Tích hợp 4 chương trình phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn

Bước đổi mới trong tư duy quản trị

ĐBQH Bùi Văn Dũng thống nhất với chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa; giáo dục và đào tạo; nông thôn mới, giảm nghèo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu tại hội trường. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu Bùi Văn Dũng, việc hợp nhất cần được nhìn nhận không đơn thuần là sự sắp xếp lại 4 chương trình, mà là một bước đổi mới trong tư duy phát triển và quản trị các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đại biểu phân tích, dù thuộc những lĩnh vực khác nhau, các chương trình đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian là cộng đồng và địa phương, cùng mục tiêu nâng cao chất lượng phát triển và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Trong thực tế, nghèo đói không chỉ là thiếu thu nhập; phát triển nông thôn không chỉ là đầu tư hạ tầng; phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số cũng không thể tách rời giáo dục, y tế, văn hóa và sinh kế. Vì vậy, tích hợp các chương trình sẽ tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển tích hợp, lấy con người làm trung tâm; đồng thời khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục.

Đại biểu nhấn mạnh, giá trị lớn nhất cần đạt được không phải là “4 chương trình cộng lại thành 1 chương trình”, mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 chương trình riêng lẻ.

Tuy nhiên, theo đại biểu, chính ưu điểm của việc tích hợp cũng đặt ra rủi ro cần được nhận diện ngay từ đầu. Với phạm vi rất rộng, tổng nguồn lực dự kiến trong giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 808.558 tỷ đồng, nếu chỉ hợp nhất về tên gọi và đầu mối nhưng bên trong vẫn duy trì nhiều cơ chế phân bổ, định mức, thủ tục và hệ thống báo cáo riêng thì có thể giảm số lượng chương trình nhưng lại hình thành một “siêu chương trình” rất lớn và phức tạp.

Do đó, vấn đề cốt lõi, theo đại biểu Bùi Văn Dũng, không phải là có tích hợp hay không mà là tích hợp như thế nào để không làm mất tính đặc thù của từng lĩnh vực. Đại biểu đề nghị quán triệt nguyên tắc thống nhất về mục tiêu và quản trị nhưng phải tôn trọng đặc thù chuyên môn, bởi văn hóa, giáo dục, y tế, dân số hay giảm nghèo đều có những yêu cầu quản lý và tiêu chí đánh giá riêng.

Lấy chất lượng cuộc sống của người dân làm thước đo cuối cùng

Một vấn đề được đại biểu Bùi Văn Dũng đặc biệt nhấn mạnh là cần chuyển căn bản từ quản lý nguồn lực sang quản trị kết quả phát triển.

Theo đại biểu, điều cần quan tâm không chỉ là bao nhiêu vốn được phân bổ, bao nhiêu vốn được giải ngân, mà quan trọng hơn là sau 5 năm, 10 năm, đời sống người dân thay đổi như thế nào; khoảng cách phát triển được thu hẹp bao nhiêu; chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa được nâng lên ra sao.

Từ đó, đại biểu đề nghị lựa chọn một số chỉ tiêu tác động cốt lõi, có khả năng đo lường sự thay đổi thực chất trong đời sống người dân. Giải ngân là điều kiện cần, còn sự phát triển của con người và chất lượng cuộc sống của Nhân dân mới là thước đo cuối cùng.

Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tại kỳ họp. Ảnh: Phạm Thắng

Cùng với đổi mới phương thức quản trị, đại biểu cho rằng việc tích hợp chương trình phải gắn với đổi mới mạnh mẽ cơ chế phân cấp. Đại biểu đồng tình với nguyên tắc địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và thực hiện kiểm tra, giám sát.

Tuy nhiên, phân cấp phải thực chất, trong đó giao trách nhiệm phải đi cùng quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực. Theo đại biểu, cần chuyển từ cách thức “Trung ương kiểm soát quy trình” sang “Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả”.

Từ những phân tích trên, ĐBQH Bùi Văn Dũng cho rằng thành công của chương trình cần được thể hiện qua ba chuyển đổi: từ quản lý phân mảnh sang quản trị tích hợp; từ quản lý đầu vào sang quản trị theo kết quả; từ Trung ương quyết định nhiều việc cụ thể sang địa phương chủ động, chịu trách nhiệm và được kiểm soát bằng kết quả.

Đại biểu đề nghị Nghị quyết phải bảo đảm rõ mục tiêu, rõ nguồn lực, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và đo được kết quả. Một chương trình quốc gia chỉ thực sự có ý nghĩa khi nguồn lực quốc gia được chuyển hóa thành năng lực phát triển của địa phương, cộng đồng và cuối cùng là chất lượng cuộc sống tốt hơn của mỗi người dân.