Thương vụ tàu hộ vệ lớp Mogami giữa Nhật Bản và Australia có gì lạ?

Mẫu chiến hạm này được tạo ra bởi Tập đoàn Công nghiệp Nặng Mitsubishi, đơn vị đã đáp ứng các nhu cầu khắt khe của phía Australia bằng những tinh chỉnh thiết kế giúp con tàu trở nên hoàn hảo hơn.

Hợp đồng này yêu cầu Nhật Bản cung cấp một phiên bản nâng cấp toàn diện của mẫu tàu hộ vệ vốn được Lực lượng Phòng vệ Trên biển Nhật Bản đưa vào biên chế trước đó, qua đó mở ra một thời kỳ mới cho ngành công nghiệp xuất khẩu quốc phòng của xứ sở hoa anh đào.

Tàu hộ vệ lớp Mogami của Nhật Bản.

Tự động hóa tối tân và bài toán tối ưu chi phí vận hành dài hạn của tàu hộ vệ lớp Mogami.

Tàu hộ vệ có lịch sử hình thành từ thế kỷ 17, khi chúng được thiết kế chủ yếu để đạt tốc độ cao nhằm thực hiện các nhiệm vụ tuần tra, hộ tống và tiến hành các chuyến đi trinh sát. Ngày nay, những thế hệ hậu duệ đa năng của chúng vẫn được đánh giá rất cao về tốc độ, khả năng cơ động và tính tàng hình.

Tập đoàn Công nghiệp Nặng Mitsubishi đã bổ sung vô số công nghệ tương lai vào các tàu lớp Mogami, bao gồm một trung tâm thông tin chiến đấu với màn hình tròn 360 độ giúp tích hợp dữ liệu từ nhiều cảm biến khác nhau. Trung tâm này cho phép một nhóm thủy thủ đoàn quy mô nhỏ trên đài chỉ huy có thể dễ dàng xử lý các nhiệm vụ điều hướng, kiểm soát động cơ và chỉ đạo hoạt động chiến đấu.

Tàu hộ vệ của Nhật Bản có bề mặt thân tàu gần như phẳng tuyệt đối, giúp làm giảm tín hiệu radar và khiến đối phương rất khó phát hiện. Song song với các khả năng tác chiến chống thủy lôi không có trên các tàu thông thường, nó có thể mang theo phương tiện dưới nước không người lái, phương tiện mặt nước không người lái và các hệ thống rải mìn đơn giản hóa.

Mức độ tự động hóa sâu rộng cho phép con tàu được vận hành bởi khoảng một nửa số lượng thủy thủ đoàn so với yêu cầu của các tàu thế hệ trước.

Trước khi đạt được thỏa thuận với Australia, ngành công nghiệp quốc phòng của Nhật Bản đã phải hứng chịu hàng loạt thất bại trong xuất khẩu, chủ yếu do các vấn đề liên quan đến giá cả. Bị kẹt trong việc bán các thiết bị đắt tiền vốn chỉ được chế tạo riêng cho Lực lượng Phòng vệ, lĩnh vực này đã trải qua một khoảng thời gian khó khăn để cạnh tranh với các nhà sản xuất vũ khí của các quốc gia khác.

Nhưng với mẫu tàu hộ vệ mới, Nhật Bản đã hành động dứt khoát để hạ thấp các rào cản liên quan đến chi phí. Nỗ lực này không thành công tuyệt đối ngay từ đầu. Theo truyền thông Australia, mức giá khởi điểm của các con tàu do Tập đoàn Công nghiệp Nặng Mitsubishi chào bán cao hơn 20% so với hồ sơ dự thầu cạnh tranh từ hệ thống Hàng hải Thyssenkrupp của Đức.

Dù vậy, những tính toán sâu xa về chi phí đã hoạt động theo hướng có lợi cho Nhật Bản. Lớp Mogami được thiết kế để vận hành bởi một phi hành đoàn khoảng 90 người, so với khoảng 120 người theo thiết kế của Đức. Nhờ sự chênh lệch này, các quan chức Nhật Bản đã lập luận thành công rằng chi phí nhân sự để bảo trì và vận hành các tàu có thể được cắt giảm khoảng 30% trong suốt vòng đời phục vụ của chúng.

Yếu tố chất lượng cũng tỏ ra mang tính quyết định. Các tàu hộ vệ của Nhật Bản có tuổi thọ thân tàu dài hơn và hứa hẹn mang lại nhiều ngày hoạt động trên biển hơn so với các tàu của Đức. Độ bền bỉ này đã nổi lên như một lợi thế cốt lõi giúp họ giành chiến thắng.

Khả năng tương tác chiến lược và sự linh hoạt trong thiết kế vũ khí

Chính phủ Australia dự kiến chi khoảng 10 tỉ AUD để đưa các tàu hộ vệ lớp Anzac già cỗi của mình vào trạng thái lưu kho và giới thiệu tối đa 11 tàu thay thế đa dụng mới. Kế hoạch này hình dung việc đóng 3 con tàu đầu tiên tại Nhật Bản, trong khi các tàu còn lại sẽ được chế tạo tại xưởng đóng tàu Henderson nằm gần Perth thuộc khu vực tây nam Australia.

Sự lựa chọn của hải quân Australia dựa trên những yêu cầu tác chiến vô cùng thực tế. Lớp Mogami được cho là đã được thiết kế ngay từ đầu để kết hợp hài hòa với các tàu quân sự của Mỹ trong trường hợp phải tham gia vào các hoạt động tác chiến chung.

Chính vào năm ngoái, Australia đã quyết định lựa chọn các tàu hộ vệ lớp Mogami của Nhật Bản. Khi thực hiện quyết định này, Hải quân Australia đã nhấn mạnh sự sẵn sàng của Nhật Bản trong việc sửa đổi lớp Mogami để đáp ứng các yêu cầu đặc thù của họ. Khả năng tương tác với Mỹ là một ưu tiên hàng đầu đối với Australia, quốc gia có các tàu chiến được trang bị tên lửa hành trình Tomahawk do Mỹ sản xuất.

Trong khi đề xuất của Đức đưa ra giả định sử dụng các hệ thống tên lửa của châu Âu, Tập đoàn Công nghiệp Nặng Mitsubishi và các đối tác của họ lại đưa ra một bố cục linh hoạt để thích ứng tốt hơn với các hệ thống vũ khí khác. Cuối cùng, đề xuất của Nhật Bản đã bao gồm cả việc hợp tác phát triển một hệ thống phóng tên lửa Tomahawk phù hợp. Sự linh hoạt trong việc tùy chỉnh cấu trúc vũ khí này đã chứng minh năng lực kỹ thuật vượt trội và tinh thần hợp tác cao độ của các doanh nghiệp quốc phòng Nhật Bản.

Gỡ bỏ rào cản chính sách và cuộc đua tranh trên thị trường toàn cầu

Thương vụ bán tàu chiến này diễn ra cùng thời điểm chính phủ Nhật Bản thay đổi đáng kể một chính sách đã tồn tại nhiều thập kỷ nhằm chống lại việc xuất khẩu vũ khí. Vào thứ ba tuần trước, chính phủ nước này đã quyết định hủy bỏ một quy định giới hạn việc xuất khẩu các thiết bị quốc phòng được lắp ráp hoàn chỉnh cho bên mua có ý định sử dụng chúng cho năm mục đích phi chiến đấu bao gồm cứu hộ, vận tải, cảnh báo, giám sát và rà phá bom mìn. Cùng với sự thay đổi này, các công ty Nhật Bản hiện được tự do xuất khẩu tên lửa, hệ thống vũ khí và tàu hộ tống như tàu chiến lớp Mogami.

Chính phủ dường như đang chuẩn bị tiến hành thêm nhiều sự đảo ngược chính sách khác. Theo một đề xuất được Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền phê duyệt vào đầu tháng này, Nhật Bản sẽ không còn yêu cầu sự chấp thuận của quốc hội đối với từng hoạt động xuất khẩu vũ khí riêng lẻ. Thay vào đó, cơ quan lập pháp sẽ được thông báo sau khi thiết bị quân sự đã được xuất khẩu thành công. Đề xuất này cũng kêu gọi tăng cường giám sát cách thức những người nhận đang sử dụng thiết bị quân sự của Nhật Bản.

Thêm vào đó, hoạt động xuất khẩu sẽ được giới hạn ở những quốc gia đã ký kết các hiệp định chuyển giao công nghệ và thiết bị quốc phòng với Nhật Bản. Các quy định sửa đổi này làm giảm đáng kể những rào cản mà các công ty Nhật Bản phải vượt qua trước khi xuất khẩu thiết bị được phát triển cho Lực lượng Phòng vệ. Những mặt hàng xuất khẩu như vậy có khả năng lớn nhất sẽ được chuyển đến Mỹ và 16 quốc gia khác ở châu Âu và châu Á có hiệp định chuyển giao với họ.

Các tàu hải quân có thể nhanh chóng trở thành mặt hàng nóng trên thị trường. New Zealand đã bày tỏ sự quan tâm đến các tàu hộ vệ thế hệ tiếp theo từ Nhật Bản và Philippines cũng đang đàm phán để mua các tàu hộ tống đã qua sử dụng. Vào tháng 11 năm ngoái, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản khi đó đã giới thiệu các tàu khu trục và tàu ngầm của Lực lượng Phòng vệ Trên biển cho Bộ trưởng Quốc phòng Indonesia là ông Sjafrie Sjamsoeddin.

Nhật Bản vẫn phải đối mặt với một đối thủ cạnh tranh đáng gờm khác trên thị trường thiết bị quốc phòng toàn cầu là Hàn Quốc, quốc gia mà các nhà phân tích cho rằng có danh tiếng rất tốt về tốc độ giao hàng nhanh chóng và khả năng cạnh tranh chi phí. Năm 2022, Hàn Quốc đã đảm bảo được các hợp đồng bán pháo tự hành K9 và xe tăng K2 cho Ba Lan. Quốc gia này đã đánh bại các giải pháp thay thế của châu Âu về mặt giá cả và việc giao hàng đã được bắt đầu ngay trong cùng năm đó.

Tuy nhiên, khi cố gắng bắt kịp Hàn Quốc, Nhật Bản cũng có thể tận dụng những thế mạnh riêng biệt của mình. Là một quốc đảo, Nhật Bản luôn ưu tiên việc bảo vệ các tuyến đường biển trọng yếu. Sự ưu tiên này đã trực tiếp giúp sản sinh ra mẫu tàu hộ vệ lớp Mogami ưu việt.

Trong khi đó, thủ đô Seoul của Hàn Quốc chỉ cách biên giới Triều Tiên vài chục km, do đó họ chú trọng nhiều hơn vào các thiết bị trên mặt đất như xe tăng. Với việc chính phủ đang dọn đường để tiến vào thị trường toàn cầu, các công ty Nhật Bản giờ đây đã có trong tay một bản thiết kế thành công là hợp đồng tàu hộ vệ của Australia và một hình mẫu hoàn hảo là Hàn Quốc để học hỏi.