Tiệm vàng Phi Đoan: Nguy cơ thất thu thuế từ những giao dịch tiền mặt

Hoạt động bán vàng bắt buộc phải lập hóa đơn điện tử

Nhằm thiết lập một thị trường minh bạch, chống thất thu thuế và ngăn chặn rủi ro rửa tiền, Chính Phủ đã liên tục hoàn thiện hành lang pháp lý, trong đó có việc bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế và yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt cho các giao dịch từ 20 triệu đồng.

Cụ thể, theo Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP của Chính phủ về hóa đơn, chứng từ, khi bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ, người bán bắt buộc phải lập hóa đơn để giao cho người mua.

Đáng chú ý, quy định này không phụ thuộc vào việc khách có yêu cầu lấy hóa đơn hay không. Khoản 1 Điều 9 Nghị định 123/2020/NĐ-CP quy định, thời điểm lập hóa đơn đối với bán hàng hóa là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa. Như vậy, đối với hoạt động mua bán vàng, ngay khi phát sinh giao dịch bán hàng, cơ sở kinh doanh phải thực hiện lập hóa đơn điện tử và truyền dữ liệu theo quy định.

Bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử kết nối với cơ quan thuế và yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt cho các giao dịch từ 20 triệu đồng.

Nghị định 24/2012/NĐ-CP (vừa được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 232/2025/NĐ-CP và các thông tư hướng dẫn), hoạt động kinh doanh vàng được định hình lại với mục tiêu kiểm soát dòng tiền tối đa. Theo đó, việc thanh toán mua, bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày của một khách hàng bắt buộc phải thực hiện qua tài khoản thanh toán của doanh nghiệp mở tại ngân hàng. Quy định này áp dụng cho cả người mua và người bán, là quy định then chốt nhằm minh bạch hóa thị trường, ngăn chặn che giấu doanh thu gây thất thu thuế.

Ngoài ra, Nghị định 70/2025/NĐ-CP (văn bản sửa đổi, bổ sung Nghị định 123) tiếp tục siết chặt quy định về quản lý hóa đơn điện tử, đặc biệt với các lĩnh vực có rủi ro cao về thuế như kinh doanh vàng bạc, đá quý.

Như vậy, theo quy định hiện hành, hóa đơn điện tử phải thể hiện đầy đủ thông tin người bán, mã số thuế, hàng hóa, số lượng, đơn giá, thời điểm giao dịch… Đây là căn cứ để cơ quan thuế xác định doanh thu thực tế phát sinh của cơ sở kinh doanh.

Giao dịch tiền mặt, hóa đơn viết tay

Quy định chặt chẽ là thế, nhưng thực tế, theo phản ánh của nhiều khách hàng, tại Doanh nghiệp tư nhân Tiệm vàng Phi Đoan vẫn ngang nhiên diễn ra tình trạng yêu cầu khách hàng giao dịch trả tiền mặt, không xuất hóa đơn điện tử cho khách hàng. Thực trạng trên đang đặt ra nhiều nghi vấn liên quan đến tính minh bạch doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Trong vai một người có nhu cầu mua vàng, phóng viên đã trực tiếp có mặt tại tiệm vàng Phi Đoan (số 12 Quang Trung - Hà Đông - Hà Nội). Không khí mua bán tại đây diễn ra nhộn nhịp, quan sát nhanh có khoảng 4-5 nhóm khách hàng đang thực hiện các bước giao dịch mua vàng. Có khách mua một vài chỉ, nhưng cũng có khách mua tới vài lượng với số tiền giao dịch lên tới cả trăm triệu đồng...

Công khai giao dịch bằng tiền mặt với giá trị lớn.

Tuy nhiên, điểm chung là tất cả các giao dịch này đều được phía cửa hàng yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt, mọi quy trình nhận tiền, đưa qua máy đếm và giao vàng cho khách diễn ra trơn tru, thuần thục, nhanh chóng. Khách hàng nhận vàng kèm phiếu ghi tay đơn giản, trên tờ phiếu này không có bất kỳ ký hiệu, mã tra cứu hay dấu hiệu nào cho thấy trung tâm đã khởi tạo hóa đơn điện tử, kết nối và truyền dữ liệu giao dịch tới cơ quan thuế theo quy định.

Khi phóng viên hỏi mua nhẫn tròn trơn 9999 và chuyển khoản tiền, người đàn ông đứng tại quầy giao dịch thẳng thắn nói: "Có tiền mặt thì mua, chuyển khoản thì thôi, không thì đi rút tiền đi rồi quay về đây".

Theo các chuyên gia tài chính - thuế, đây là dấu hiệu cần được cơ quan chức năng kiểm tra, bởi việc không lập hóa đơn điện tử trong hoạt động bán hàng hóa là hành vi vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ; đồng thời tiềm ẩn nguy cơ che giấu doanh thu nhằm giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Nguy cơ che giấu doanh thu, thất thu thuế

Theo giới chuyên gia, đặc thù hoạt động kinh doanh vàng là giá trị giao dịch lớn, biến động liên tục và có lượng tiền mặt lưu thông cao. Nếu các giao dịch không được xuất hóa đơn điện tử đầy đủ, cơ quan quản lý rất khó xác định doanh thu thật. Trong trường hợp doanh thu thực tế không được ghi nhận đầy đủ trên hệ thống hóa đơn điện tử, nguy cơ thất thu các loại thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp là rất lớn.

Đặc biệt, việc yêu cầu khách thanh toán tiền mặt thay vì chuyển khoản có thể khiến dòng tiền không được kiểm soát đầy đủ qua hệ thống ngân hàng, từ đó tạo ra “khoảng trống” trong công tác quản lý thuế.

Khách hàng nhận vàng kèm phiếu ghi tay. (Ảnh cắt từ clip)

Chuyên gia thuế nhận định, nếu một phần doanh thu không được xuất hóa đơn hoặc không kê khai, cơ sở kinh doanh có thể giảm đáng kể nghĩa vụ thuế phải nộp. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách mà còn tạo môi trường cạnh tranh thiếu công bằng đối với các doanh nghiệp, hộ kinh doanh chấp hành nghiêm quy định pháp luật.

Trong nhiều năm qua, cơ quan thuế đã liên tục yêu cầu tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh vàng bạc do đây là lĩnh vực có nguy cơ cao về thất thu thuế, nhất là tình trạng giao dịch tiền mặt nhưng không xuất hóa đơn đầy đủ.

Việc một cơ sở kinh doanh bị phản ánh bán hàng không xuất hóa đơn điện tử, ưu tiên thanh toán tiền mặt cần sớm được cơ quan chức năng vào cuộc xác minh nhằm đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh và chống thất thu ngân sách nhà nước.

Phóng viên đã liên hệ với phía Doanh nghiệp tư nhân Tiệm vàng Phi Đoan để nắm bắt thêm thông tin. Trao đổi với phóng viên, ông Vũ Đức Phi - đại diện doanh nghiệp Phi Đoan thừa nhận có tình trạng thanh toán tiền mặt. Tuy nhiên ông Phi cho rằng doanh nghiệp nhận thanh toán tiền mặt là để "tạo điều kiện cho khách hàng"? Về vấn đề tại sao không xuất hóa đơn liên kết với cơ quan thuế theo đúng quy định, ông Phi cho biết sẽ cử đại diện cung cấp thông tin cụ thể về vấn đề này. Tuy nhiên, đến nay tòa soạn vẫn chưa nhận được thông tin phản hồi.