Tiếng nói chiến lược của Việt Nam vượt xa khỏi Shangri-La

Bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Đối thoại Shangri-La 2026 được chuyên gia và báo chí quốc tế đánh giá cao Ảnh: IISS

Khoảnh khắc Việt Nam ở trung tâm đối thoại chiến lược

Đối thoại Shangri-La từ lâu được xem là “bàn tròn an ninh” quan trọng nhất của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, nơi các nhà lãnh đạo, bộ trưởng quốc phòng và học giả chiến lược hàng đầu cùng tranh luận về tương lai trật tự khu vực. Việc người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam đảm nhiệm bài phát biểu dẫn đề tại kỳ đối thoại năm nay vì thế mang ý nghĩa vượt xa một lời mời ngoại giao thông thường.

Tờ Straits Times của Singapore nhấn mạnh đây là lần đầu tiên người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam đảm nhiệm vai trò diễn giả chính tại phiên khai mạc diễn đàn. Theo tờ báo này, sự hiện diện của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là minh chứng cho vai trò ngày càng quan trọng của Việt Nam trong các vấn đề chiến lược của khu vực.

Hãng tin Reuters mô tả đây là “một thời điểm ngoại giao đáng chú ý” đối với Việt Nam - dấu hiệu cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của Hà Nội trong bức tranh chiến lược khu vực. Việc Việt Nam được trao diễn đàn mở đầu tại Shangri-La không chỉ phản ánh sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với vị thế ngày càng tăng của đất nước, mà còn thể hiện kỳ vọng về một tiếng nói có khả năng kết nối trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.

Trong nhiều năm, Việt Nam thường được nhìn nhận như một quốc gia khéo léo điều hướng cạnh tranh giữa các nước lớn. Nhưng tại Shangri-La 2026, điều gây chú ý không chỉ là nghệ thuật cân bằng ấy, mà là việc Việt Nam bắt đầu chủ động trình bày một cách nhìn có tính chiến lược về thế giới.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế được theo dõi không đơn thuần như quan điểm của một quốc gia Đông Nam Á, mà như phát biểu của một nền kinh tế đang lên, một đối tác chiến lược của nhiều cường quốc và một quốc gia đang ngày càng có ảnh hưởng trong ASEAN.

Tiếng nói đối thoại và lòng tin

Điều đầu tiên khiến nhiều hãng tin quốc tế chú ý là phạm vi của bài phát biểu. Thay vì chỉ tập trung vào các vấn đề quốc phòng truyền thống, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra một khung phân tích rộng hơn về ba cuộc khủng hoảng mà thế giới đang đối mặt: khủng hoảng niềm tin, khủng hoảng phát triển và sự suy yếu của các nguyên tắc điều phối quan hệ quốc tế.

Hãng tin Reuters trích dẫn lời khẳng định mạnh mẽ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng: “Ba cuộc khủng hoảng của thế giới hôm nay không phải là điều tất yếu mà chúng ta buộc phải chấp nhận”. Ông nhấn mạnh rằng thay vì bi quan, các quốc gia cần nhìn thẳng vào thực trạng để tìm kiếm cơ hội hành động, củng cố luật pháp quốc tế và xây dựng các động lực tăng trưởng bền vững. Đặc biệt, cuộc khủng hoảng lòng tin chiến lược được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mô tả "là cuộc khủng hoảng âm thầm nhưng nguy hiểm, vì nó khiến các quốc gia dễ nhìn hành động của nhau qua lăng kính nghi kỵ và bất an". Theo Reuters, lập luận này đã cho thấy một tầm nhìn chiến lược: thông điệp của Việt Nam mang tinh thần lạc quan nhưng không né tránh thực tế, kêu gọi các quốc gia cùng hành động để củng cố luật pháp quốc tế, thúc đẩy hợp tác và xây dựng những động lực phát triển bền vững.

Reuters nhận định rằng Việt Nam đã lựa chọn một cách tiếp cận “khái quát chiến lược”, đưa cuộc thảo luận vượt khỏi câu chuyện an ninh cứng để chạm tới các vấn đề nền tảng của ổn định toàn cầu.

Ở một diễn đàn vốn thường được phủ kín bởi ngôn ngữ quân sự, cạnh tranh sức mạnh hay các kịch bản xung đột, thông điệp nhấn mạnh đối thoại, phát triển và xây dựng lòng tin của Việt Nam tạo nên một sắc thái đáng chú ý. Kênh Channel News Asia của Singapore đặc biệt nhấn mạnh việc lãnh đạo Việt Nam cảnh báo về tình trạng xói mòn lòng tin giữa các quốc gia, đồng thời kêu gọi tăng cường minh bạch, hợp tác và tôn trọng luật pháp quốc tế.

Nhiều bình luận trên báo chí Singapore nhận định đây là một trong những điểm thể hiện rõ nét nhất tư duy chiến lược của Việt Nam: thay vì chỉ tập trung vào việc quản lý cạnh tranh, cần phải tái tạo lòng tin như một nền tảng cho hòa bình lâu dài. Thông điệp ấy càng trở nên có ý nghĩa khi được đưa ra tại một diễn đàn quy tụ các cường quốc và những bên đang có nhiều khác biệt về lợi ích chiến lược.

Khẳng định vai trò của luật pháp quốc tế

Truyền thông quốc tế cũng dành nhiều sự quan tâm đến lập trường nhất quán của Việt Nam về giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định mọi bất đồng cần được xử lý trên cơ sở luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).

Các hãng tin quốc tế đánh giá đây là thông điệp thể hiện sự kiên định của Việt Nam đối với nguyên tắc thượng tôn pháp luật trong quan hệ quốc tế. Việc Việt Nam tiếp tục đề cao luật pháp quốc tế, tôn trọng chủ quyền, quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia đã góp phần củng cố hình ảnh một đối tác có trách nhiệm, nhất quán và đáng tin cậy.

Đặc biệt, phát biểu nhấn mạnh Việt Nam vừa tôn trọng quyền lợi chính đáng của các nước khác, vừa kiên quyết bảo vệ độc lập, chủ quyền và quyền tài phán hợp pháp của mình được nhiều hãng tin xem là sự kết hợp hài hòa giữa nguyên tắc và trách nhiệm.

Tiếng nói của sự cân bằng trong một thế giới phân cực

Một chủ đề nổi bật khác được báo chí quốc tế nhấn mạnh là tinh thần cân bằng trong bài phát biểu. Associated Press cho rằng thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi đi tín hiệu rõ ràng rằng các quốc gia lớn cần hành xử có trách nhiệm hơn, tránh để cạnh tranh chiến lược dẫn đến xung đột gây tổn hại cho toàn khu vực. Trong khi nhiều diễn đàn quốc tế hiện nay dễ bị kéo vào quỹ đạo đối đầu, cách tiếp cận của Việt Nam được nhìn nhận như một lời nhắc nhở về vai trò của luật pháp quốc tế và đối thoại đa phương.

Trên thực tế, Việt Nam vừa có quan hệ kinh tế sâu sắc với Trung Quốc, đồng thời đã nâng cấp quan hệ với Mỹ và nhiều đối tác lớn khác, Việt Nam hiểu rõ giá trị của việc duy trì thế cân bằng chiến lược. Bài phát biểu tại Shangri-La cho thấy là một Việt Nam muốn đóng vai trò tích cực hơn trong việc thúc đẩy đối thoại, giảm thiểu chia rẽ và bảo vệ các nguyên tắc của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Đó là triết lý “ngoại giao cầu nối” mà nhiều quốc gia tầm trung đang cố gắng theo đuổi, nhưng không phải ai cũng đủ vị thế và uy tín để thực hiện.

Việt Nam được nhìn bằng một lăng kính khác: Từ bên tham gia tới bên định hình

Có lẽ điều đáng chú ý nhất sau bài phát biểu Shangri-La là sự thay đổi tinh tế trong cách thế giới nhìn về Việt Nam. Trong nhiều thập niên, câu chuyện quốc tế về Việt Nam thường xoay quanh chiến tranh, cải cách kinh tế hay vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng ở Singapore tuần này, Việt Nam được nhìn nhận trong một vai trò khác: một quốc gia có thể đóng góp ý tưởng cho các cuộc tranh luận chiến lược lớn của thời đại. Không còn chỉ là một quốc gia “thích ứng” với thế giới, một bên “tham gia cuộc chơi”, Việt Nam đang thể hiện mong muốn trở thành một bên “định hình đối thoại”.

Đó là kết quả của một quá trình tích lũy vị thế quốc tế, của chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và của uy tín ngày càng tăng của Việt Nam trong ASEAN cũng như trên trường quốc tế.

Một bài phát biểu không thể ngay lập tức thay đổi cục diện thế giới nhưng nó có thể thay đổi cách một quốc gia được nhìn nhận. Nhìn từ phản ứng của báo chí Singapore và quốc tế, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Shangri-La đã tạo ra một hiệu ứng đáng kể: Việt Nam không chỉ xuất hiện như một câu chuyện thành công về phát triển, mà còn như một tiếng nói có trách nhiệm trong những vấn đề lớn của khu vực và toàn cầu.

Trong một thế giới đầy bất định, những tiếng nói đề cao đối thoại, lòng tin và phát triển chung có lẽ sẽ càng trở nên cần thiết. Và nếu Shangri-La 2026 đánh dấu một bước chuyển trong vai trò đối ngoại của Việt Nam, thì đó là câu chuyện về một đất nước đang dần bước từ vị trí “tham gia cuộc chơi” sang tâm thế góp phần định hình cuộc đối thoại của thời đại.