Chiêm ngưỡng vẻ đẹp nghìn năm của Văn Miếu - Quốc Tử Giám
Trải qua gần 1.000 năm lịch sử, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám là bảo tàng sống về nghệ thuật kiến trúc truyền thống Việt Nam. Với kết cấu đối xứng hoàn chỉnh cùng chất liệu gạch, gỗ, đá mộc mạc, mỗi góc nhìn nơi đây đều toát lên nhịp điệu riêng.
Theo tư liệu lịch sử, Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xây dựng từ năm 1070 dưới thời vua Lý Thánh Tông (1054 - 1072), có tạc tượng Chu Công, Khổng Tử cùng tứ phối là Nhan Tử, Tăng Tử, Tử Tư, Mạnh Tử và hình vẽ các hiền nho để thờ cúng, bốn mùa tế lễ.
Văn Miếu - Quốc Tử Giám nằm ở phía Nam kinh thành Thăng Long là tổ hợp gồm hai di tích: Văn Miếu thờ Khổng Tử, các bậc hiền triết Nho giáo và Tư nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An; Quốc Tử Giám - Trường đại học đầu tiên của Việt Nam.
Năm 1076, vua Lý Nhân Tông cho xây nhà Quốc Tử Giám kề sau Văn Miếu. Khi mới xây dựng, trường chỉ dành riêng cho con vua và con các bậc đại quyền quý (nên gọi tên là Quốc Tử). Từ năm 1253, vua Trần Thái Tông cho mở rộng Quốc Tử Giám và thu nhận cả con cái thường dân có học lực xuất sắc.
Đời vua Trần Minh Tông, Chu Văn An được cử làm quan Quốc Tử Giám Tư nghiệp (hiệu trưởng) và thầy dạy trực tiếp của các hoàng tử. Đến năm 1370, khi Chu Văn An qua đời được vua Trần Nghệ Tông cho thờ ở Văn Miếu bên cạnh Khổng Tử.
Sang thời Hậu Lê, Nho giáo rất thịnh hành. Vào năm 1484, vua Lê Thánh Tông cho dựng bia Tiến sĩ của những người đỗ Tiến sĩ từ khóa thi năm 1442 trở đi.
Đến nay còn 82 tấm bia Tiến sĩ đặt tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Văn Miếu - Quốc Tử Giám được xây dựng dựa trên sự kết hợp hài hoà giữa kiến trúc Phật giáo, Nho giáo và văn hoá dân gian Việt Nam.
Với vẻ đẹp kiến trúc đặc biệt này, nơi đây là điểm đến không thể bỏ qua của du khách trong nước và quốc tế mỗi khi đến với Hà Nội.
Khuê Văn Các - Biểu tượng của Hà Nội là công trình kiến trúc tuy không đồ sộ song tỷ lệ hài hòa và đẹp mắt. Kiến trúc gồm 4 trụ gạch vuông (85cm x 85cm) bên dưới đỡ tầng gác phía trên, có những kết cấu gỗ rất đẹp.
Các hạng mục của Văn Miếu được xây dựng và tu sửa trong vòng 3 thế kỷ (từ 1484 - 1780) nên những hoa văn trang trí được điêu khắc một cách tinh xảo hơn.
Tổng thể nơi đây là một tác phẩm nghệ thuật kiến trúc truyền thống phương Đông đặc sắc, mang đậm dấu ấn tư tưởng Nho giáo kết hợp với nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc dân gian Việt Nam.
Những hoa văn trang trí, chạm khắc trên gỗ ở các gian nhà thể hiện nét độc đáo trong văn hoá của người Việt.
Kiến trúc cổ phản ánh lịch sử và nét văn hoá qua mỗi thời kỳ không chỉ đặc sắc mà còn gợi mở về những ngôi nhà xưa của Đồng bằng Bắc Bộ.
Ngói được lợp trên các công trình của Văn Miếu là ngói mũi hài (còn gọi là ngói vẩy rồng). Mái ngói phủ đầy rêu gợi lên những cảm xúc sâu lắng, mang đậm tính hoài niệm và nghệ thuật.
Cổng chính Văn Miếu xây kiểu Tam quan, trên có 3 chữ “Văn Miếu Môn” kiểu chữ Hán cổ xưa.