Thủy lợi Tây Ninh: Từ giữ nước đến mở rộng không gian phát triển

Một tuyến kênh thủy lợi trên địa bàn phường Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh, góp phần chủ động nguồn nước phục vụ sản xuất. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Sau hợp nhất, Tây Ninh đang quản lý một hệ thống thủy lợi có quy mô lớn ở khu vực Đông Nam Bộ, với 4 hồ chứa nước lớn, 10 trạm bơm điện, hơn 1.700 tuyến kênh tưới, 365 tuyến kênh tiêu và 24 tuyến đê bao. Tỷ lệ kiên cố hóa kênh tưới đạt hơn 69%, phục vụ gần 150.000 ha đất sản xuất mỗi năm.

Thủy lợi mở rộng không gian sản xuất

Ở các địa bàn sản xuất nông nghiệp, việc đầu tư, kiên cố hóa hệ thống thủy lợi nội đồng đang tạo chuyển biến rõ nét. Tại xã Châu Thành, tuyến kênh TN196 dài khoảng 655 m, phục vụ 89 ha đất sản xuất và khoảng 50 hộ dân. Sau khi được bê tông hóa, khả năng dẫn nước được cải thiện, đưa nguồn nước đến gần hơn với khu vực sản xuất.

Ông Phạm Văn Trải, ngụ ấp Chòm Dừa, xã Châu Thành, có khoảng 3 ha đất sản xuất, cho biết trước đây, do kênh chính ở xa nên việc lấy nước vào ruộng gặp nhiều khó khăn. Mỗi khi cần nước, người dân phải canh thời gian, có khi phải thức đêm để chờ và điều tiết nước.

“Có thời điểm lấy nước không đủ, ruộng bị thiếu nước nên cây trồng sinh trưởng kém, năng suất không đạt. Năm nay, Nhà nước đầu tư tuyến kênh cấp 2, tôi rất phấn khởi vì việc lấy nước, dẫn nước vào ruộng thuận lợi hơn rất nhiều”, ông Trải chia sẻ.

Cán bộ Chi cục Thủy lợi tỉnh Tây Ninh, rà soát hệ thống thủy lợi để đầu tư nâng cấp theo hướng đa mục tiêu, phục vụ đồng thời sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, và nhu cầu dân sinh. Ảnh: Minh Phú – TTXVN

Không chỉ phục vụ thủy lợi, công trình còn được kết hợp với đường giao thông dọc tuyến kênh. Theo ông Nguyễn Văn Sơn, người dân trong khu vực, trước đây đường xuống cấp, mùa mưa thường lầy lội, gây khó khăn cho vận chuyển nông sản. Nay tuyến đường được đầu tư hoàn chỉnh, việc đi lại và vận chuyển thuận tiện hơn.

Bà Thiếu Thị Bắc là hộ nuôi cá từ năm 2006. Sau thời gian nuôi cá diêu hồng, gia đình chuyển sang cá rô, hiện có gần 5.000 m2 mặt nước nuôi trồng thủy sản. Cá nuôi khoảng 5 tháng thì thu hoạch, mỗi lứa khoảng 5-7 tấn. Khi giá thuận lợi, nguồn thu có thể đạt vài chục triệu đồng mỗi lứa. Theo bà Bắc, đối với các hộ nuôi cá, khả năng chủ động nguồn nước có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, từ việc lấy nước vào ao đến xả nước khi cần thiết. Hệ thống thủy lợi thuận lợi giúp người dân duy trì sản xuất và giảm bớt những rủi ro trong quá trình nuôi.

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Châu Thành, cho biết, địa phương có đặc thù sản xuất nông nghiệp nên hệ thống thủy lợi là một trong những công trình hạ tầng quan trọng, trực tiếp phục vụ tưới, tiêu cho người dân. Thời gian tới, xã tiếp tục phối hợp các đơn vị chuyên môn rà soát toàn bộ các tuyến kênh, xác định công trình cần ưu tiên đầu tư; tập trung bê tông hóa, gia cố các tuyến xuống cấp, nạo vét những tuyến bị bồi lắng nhằm bảo đảm lưu lượng và khả năng dẫn nước, đồng thời kịp thời xử lý các sự cố phát sinh.

Cán bộ Chi cục Thủy lợi tỉnh Tây Ninh, khảo sát hiện trạng kênh T4A - Suối Bà Tươi, phục vụ tiêu nước cho Khu công nghiệp Phước Đông. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Ở quy mô lớn hơn, thủy lợi đang trở thành một trong những điều kiện nền tảng cho phát triển chăn nuôi công nghệ cao và công nghiệp chế biến.

Theo ông Vũ Mạnh Hùng, Chủ tịch Tập đoàn Hùng Nhơn, Tây Ninh có lợi thế về tài nguyên nước, trong đó hệ thống thủy lợi Hồ Dầu Tiếng giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất. Đây cũng là một trong những yếu tố để Tây Ninh trở thành địa bàn trọng điểm trong chiến lược phát triển chuỗi chăn nuôi của Hùng Nhơn và De Heus. Hiện tập đoàn đã và đang triển khai 12 dự án, tổng vốn khoảng 10.000 tỷ đồng, từng bước hình thành trung tâm của hệ sinh thái chăn nuôi - chế biến - xuất khẩu.

Thủy lợi đa mục tiêu, đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Nếu hệ thống tưới quyết định khả năng chủ động nguồn nước trong mùa khô thì năng lực tiêu thoát lại có ý nghĩa đặc biệt trong mùa mưa. Thực tế tại nhiều khu vực của Tây Ninh cho thấy, khi sản xuất, công nghiệp và dân cư phát triển, yêu cầu đối với hệ thống tiêu thủy lợi ngày càng lớn.

Cán bộ ngành thủy lợi kiểm tra thực tế hệ thống kênh, công trình thủy lợi, phục vụ công tác quản lý, khai thác. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Bà Châu Thị Lùng, 53 tuổi, ngụ ấp Láng Chà, xã Đồng Khởi, có khoảng 3 công đất sản xuất, cho biết phần lớn diện tích là đất gò nhưng khi mưa lớn kéo dài vẫn xảy ra ngập cục bộ, ảnh hưởng đến cây trồng, nhất là cây sắn. Người dân mong Nhà nước sớm đầu tư, hoàn thiện hệ thống cống, kênh tiêu thoát nước để giảm ngập, hạn chế thiệt hại.

Theo ông Phan Văn Đức, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Đồng Khởi, khu vực Suối Cầu nằm trên trục tiêu chính của hệ thống thủy lợi địa phương. Nhiều tuyến kênh tiêu lớn cùng dẫn nước về đây, khiến lưu lượng tiêu thoát tăng cao vào mùa mưa, trong khi hệ thống chưa được đầu tư đồng bộ trong nhiều năm. Khoảng 1.000 ha đất sản xuất có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi ngập úng.Việc nâng cấp hệ thống tiêu vì vậy không chỉ nhằm giải quyết tình trạng ngập cục bộ mà còn trực tiếp bảo vệ sản xuất và sinh kế của người dân, nhất là tại những vùng trồng sắn và cây lâu năm.

Tại khu vực Suối Bà Tươi, phường Gò Dầu, yêu cầu nâng cấp hệ thống tiêu càng trở nên cấp thiết khi tốc độ phát triển công nghiệp, dân cư và sản xuất nông nghiệp ngày càng nhanh.

Ông Võ Văn Hùng, Phó Giám đốc Xí nghiệp Thủy lợi Gò Dầu, cho biết, kênh T4A - Suối Bà Tươi có nhiệm vụ tiêu nước cho Khu công nghiệp Phước Đông, một phần khu dân cư và diện tích sản xuất nông nghiệp. Tuyến dài khoảng 4.561 m nhưng mới được đầu tư khoảng 800 m. Một số đoạn còn hẹp khiến khả năng tiêu bị hạn chế khi lượng nước từ nhiều khu vực cùng dồn về. Đáng lưu ý, khu vực có nhiều diện tích cây lâu năm, trong đó sầu riêng là cây trồng có giá trị kinh tế cao nhưng không chịu được úng kéo dài. Từ đầu năm 2026 đến nay, khu vực gần Khu công nghiệp Phước Đông đã ghi nhận khoảng 2 đợt ngập do mưa lớn, ảnh hưởng đến sản xuất và sinh hoạt của người dân.

Kênh T4A - Suối Bà Tươi dài khoảng 4.561m có nhiệm vụ tiêu nước cho Khu công nghiệp Phước Đông, khu dân cư và diện tích sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Minh Phú – TTXVN

Theo ông Trần Quang Vinh, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Tây Ninh, hệ thống thủy lợi hiện nay không chỉ phục vụ sản xuất nông nghiệp mà còn bảo đảm nguồn nước cho công nghiệp, dân sinh, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Giai đoạn 2026-2030, Tây Ninh định hướng tiếp tục hoàn thiện hệ thống thủy lợi theo hướng đa mục tiêu, ưu tiên các công trình có tính liên kết vùng, phục vụ đồng thời sản xuất nông nghiệp, khu công nghiệp, khu dân cư và nhu cầu dân sinh. Đầu tư thủy lợi cũng được đặt trong yêu cầu chuyển đổi cơ cấu sản xuất. Khi nông nghiệp chuyển sang các mô hình giá trị cao, ứng dụng công nghệ và tiết kiệm nước, hạ tầng thủy lợi phải được nâng cấp tương ứng. Cùng với đầu tư công trình, việc hướng dẫn người dân sử dụng nước tiết kiệm, áp dụng phương pháp tưới tiên tiến và lựa chọn cây trồng phù hợp với nguồn nước cũng ngày càng quan trọng.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh Nguyễn Minh Lâm, năm 2026, tỉnh phấn đấu tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản từ 4% trở lên. Để tạo nền tảng cho mục tiêu này, Tây Ninh tập trung đầu tư, nâng cấp hệ thống thủy lợi, đê bao, đê điều nhằm bảo vệ diện tích sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và khu dân cư; từng bước kết nối đồng bộ các tuyến kênh, rạch, nâng cao năng lực cấp nước tưới, tiêu và thoát nước. Theo kế hoạch, diện tích được tưới đạt khoảng 757.151 ha, cấp nước cho sản xuất công nghiệp khoảng 33,37 triệu m3.

Hệ thống kênh thủy lợi trên địa bàn tỉnh Tây Ninh góp phần đưa nguồn nước đến các vùng sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Minh Phú - TTXVN

Tỉnh dự kiến đầu tư, nâng cấp, sửa chữa 131 công trình thủy lợi, với tổng kế hoạch vốn khoảng 850,14 tỷ đồng; đồng thời ưu tiên các công trình tiêu thoát nước trục phục vụ phòng, chống ngập úng trong mùa mưa, lũ. Theo ông Nguyễn Minh Lâm, bên cạnh việc phát triển, hoàn thiện hạ tầng, Tây Ninh sẽ nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác các công trình thủy lợi, gắn đầu tư với sử dụng nguồn nước tiết kiệm và hiệu quả. Người dân được tuyên truyền, vận động áp dụng các phương pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước và chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện nguồn nước. Qua đó, từng bước nâng cao hiệu quả sử dụng công trình thủy lợi, bảo đảm an ninh nguồn nước và tạo nền tảng cho phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Từ những tuyến kênh nội đồng đưa nước đến từng cánh đồng, đến hệ thống thủy lợi phục vụ khu công nghiệp, chăn nuôi công nghệ cao và dân sinh, yêu cầu đặt ra đối với công tác quản lý, khai thác thủy lợi tại Tây Ninh đang chuyển từ bảo đảm nước cho sản xuất sang quản lý tổng hợp, đa mục tiêu và chủ động trước biến đổi của điều kiện tự nhiên, tạo dư địa cho các vùng sản xuất phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.