Tiếng rao của một miền ký ức

Những con mắt trẻ thơ bị hút chặt vào những "tuyệt tác" của ông. Hình ảnh minh hoạ: Sông Lam

Không biết ông từ đâu đến, tên là gì. Chúng tôi gọi ông là "lão tò he". Ông có vẻ khoái chí khi chúng tôi gọi như vậy. Và đương nhiên, “lão tò he” trở thành tên của ông.

Chiều chiều, từ hướng điếm Vĩnh, điếm Tè, ông lão bán tò he đạp những vòng xe nặng nhọc trên con đê lổn nhổn đá sỏi về làng tôi. Ông lượn một vòng quanh làng, buông tiếng rao đều đều, trễ nải. Nhưng đó là thứ thanh âm diệu kì, vô cùng ngọt ngào trong sự háo hức, sung sướng của lũ trẻ. Chúng tôi hò hét nhau, rồng rắn theo ông.

Điểm tập kết của ông là gốc đa trước cổng đình làng. Cây đa cổ thụ rùm ròa rễ lớn, rễ bé. Ông ngồi bên những chiếc rễ ấy, tạc vào gốc đa làng một dáng hình gầy gò, gương mặt dăn deo đầy nếp nhăn. Nhưng đôi mắt ông luôn như cười, ánh lên sự ấm áp, gần gũi lạ thường. Còn đôi bàn tay khẳng khiu, lấm tấm da đồi mồi của ông thì cứ như múa trước con mắt trầm trồ, thán phục của chúng tôi. Từ đôi bàn tay ông, những con tò he hình Đường Tăng, Ngộ Không, Bát Giới..., rồi Võ Tòng, Lâm Xung, Quan Công, Trương Phi... đến hoàng tử, công chúa, nàng tiên cá... hay gà, vịt, ngan, ngỗng, chó, mèo, lợn, dê, trâu, ngựa... vụt hiện. Một thế giới lung linh sắc màu đang như reo hò, hoan ca, bay lượn trước chúng tôi. Những con mắt trẻ thơ bị hút chặt vào những "tuyệt tác" của ông. Mỗi đứa có thể chọn cho mình một con tò he ưng ý. Ông không bao giờ định giá những con tò he của mình. Muốn đưa cho ông bao nhiêu thì đưa. Nhưng lũ trẻ chúng tôi ngày ấy làm gì có nhiều tiền, có chăng chỉ dăm đồng bạc lẻ dành dụm được, đủ để mua vài cái bánh rán, dăm chiếc kẹo bột.

Có những chiều muộn, còn dăm bảy con tò he chưa được rước đi, ông hào phóng chia cho chúng tôi. Chúng tôi chạy túa đi, hét váng lên khoe bạn bè. Ông đứng hồi lâu dưới gốc đa nhìn theo, mắt chứa chan niềm vui. Những con tò he ấy đã được chúng tôi nâng niu, cất giữ cẩn thận cho đến khi hỏng.

Rồi một ngày, ông lão tò he không đến nữa. Chúng tôi buồn, ủ dột như đám mạ non đói nước. Xuân qua. Hè sang. Đông tàn. Xuân năm sau, chúng tôi vẫn không thấy bóng dáng ông. Bao mối nghi ngờ, bao câu hỏi, chúng tôi không giải đáp nổi... Lũ trẻ chúng tôi cũng phải lớn lên như bao lớp người đi trước của làng. Tôi bước vào đời, dằng dặc những ngày tháng xa quê. Cơm áo gạo tiền cứ cuốn xoay, cuốn trôi tôi như dòng nước..., còn đâu những phút giây cho một thời thơ lơ lắc. Trong lũ bạn ngày xưa, liệu còn ai nhớ tiếng rao từng vang vọng trên đường làng?

Buổi chiều nọ, ngồi xem ti vi, trên màn hình là một nghệ nhân đang biểu diễn nghệ thuật nặn tò he. Người thanh niên còn trẻ. Nhưng con mắt như cười, đôi tay như múa, rồi thần thái và cả nét khắc khổ thì giống hệt ông lão bán tò he năm xưa. Đây có phải là hậu duệ của ông không, "lão tò he" ơi? Những hình sắc từ lâu ngủ quên giờ thức dậy. Nhảy múa hát ca. Lung linh rực rỡ. Một dòng sông nhỏ trôi ngược trong tôi. Chiều lao xao gió. “Tò he. Tò heee. Ơơơ”, tiếng rao thoảng hoặc, mơ hồ. Tôi nhìn ra, hình như xa xa một dáng hình già nua, khắc khổ đang gò lưng đạp chiếc xe đạp cũ kỹ, chìm dần trong bụi đỏ cuối đường.

Tản văn: Phú Tân