Tiên Phước nâng giá trị từ những khu vườn xanh

Kinh tế vườn, trang trại tại Tiên Phước đạt thu nhập bình quân khoảng 170 triệu đồng/ha, chiếm 42% giá trị sản xuất nông nghiệp.

Từ khu vườn truyền thống đến sản xuất hàng hóa

Ở Tiên Phước, làm vườn từ lâu đã gắn với đời sống và sinh kế của người dân. Măng cụt, lòn bon, cau, hồ tiêu, bưởi da xanh, thanh trà, sầu riêng… đan xen dưới những tán cây xanh tạo nên nét đặc trưng của vùng trung du. Địa hình bán sơn địa, khí hậu tương đối mát mẻ và điều kiện đất đai phù hợp giúp nơi đây hình thành hệ sinh thái vườn được ví như “Nam Bộ thu nhỏ”, “miền Tây giữa lòng miền Trung”.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Tiên Phước được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Tiên Thọ, Tiên Phong, Tiên Mỹ và thị trấn Tiên Kỳ, có diện tích tự nhiên hơn 74,6km², dân số hơn 28.100 người. Trong tổng số hơn 6.563ha đất nông nghiệp, đất trồng cây lâu năm chiếm hơn 2.510ha. Đây là dư địa lớn để địa phương phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại theo hướng hàng hóa.

Từ những khu vườn chủ yếu phục vụ nhu cầu gia đình, người dân đang thay đổi cách sản xuất theo hướng lựa chọn cây trồng có giá trị, ứng dụng kỹ thuật và chủ động tính toán đầu ra.

Tại thôn Hữu Lâm, khu vườn hơn 1ha của ông Thái Nguyên Khoa là một ví dụ. Khu đất nằm cạnh đập Hố Quờn được ông cải tạo, đầu tư trồng nhiều loại cây ăn quả. Nhờ chịu khó học hỏi, ứng dụng khoa học kỹ thuật, vườn cây phát triển xanh tốt, cho sản phẩm an toàn và được thị trường ưa chuộng.

Từ sản xuất quy mô hộ, khu vườn hơn 1ha của ông Thái Nguyên Khoa đang từng bước nâng giá trị thông qua lựa chọn cây trồng và áp dụng kỹ thuật canh tác.

Hiện hơn 100 cây măng cụt trong vườn đang cho thu nhập trên 300 triệu đồng mỗi năm. Cùng với hiệu quả kinh tế, không gian vườn của ông Khoa cũng có điều kiện đón khách tham quan, trải nghiệm, mở ra khả năng kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch sinh thái.

Nếu ông Khoa chọn măng cụt làm cây chủ lực, ông Nguyễn Thế Giới ở thôn Địch Tây lại xây dựng mô hình đa dạng hơn. Trên diện tích hơn 5.500m², sau thời gian trồng cây màu và keo nhưng hiệu quả chưa cao, ông chuyển hướng đầu tư hơn 100 choái tiêu, đồng thời trồng thanh trà, sầu riêng, măng cụt, chuối, ổi, chanh…

Hai năm 2024 - 2025, vườn tiêu cho thu hoạch bình quân khoảng 1 tạ tiêu khô mỗi năm. Gia đình còn đào 3 ao cá với tổng diện tích hơn 2 sào, vừa phục vụ nước tưới vừa nuôi cá, ốc bươu. Trâu, bò được nuôi kết hợp để tạo thêm nguồn thu và cung cấp phân hữu cơ cho cây trồng.

Nhờ mô hình kết hợp trồng trọt, chăn nuôi và thủy sản, mỗi năm gia đình ông Giới đạt doanh thu khoảng 175 triệu đồng, lợi nhuận khoảng 125 triệu đồng.

Những mô hình này cho thấy kinh tế vườn Tiên Phước đang có sự chuyển dịch rõ hơn về tư duy sản xuất. Người dân không chỉ quan tâm đến năng suất mà chú trọng lựa chọn cây trồng phù hợp, đa dạng hóa nguồn thu, chủ động nước tưới, tận dụng phụ phẩm và giảm chi phí đầu vào.

Theo UBND xã Tiên Phước, đến tháng 6/2026, toàn xã có hơn 1.768ha vườn, với 1.317 hộ có diện tích từ 1.000m² trở lên; 136 vườn đạt tiêu chí vườn mẫu. Giai đoạn 2021 - 2025, địa phương hỗ trợ 370 mô hình kinh tế vườn, kinh tế trang trại với tổng kinh phí hơn 15 tỷ đồng.

Nhờ nguồn lực hỗ trợ và sự chủ động đầu tư của người dân, thu nhập bình quân từ kinh tế vườn đạt khoảng 170 triệu đồng/ha, đóng góp khoảng 42% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp. Toàn xã hiện có 3 trang trại được hỗ trợ theo các cơ chế, chính sách phát triển nông nghiệp giai đoạn 2021 - 2025.

Cơ cấu cây trồng trong các khu vườn cũng ngày càng đa dạng. Măng cụt hiện có diện tích khoảng 248ha, cau 169ha, lòn bon 109ha, bưởi da xanh 49ha, sầu riêng 31ha và hồ tiêu 26,5ha. Trong đó, hồ tiêu Tiên Phước đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tạo lợi thế để nâng giá trị và mở rộng thị trường.

Cùng với thay đổi cơ cấu cây trồng, nhiều hộ đã áp dụng tưới nhỏ giọt, phun mưa, nhà lưới, sử dụng phân chuồng, chế phẩm sinh học và hướng đến canh tác hữu cơ. Một số mô hình kết hợp trồng trọt với chăn nuôi, ao cá để tận dụng nguồn phụ phẩm, hình thành vòng tuần hoàn ngay trong khu vườn.

Từ kinh tế vườn hộ, kinh tế trang trại cũng từng bước được hình thành. Toàn xã hiện có 3 trang trại được hỗ trợ theo các cơ chế, chính sách trong giai đoạn 2021 - 2025, gồm trang trại của ông Dương Thái Xuân Tuấn tại thôn Địch Tây; ông Mai Duy Vũ và bà Nguyễn Thị Ngọc Thọ tại thôn Tiên Phú Đông.

Theo Chủ tịch UBND xã Tiên Phước Nguyễn Hùng Anh, địa phương đang vận động người dân tiếp tục cải tạo vườn tạp, chuyển đổi những cây trồng kém hiệu quả sang các loại cây có giá trị kinh tế cao như măng cụt, sầu riêng, bưởi da xanh. Đồng thời, xã thúc đẩy liên kết giữa nông hộ với hợp tác xã nhằm hình thành vùng sản xuất tập trung, nâng hiệu quả sản xuất và khả năng tiêu thụ.

Hồ tiêu là một trong những cây trồng chủ lực trong cơ cấu kinh tế vườn ở Tiên Phước.

Gắn nông sản với thương hiệu, du lịch và chuyển đổi số

Từ nền tảng hàng nghìn hecta vườn, Tiên Phước đang đặt mục tiêu tạo thêm giá trị thay vì chỉ bán sản phẩm thô. Một trong những hướng đi được địa phương chú trọng là xây dựng thương hiệu cho nông sản, phát triển sản phẩm OCOP và kết nối kinh tế vườn với du lịch sinh thái.

Hiện một số sản phẩm đã được phát triển từ nguồn nguyên liệu của kinh tế vườn như rượu vang lòn bon, mít, chuối sấy, sản phẩm từ mo cau, trầm hương… Địa phương tiếp tục xây dựng thương hiệu trái cây Tiên Phước, hướng đến phát triển thành sản phẩm OCOP nhằm nâng cao giá trị và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo ông Nguyễn Hùng Anh, đây là bước chuyển từ tư duy “làm ra sản phẩm” sang “làm ra sản phẩm có thương hiệu và thị trường”. Khi nông sản được chuẩn hóa, chế biến, xây dựng thương hiệu và đưa lên các kênh phân phối mới, giá trị tạo ra từ khu vườn sẽ không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch.

Một hướng đi khác đang được Tiên Phước tính toán là khai thác giá trị cảnh quan để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng.

Những khu vực như Hố Quờn, Đồng Cây Dừa, Ao Cá có cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái vườn và không gian làng quê đặc trưng. Bên cạnh đó, địa phương còn lưu giữ một số nhà cổ, nghề truyền thống gắn với đời sống sản xuất của người dân.

Một số chủ vườn như ông Phạm Ngọc Lương ở thôn Tiên Mỹ, ông Ngô Minh Hòa tại thôn Trà Lai và ông Thái Nguyên Khoa ở thôn Hữu Lâm đã có điều kiện đón khách tham quan, trải nghiệm.

Tại khu vườn rộng khoảng 5.000m² ở thôn Mỹ Thượng Tây, ông Phạm Ngọc Lương trồng 60 cây măng cụt, 30 cây sầu riêng và 100 cây chuối. Từ khoản hỗ trợ 30 triệu đồng theo chính sách trước đây của tỉnh Quảng Nam, gia đình đầu tư giếng nước và hệ thống tưới. Vườn được chăm sóc theo hướng hữu cơ, ưu tiên phân chuồng và chế phẩm sinh học.

Măng cụt, sầu riêng và chuối mang lại nguồn thu hơn 100 triệu đồng mỗi năm. Có thời điểm măng cụt trong vườn được bán với giá khoảng 150.000 đồng/kg. Tuy nhiên, điều gia đình ông Lương hướng đến không chỉ là tiêu thụ nông sản mà còn có thể đón khách đến tham quan, trải nghiệm không gian vườn, từ đó tạo thêm nguồn thu.

Từ thực tế này, UBND xã Tiên Phước đã xây dựng Đề án phát triển nông nghiệp, nông thôn, kinh tế vườn, kinh tế trang trại gắn với du lịch sinh thái giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035.

Theo định hướng, đến năm 2030, Tiên Phước phấn đấu nâng thu nhập bình quân từ kinh tế vườn, kinh tế trang trại lên khoảng 200 triệu đồng/ha, chiếm khoảng 50% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp; nâng diện tích vườn lên 2.200ha; xây dựng ít nhất 200 vườn mẫu gắn với xếp hạng sao và phát triển thêm 5 trang trại đạt tiêu chí.

Địa phương cũng đặt mục tiêu phát triển thêm khoảng 20 sản phẩm OCOP, nâng tổng số lên khoảng 38 sản phẩm; đồng thời đưa ít nhất 15 sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.

Ở cấp thành phố, khu vực Tiên Phước được đánh giá có nhiều dư địa phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp giá trị cao. Trong chuyến làm việc với các địa phương khu vực Tiên Phước, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hồ Quang Bửu đề nghị khai thác lợi thế hơn 500 vườn sinh thái hiện có, xây dựng sản phẩm đặc trưng, từng bước hình thành thương hiệu “Vườn sinh thái Đà Nẵng”.

Thành phố cũng định hướng các địa phương lựa chọn những cây trồng đặc hữu, có lợi thế cạnh tranh để phát triển thành sản phẩm chủ lực; đồng thời tăng cường liên kết, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được xem là một trong những công cụ để đưa kinh tế vườn từ sản xuất quy mô hộ sang chuỗi giá trị có khả năng kết nối rộng hơn.

Dự kiến đầu tháng 10/2026, tại xã Tiên Phước, UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức Hội thảo chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng hai con số trong phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại. Hội thảo dự kiến thu hút khoảng 180 đại biểu là đại diện các bộ, ngành Trung ương, sở, ngành địa phương, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức liên quan.

Nội dung tập trung đánh giá thực trạng, nhận diện những điểm nghẽn và đề xuất giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phục vụ kinh tế vườn, kinh tế trang trại.

Các giải pháp như AI, IoT, dữ liệu số, bản đồ số, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và các nền tảng số sẽ được đặt trong bài toán sản xuất, quản lý và tiêu thụ nông sản. Cùng với đó là giới thiệu các mô hình nông nghiệp thông minh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và những kinh nghiệm ứng dụng công nghệ để nâng hiệu quả sản xuất.

Hội thảo cũng dự kiến tạo không gian kết nối giữa doanh nghiệp công nghệ số với nông hộ, hợp tác xã và các chủ thể sản xuất; trưng bày, giới thiệu sản phẩm OCOP, sản vật đặc trưng và các giải pháp công nghệ phục vụ kinh tế vườn.

Từ những khu vườn truyền thống, Tiên Phước đang từng bước hình thành một hướng phát triển mới, trong đó giá trị không chỉ đến từ cây trái mà còn được mở rộng qua chế biến, thương hiệu, thị trường, du lịch và công nghệ.

Khi những khu vườn được tổ chức lại theo hướng hàng hóa, tăng liên kết và ứng dụng khoa học kỹ thuật, mỗi hecta đất có thể tạo ra nhiều giá trị hơn. Đây cũng là cơ sở để kinh tế vườn Tiên Phước trở thành một bộ phận quan trọng trong phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế nông thôn và tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng trung du.