Tiền lương khu vực công chưa đủ để 'giữ chân' nhân tài?

Người lao động khu vực công khó sống độc lập bằng lương

Cải cách tiền lương không chỉ là vấn đề kỹ thuật phân bổ ngân sách mà còn là yếu tố quyết định trực tiếp đến động lực làm việc và chất lượng quản trị nhà nước. Đánh giá về lộ trình tăng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng/tháng dự kiến từ ngày 01/07/2026, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) nhận định đây là bước tăng hợp lý về kỹ thuật khi mức tăng 8,12% này cao hơn mức lạm phát bình quân 3,63% của năm 2025.

Tuy nhiên, nếu xét trên lăng kính chi phí sinh hoạt thực tế, mức tăng này chưa đủ để bảo đảm cuộc sống. Đại biểu Thạch Phước Bình đưa ra một bài toán chi tiêu cụ thể: Một công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ nhận được khoảng 4,7 triệu đồng/tháng (trước khi trừ bảo hiểm), trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại các đô thị phổ biến đang ở mức 6 đến 7 triệu đồng/tháng. Thu nhập này cũng chỉ vừa nhỉnh hơn mức bình quân lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp (khoảng 4,47 triệu đồng/tháng). Áp lực càng đè nặng khi các nhóm chi phí thiết yếu khó cắt giảm như nhà ở, điện, nước tăng 8,3%, và dịch vụ y tế tăng tới 12,92%. Hệ quả là người lao động khu vực công khó sống độc lập bằng lương, suy giảm động lực cống hiến.

Để giải quyết căn bản bài toán này, đại biểu đề xuất một phương án tối ưu hơn: Nâng mức lương cơ sở lên khoảng 2,65 đến 2,7 triệu đồng/tháng, tương đương mức tăng 13-15%. Với mức này, thu nhập tăng thêm khoảng 200.000 đến 400.000 đồng/tháng, tạo cảm nhận cải thiện rõ rệt cho nhóm thu nhập thấp, giúp họ giảm phụ thuộc vào nguồn thu ngoài lương. Về mặt cân đối ngân sách, việc tăng lương này hoàn toàn khả thi nếu được đi kèm với các biện pháp mạnh tay về tinh giản biên chế và cơ cấu lại chi tiêu công, cắt giảm các khoản chi kém hiệu quả.

Cải cách giáo dục, cắt bỏ "số ảo" để xây dựng nền kinh tế tri thức

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng bứt phá không thể dựa vào một nguồn nhân lực được định giá qua những "con số ảo". Đại biểu Đặng Ngọc Huy (Quảng Ngãi) đã có bài phát biểu trực diện về căn bệnh trầm kha mang tên "chạy theo thành tích" trong hệ thống giáo dục.

Dù tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm đạt trên 98%, kết quả khảo sát năng lực độc lập lại phơi bày một thực tế khác: Không ít học sinh ra trường thiếu vắng nền tảng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và năng lực thích ứng với môi trường thực tế. Căn bệnh này bắt nguồn từ một hệ thống thi đua sai lệch, nơi chỉ tiêu bị trói buộc với tỷ lệ đỗ đạt, biến những con số báo cáo vô hồn thành áp lực đè nặng lên vai giáo viên và cán bộ quản lý. Hậu quả của vòng xoáy này vô cùng tai hại: Học sinh đánh mất động lực khám phá thực sự, giáo viên kiệt sức vì báo cáo hình thức, còn xã hội dần xói mòn niềm tin vào chất lượng nhân lực.

"Chúng ta không thể xây dựng một nền kinh tế tri thức, không thể cạnh tranh trong thế kỷ 21 nếu cứ tiếp tục dựa trên những con số ảo", đại biểu Đặng Ngọc Huy cảnh báo. Để tái thiết nền giáo dục, đại biểu đề nghị loại bỏ hoàn toàn các tiêu chí hình thức như "tỷ lệ đỗ", "tỷ lệ học sinh giỏi" làm thước đo chủ đạo. Thay vào đó, cần xây dựng cơ chế kiểm tra chéo, đánh giá nhà trường và giáo viên dựa trên sự tiến bộ thực chất của học sinh, đổi mới phương pháp đánh giá tập trung vào năng lực tư duy, và giảm triệt để áp lực hành chính cho nhà giáo.

Các đại biểu cho rằng, việc đảm bảo sinh kế cho cán bộ khu vực công, gỡ rối bộ máy hành chính cơ sở và chuẩn hóa lại thước đo của nền giáo dục chính là việc kiến tạo cơ sở hạ tầng mềm cho nền kinh tế. Chỉ khi những nút thắt này được tháo gỡ, động lực nội sinh của quốc gia mới đủ mạnh để cõng trên vai mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững.