Tiền gửi co xuống dưới 60%, ngân hàng bù đắp bằng nhiều nguồn vốn "nhạy" với lãi suất

Phần lớn ngân hàng huy động hụt nhịp tín dụng

Trong báo cáo ngành ngân hàng - cập nhật kết quả kinh doanh quý II/2026, Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) nhận định, tiền gửi khách hàng vẫn là “xương sống” trong cơ cấu nguồn vốn của các ngân hàng, với 59,8% tổng nguồn vốn, nhưng tỷ trọng đang co dần.

Phần thiếu hụt được bù bằng vốn liên ngân hàng và giấy tờ có giá - mô hình tài trợ nhạy hơn với lãi suất ngắn hạn.

Theo đó, tiền gửi khách hàng tăng 5,5% từ đầu năm, thấp hơn mức tăng tín dụng (9%), vẫn là nguồn vốn chủ lực, nhưng mức độ lệ thuộc phân hóa mạnh giữa các ngân hàng.

Nhóm phân tích của TCBS chỉ rõ, nhóm quốc doanh dựa vào tiền gửi nhiều hơn mặt bằng chung gồm BIDV (65,7%), Vietcombank (65,1%) và VietinBank (63,8%).

Trong khi đó, khối tư nhân lớn dùng nhiều vốn thị trường hơn, gồm MB (55,6%), Techcombank (52%) và VPBank (48,8%).

Nguồn: TCBS.

Hai thái cực của ngành là NCB và SACOMBANK, với trên 72% nguồn vốn bằng tiền gửi truyền thống, còn NamABank (44,3%), OCB (45,4%) và MSB (46,4%) có quá nửa nguồn vốn đến từ kênh ngoài tiền gửi.

“Tuy nhiên, tỷ trọng tiền gửi khách hàng trên tổng nguồn vốn của toàn ngành đang giảm dần qua các quý” - nhóm phân tích của TCBS chỉ rõ.

Toàn ngành huy động thêm 614 nghìn tỷ đồng riêng trong quý II (tăng 4,8% so với quý I) sau quý I gần như đi ngang (tăng 0,6%), đưa số dư lên 13,4 triệu tỷ đồng, tăng 5,5% từ đầu năm và 12,1% so với cùng kỳ.

Dù vậy, tốc độ này vẫn thấp hơn mức 9% của tín dụng, với 20/26 ngân hàng có tiền gửi tăng chậm hơn dư nợ và khoảng cách 3,5 điểm phần trăm giữa hai tốc độ là nguồn gốc của áp lực thanh khoản hiện nay.

Bốn ngân hàng ghi nhận tiền gửi giảm từ đầu năm, đó là: ACB (giảm 1,5%), EximBank (giảm 3,8%), Saigonbank (giảm 4,3%) và BacABank (giảm 5,4%), cho thấy ở phân khúc cạnh tranh gay gắt, ngân hàng không theo kịp mặt bằng lãi suất sẽ mất nguồn.

“Huy động sẽ tiếp tục là điểm nghẽn của nửa cuối năm, với tín dụng dự kiến tăng tốc theo hạn mức được cấp thêm, các ngân hàng phải giữ lãi suất huy động ở mức cao để thu hẹp khoảng cách và lợi thế nghiêng về nhóm có nền khách hàng gửi tiền rộng” - TCBS Research đánh giá.

Tăng tốc huy động vốn “đắt đỏ”, nhạy với lãi suất

Cũng theo TCBS Research, liên ngân hàng là kênh bù đắp nhanh nhất cho khoảng cách tín dụng - tiền gửi, nhưng đà tăng đã chậm lại trong nửa đầu năm 2026.

Nguồn: TCBS.

Tiền gửi và vay các tổ chức tín dụng khác của 26 ngân hàng đạt 3,7 triệu tỷ đồng cuối quý II, tăng 46,1% so với cùng kỳ, nhưng chỉ tăng 5,9% từ đầu năm.

Trong khi đó, lãi suất liên ngân hàng căng thẳng từ cuối năm 2025 đến giữa năm 2026, vì hệ thống thiếu hụt huy động thị trường 1, trong khi Ngân hàng Nhà nước phải giữ mặt bằng cao để bảo vệ tỷ giá.

TCBS Research kỳ vọng, lãi suất liên ngân hàng tiếp tục hạ về cuối năm, ổn định ở mặt bằng thấp hơn, chứ không quay lại vùng 3 - 4% của 2025.

Lãi suất hạ trước hết làm giảm chi phí vốn của nhóm đi vay ròng lớn (VPBank, MB, Techcombank, MSB, TPBank); khối quốc doanh mất bớt thu nhập lãi từ thị trường 2, nhưng được nới dư địa tín dụng.

Ngoài ra, giấy tờ có giá là kênh huy động tăng nhanh nhất 2 năm qua và tiếp tục tăng tốc trong quý II.

Số dư của 26 ngân hàng đạt 1,96 triệu tỷ đồng cuối quý II/2026, tăng 16,7% từ đầu năm và 23,6% so với cùng kỳ, gấp 3 lần tốc độ 5,5% của tiền gửi khách hàng và gần gấp đôi quý II/2024. Tỷ trọng trong tổng huy động tăng từ 7,3% lên 9,8% trong 2 năm, với 18/26 ngân hàng tăng số dư từ đầu năm; riêng BIDV, ACB, VPBank và MB đóng góp phần lớn mức tăng 280 nghìn tỷ đồng của toàn ngành.

Nguồn: TCBS.

Mức độ dựa vào giấy tờ có giá phân hóa rõ theo mô hình kinh doanh. Nhóm tư nhân lớn cho vay trung - dài hạn nhiều dùng kênh này mạnh nhất là OCB, ACB và Techcombank đều trên 20% tổng huy động, MB 15,5%, VPBank 13,5%; ACB và VPBank nâng tỷ trọng thêm 3 - 6 điểm phần trăm chỉ trong 6 tháng.

Khối quốc doanh đi hai hướng: BIDV tăng 33,9% lên 302 nghìn tỷ đồng, số dư lớn nhất hệ thống, trong khi VietinBank giảm 17,8% và Vietcombank giữ tỷ trọng rất thấp 1,7%, nhờ tiền gửi khách hàng và tiền gửi Kho bạc dồi dào.

“Động lực đẩy mạnh giấy tờ có giá nằm ở cả hai phía của bảng cân đối, huy động không theo kịp tín dụng và tài sản đang dài hạn hơn” - nhóm phân tích của TCBS chỉ rõ.

TCBS Research đánh giá, giấy tờ có giá sẽ tiếp tục tăng nhanh hơn tiền gửi trong nửa cuối năm. Tuy nhiên, vì đây là nguồn vốn đắt nhất trong cơ cấu huy động, chi phí vốn toàn ngành sẽ còn neo ở mức cao./.