủ pháp luật và thấy rõ lợi ích của việc chấp hành các quy định chung thì hiệu quả bảo đảm an ninh trật tự sẽ bền vững hơn rất nhiều. Xây dựng văn hóa pháp luật chính là làm cho mỗi người tự giác thực hiện đúng quy định ngay cả khi không có lực lượng chức năng nhắc nhở hay giám sát”, Thiếu tá Trần Anh Tuấn khẳng định.

Những chuyển biến tương tự cũng được ghi nhận trong quản lý trật tự đô thị. Tại khu vực phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm và các tuyến phố trung tâm, tình trạng lấn chiếm vỉa hè, bày bán hàng hóa tràn lan đã giảm đáng kể sau thời gian thành phố tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Nhiều không gian công cộng được trả lại cho người đi bộ, tạo nên diện mạo ngăn nắp, thông thoáng hơn cho khu vực trung tâm Thủ đô. Thậm chí, ngay cả trên không gian mạng, ngày càng nhiều người dân cân nhắc kỹ hơn trước khi chia sẻ thông tin trên mạng xã hội, thận trọng hơn trong việc cung cấp thông tin cá nhân và có ý thức hơn trong việc tuân thủ các quy định chung của cộng đồng.

Thầy và trò trường Tiểu học Kim Liên cùng hưởng ứng tháng An toàn giao thông và dự toạ đàm chuyên đề về an toàn giao thông. Ảnh: PV.

Từ thực tiễn hoạt động tại khu dân cư, bà Bùi Thu Hà, Phó Bí thư, Tổ trưởng tổ dân phố số 16, phường Vĩnh Hưng cho rằng, sức mạnh của cộng đồng chính là “hàng rào mềm” giúp pháp luật đi vào cuộc sống. Theo bà Bùi Thu Hà, khi các quy ước của tổ dân phố được người dân cùng bàn bạc, thống nhất và tự giác thực hiện thì việc giữ gìn vệ sinh môi trường, không lấn chiếm lòng đường, vỉa hè, chấp hành quy định về phòng cháy chữa cháy hay bảo đảm an ninh trật tự không còn là yêu cầu của chính quyền mà trở thành trách nhiệm của mỗi người dân đối với cộng đồng. “Có những việc chỉ cần hàng xóm nhắc nhau, tổ dân phố cùng vận động thì hiệu quả còn bền vững hơn nhiều. Khi cộng đồng cùng đồng thuận, pháp luật sẽ đi vào cuộc sống một cách tự nhiên”, bà Bùi Thu Hà chia sẻ.

Thượng tôn pháp luật là chuẩn mực ứng xử

Suy cho cùng, pháp luật chính là hệ thống chuẩn mực ứng xử chung của một xã hội văn minh. Một người tự giác dừng đèn đỏ khi đường vắng, không lấn chiếm vỉa hè vì lợi ích riêng, không phát tán thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội hay sẵn sàng chấp hành các quy định của cộng đồng không chỉ vì lo ngại bị xử phạt. Đó còn là biểu hiện của trách nhiệm công dân, của sự tôn trọng người khác và của lòng tự trọng trong ứng xử.

Chính vì vậy, xây dựng văn hóa pháp luật không đơn thuần là phổ biến các quy định pháp luật đến người dân, mà còn là quá trình hình thành nhận thức để mỗi người hiểu được ý nghĩa của việc tuân thủ pháp luật đối với cộng đồng và chính bản thân mình.

Theo ông Vũ Mạnh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Minh, hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải được đo bằng sự thay đổi trong hành vi của người dân và chất lượng quản trị ở cơ sở. Cùng với việc đẩy mạnh cải cách hành chính, ứng dụng chuyển đổi số và tăng cường đối thoại với người dân, nhiều lĩnh vực quản lý tại địa phương đã có chuyển biến tích cực. “Điều quan trọng không phải là xử lý được bao nhiêu vụ việc, mà là làm sao để người dân hiểu quy định, đồng thuận và chủ động thực hiện. Khi pháp luật trở thành một phần trong nếp nghĩ, cách làm hằng ngày thì hiệu quả quản lý sẽ bền vững hơn rất nhiều”, ông Vũ Mạnh Tuấn chia sẻ.

Đông đảo học sinh tham gia chương trình Cầu truyền hình đặc biệt mang tên “Tiết học Gen Z - Tự hào Hà Nội, sống chuẩn an toàn” do Công an thành phố Hà Nội chủ trì tại điểm cầu trường THCS Trần Duy Hưng. Ảnh: Đỗ Đạt.

Thực tế cho thấy, Hà Nội đang từng bước đổi mới phương thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng gần gũi và phù hợp hơn với từng nhóm đối tượng. Mới đây, chương trình “Bản lĩnh Gen Z: Tự hào Hà Nội - Sống chuẩn an toàn” do Công an thành phố Hà Nội được triển khai tới hơn 1,3 triệu học sinh, cán bộ, giáo viên tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông trên địa bàn thành phố. Thay vì những bài giảng khô cứng, các tình huống pháp luật được sân khấu hóa, gắn với những vấn đề mà giới trẻ thường gặp như văn hóa giao thông, bạo lực học đường, thuốc lá điện tử, lừa đảo trên không gian mạng hay các kỹ năng tự bảo vệ bản thân.

Thông điệp mà chương trình hướng tới không chỉ là “biết luật”, mà quan trọng hơn là “hiểu luật” và “tự giác chấp hành pháp luật”. Đây cũng là xu hướng chung trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật hiện nay: lấy người dân làm trung tâm, lấy sự thay đổi hành vi làm thước đo hiệu quả.

Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm truyền thông pháp luật trên nền tảng số với cách thể hiện gần gũi, dễ tiếp cận cũng đang góp phần đưa các quy định pháp luật đến gần hơn với đời sống. Khi pháp luật được truyền tải bằng ngôn ngữ của cuộc sống, người dân sẽ dễ tiếp nhận và thực hành hơn.

Nhấn mạnh ý thức thượng tôn pháp luật không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà được hình thành từ gia đình, ngõ xóm, cộng đồng dân cư và những quy ước gần gũi trong đời sống hằng ngày. PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, gia đình chính là “trường học” đầu tiên của nhân cách. Một đứa trẻ lớn lên trong môi trường mà người lớn biết giữ lời hứa, tôn trọng quy định chung, biết xin lỗi khi sai và không gian dối từ những việc nhỏ, cũng đồng nghĩa đang được học bài học đầu tiên về pháp luật thông qua cách sống.

Xây dựng văn hóa pháp luật cho người Hà Nội là một quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, nhà trường, gia đình và toàn xã hội, nhưng trên hết, đó là hành trình bắt đầu từ chính mỗi công dân.