Tiến tới Đại hội XIV của Đảng Từ 'quản lý - kiểm soát' sang 'kiến tạo - phát triển'

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Diễn đàn xây dựng pháp luật lần thứ Nhất do Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức. Ảnh: Phạm Thắng

Đánh giá việc thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII và cơ đồ đất nước sau 40 năm đổi mới cho thấy, ba đột phá chiến lược đã được triển khai đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, đạt nhiều kết quả nổi bật, tạo nền tảng và động lực mới cho phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, kết quả nổi bật của đột phá thứ nhất là sự đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách làm trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật; hệ thống pháp luật được hoàn thiện theo hướng phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục, kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn”.

“Một luật sửa nhiều luật” - tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế

Nổi bật trong đột phá thứ nhất là việc đổi mới mạnh mẽ tư duy, cách làm trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật, qua đó thúc đẩy hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, trước hết là thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Trong đó, việc áp dụng phương thức “một luật sửa nhiều luật” không chỉ là giải pháp kỹ thuật lập pháp, mà thể hiện sự thay đổi sâu sắc về tư duy chính sách, cho phép xử lý đồng thời các quy định chồng chéo, mâu thuẫn, rút ngắn thời gian hoàn thiện thể chế và kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn” đang cản trở đầu tư, sản xuất - kinh doanh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo cử tri Nguyễn Tiến Dũng (phường Bắc Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh), nhiều vấn đề lớn của nền kinh tế - từ đầu tư, đất đai, quy hoạch đến khoa học - công nghệ, tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền - chỉ có thể được giải quyết hiệu quả khi đặt trong một tư duy lập pháp tích hợp, thay vì sửa đổi đơn lẻ từng đạo luật.

Cùng với đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã tạo khuôn khổ chính trị - pháp lý quan trọng, thống nhất nhận thức về vai trò của pháp luật như một nguồn lực phát triển. Từ góc nhìn cử tri, 2025 là một dấu mốc đặc biệt của công tác làm luật, khi Quốc hội thông qua việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 và ban hành số lượng kỷ lục các luật, nghị quyết quy phạm pháp luật. Không chỉ là khối lượng công việc lớn, mà là cách tiếp cận mới: làm luật nhanh hơn nhưng không tùy tiện, tập trung xử lý những vấn đề lớn, cấp bách của thực tiễn. Nhiều văn bản lần đầu tiên được ban hành, thể hiện tinh thần “tiến bước cùng thời đại”, tạo hành lang pháp lý cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo bà Hoàng Thu Hằng, đại biểu HĐND cấp xã ở Thái Nguyên, chính những đổi mới này đã góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế, khơi thông nguồn lực xã hội, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp, đồng thời khẳng định dấu ấn của một nhiệm kỳ dám đổi mới tư duy pháp luật, coi pháp luật là động lực phát triển và nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Linh hoạt trong tổ chức, thực thi - dư địa phát triển cho chính quyền địa phương 2 cấp

Đột phá trong tư duy làm luật chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi gắn chặt với đổi mới tổ chức thực thi pháp luật. Một kết quả nổi bật của nhiệm kỳ qua là sự linh hoạt, chủ động trong tổ chức thực hiện pháp luật, nhất là trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Tinh thần xuyên suốt là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đi đôi với hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động, sáng tạo hơn trong quản lý và phát triển; pháp luật từng bước được thiết kế phù hợp với sự khác biệt về quy mô, không gian phát triển và năng lực quản trị của từng địa phương.

Việc đổi mới tư duy pháp luật theo hướng trao quyền rõ hơn cho cơ sở, gắn thẩm quyền với trách nhiệm đã tạo điều kiện để cấp tỉnh, cấp xã phát huy vai trò là chủ thể phát triển, gần dân, sát dân hơn. Nhiều ý kiến cử tri ghi nhận, việc đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm tầng nấc trung gian giúp giải quyết công việc nhanh hơn và làm rõ trách nhiệm của từng cấp; đồng thời, cũng thẳng thắn chỉ ra rằng ở một số nơi, phân cấp chưa đi đôi với nâng cao năng lực thực thi, cán bộ cơ sở còn lúng túng trước các vấn đề mới, nhất là trong quản lý đất đai, đầu tư, chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ công.

Bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, yêu cầu đặt ra là tiếp tục làm sâu sắc hơn đột phá đổi mới tư duy, cách làm trong xây dựng và tổ chức thực thi pháp luật. Trước hết, cần kiên định và phát triển phương thức “một luật sửa nhiều luật” để xử lý hiệu quả các vấn đề liên ngành, liên lĩnh vực ngày càng phức tạp; đồng thời, đẩy nhanh chuyển đổi số trong lĩnh vực pháp luật, từ xây dựng chính sách đến tổ chức thực thi và giám sát, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao chất lượng và tính kịp thời của pháp luật.

Đối với chính quyền địa phương 2 cấp, pháp luật cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng mở rộng không gian sáng tạo cho địa phương, song song với thiết kế rõ cơ chế kiểm soát quyền lực và chính sách đào tạo, bồi dưỡng, thu hút nhân lực chất lượng cao cho công tác pháp luật và quản lý nhà nước ở cơ sở. Quan trọng hơn, cần tạo cơ chế để người dân và doanh nghiệp tham gia thực chất hơn vào quá trình xây dựng, phản biện pháp luật. Chỉ khi phản ánh đúng “hơi thở” cuộc sống và được thực thi nghiêm minh, hiệu quả, pháp luật mới thực sự trở thành trụ cột, nguồn lực quan trọng và động lực bền vững cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

HẠNH PHƯƠNG