Tiên Du - Vị thế mới, tầm vóc mới trên miền di sản Quan họ

Đồng chí Phạm Hoàng Sơn - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh trao Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho lãnh đạo phường Tiên Du. Ảnh: Cơ sở cung cấp

Động lực phát triển từ hạ tầng - kinh tế đô thị

Ngày 14-9-2026 là sự kiện có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển của Tiên Du, khi địa phương tổ chức Lễ công bố Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thành lập phường Tiên Du. Nhìn lại chặng đường đã qua, Tiên Du sở hữu nền tảng lịch sử, văn hóa Kinh Bắc giàu bản sắc, tinh thần đoàn kết cộng đồng cùng hệ thống làng quê được nhiều thế hệ gìn giữ. Theo Nghị quyết số 388/NQ-UBTVQH16 ngày 4-8-2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, phường Tiên Du được thành lập trên cơ sở nguyên trạng diện tích tự nhiên 20,97 km² và quy mô dân số gần 46 nghìn người. Đây là quy mô đủ để hình thành một cộng đồng đô thị có sức sống, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư, tổ chức không gian phát triển và nâng cao chất lượng quản trị đô thị.

Phường Tiên Du nằm trong vùng phát triển công nghiệp - đô thị trung tâm, một trong những vùng động lực tăng trưởng chủ yếu của tỉnh Bắc Ninh. Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050 xác định khu vực Tiên Du nằm trong cụm trung tâm động lực Từ Sơn - Tiên Du, đồng thời định hướng Tiên Du trở thành một cực tăng trưởng, trung tâm văn hóa - lịch sử và dịch vụ đô thị. Địa phương sở hữu khả năng kết nối liên vùng mạnh mẽ thông qua Quốc lộ 1, Quốc lộ 38, các tuyến đường tỉnh 276, 295B và tuyến đường sắt Hà Nội - Lạng Sơn.

Theo định hướng quy hoạch, hành lang Đông - Tây qua khu vực Tiên Du kết nối Sóc Sơn, Yên Phong, Tiên Du, Kinh Bắc, Quế Võ và hướng tới Chí Linh; trong khi hành lang Bắc - Nam kết nối Bắc Ninh với Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Vị trí ấy tạo cho Tiên Du lợi thế đặc biệt: vừa có khả năng tiếp nhận động lực công nghiệp - đô thị, vừa có điều kiện phát triển dịch vụ, thương mại và du lịch văn hóa.

Địa phương đang đứng trong một không gian phát triển có tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa cao. Quy hoạch mới của Bắc Ninh xác định vùng công nghiệp - đô thị trung tâm là vùng động lực chủ yếu về công nghiệp công nghệ cao, điện tử, bán dẫn, giáo dục - đào tạo, văn hóa và dịch vụ cấp vùng. Thay vì chỉ phát triển theo phạm vi một đơn vị hành chính, Tiên Du có thể trở thành địa bàn trung chuyển, cung ứng dịch vụ và kết nối giữa các khu vực công nghiệp, đô thị và trung tâm dân cư.

Một chi tiết đặc biệt đáng chú ý là trong Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh đến năm 2050, không gian đô thị Tiên Du được định hướng với quy mô khoảng 96 km² và dân số khoảng 550.000 - 570.000 người. Sự khác biệt giữa quy mô hành chính phường hiện tại và không gian đô thị tương lai cho thấy tầm nhìn phát triển dài hạn dành cho Tiên Du là rất lớn.

Thương hiệu của Tiên Du trong thời kỳ mới được định hình bởi ba lợi thế nổi bật: vị trí kết nối giao thương thuận lợi; tiềm năng kinh tế - đô thị năng động nằm trong vùng động lực; và chiều sâu văn hóa khó có thể sao chép. Nếu công nghiệp và hạ tầng tạo ra dòng chảy kinh tế thì văn hóa tạo nên bản sắc. Sự kết hợp hài hòa giữa các nhóm lợi thế này sẽ tạo nên một mô hình phát triển khác biệt: đô thị phát triển hiện đại nhưng không đánh mất căn cước văn hóa Kinh Bắc.

Các đại biểu tham dự Lễ công bố và trao Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho lãnh đạo phường Tiên Du. Ảnh: Cơ sở cung cấp

Phát huy giá trị di sản, nâng cao chất lượng quản trị đô thị

Nói đến Tiên Du không thể không nhắc đến Hội Lim, một trong những lễ hội tiêu biểu của vùng Kinh Bắc. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Lim là không gian văn hóa sống động gắn với lịch sử Tổng Nội Duệ xưa và thể hiện mối quan hệ gắn kết cộng đồng giữa các làng Quan họ. Năm 2025, Hội Lim được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Trong thời đại cạnh tranh về thương hiệu và chất lượng sống, di sản sống chính là nguồn lực đặc biệt. Để biến Hội Lim thành điểm nhấn thương hiệu, cần vượt qua tư duy coi lễ hội chỉ diễn ra mỗi dịp đầu xuân. Hội Lim cần được nhìn nhận như một "tài sản văn hóa" tạo ra giá trị quanh năm thông qua nghiên cứu, giáo dục truyền thống, biểu diễn nghệ thuật, du lịch trải nghiệm, quảng bá văn hóa và kết nối tuyến du lịch. Điều quan trọng nhất là bảo tồn hồn cốt nguyên bản, không thương mại hóa quá mức để giữ trọn cái tình, cái duyên và sự gắn kết cộng đồng của Quan họ.

Biểu diễn chương trình nghệ thuật đặc sắc tại Hội Lim năm 2026, chào mừng Lễ đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - Lễ hội truyền thống Hội Lim. Ảnh: Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh

Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2009. Trong không gian ấy, Tiên Du giữ vị trí đặc biệt với hệ thống làng quê, không gian cộng đồng và truyền thống thực hành Quan họ lâu đời. Đô thị hóa không có nghĩa là xóa bỏ làng quê, hiện đại hóa không có nghĩa là làm mất đi bản sắc. Tiên Du hướng tới mô hình đô thị hiện đại trên nền tảng văn hóa Kinh Bắc với những tuyến phố văn minh mang dấu ấn địa phương, không gian công cộng có hoạt động Quan họ, trường học đưa di sản vào giáo dục, duy trì các câu lạc bộ và tôn vinh nghệ nhân truyền nghề.

Bên cạnh lợi thế văn hóa, vị thế của Tiên Du phải được tạo dựng bằng chất lượng phát triển thực tế. Địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, đô thị, thương mại, dịch vụ, giáo dục, y tế và các thiết chế văn hóa với tầm nhìn dài hạn, tránh phát triển manh mún. Một phường đáng sống phải đặt chất lượng sống của Nhân dân ở vị trí trung tâm, bảo đảm môi trường sạch đẹp, không gian xanh và dịch vụ công hiệu quả. Phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường, hướng tới sự phát triển bền vững.

Một hướng đi giàu triển vọng của Tiên Du là kết hợp hài hòa văn hóa, du lịch và kinh tế sáng tạo. Hội Lim, Quan họ, không gian làng quê, di tích lịch sử và ẩm thực có thể kết nối thành các sản phẩm du lịch đặc trưng, mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa sâu sắc. Khi văn hóa tạo ra trải nghiệm, trải nghiệm tạo ra sức hấp dẫn và giá trị kinh tế, di sản sẽ thực sự trở thành nguồn lực phát triển.

Lễ công bố thành lập phường Tiên Du ngày 14-9-2026 chính là điểm khởi đầu của một tầm nhìn phát triển mới. Chặng đường từ xã lên phường là bước chuyển về tổ chức hành chính, nhưng để trở thành một phường có vị thế, thương hiệu và uy tín là một hành trình dài đòi hỏi sự nỗ lực liên tục. Với nền tảng văn hóa Kinh Bắc, truyền thống đoàn kết và khát vọng vươn lên, Tiên Du có đầy đủ cơ sở để hướng tới một tương lai mới: một phường văn minh, hiện đại, giàu bản sắc, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của tỉnh Bắc Ninh.

Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu

Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam