Loại cây cao tới 3m, lá hình trái tim có hương thơm đặc biệt, trồng trong chậu cũng cho thu hoạch, giá tới 150.000 đồng/kg

Dổi đất, còn gọi là dổi ăn lá, là loại cây gia vị có tên khoa học Piper auritum, thuộc họ Hồ tiêu. Cây có nguồn gốc từ khu vực Trung Mỹ, trong đó có Mexico. Dù mang tên dổi, loài cây này không phải cây dổi thân gỗ thường được trồng để lấy hạt làm gia vị ở Việt Nam.

Điểm đặc biệt của dổi đất nằm ở những chiếc lá lớn, có hương thơm khá nồng. Khi vò nhẹ, lá tỏa ra mùi đặc trưng, phảng phất hương hạt dổi, tạo nên nét riêng so với các loại rau gia vị quen thuộc như lá lốt, tía tô hay kinh giới. Nhờ hương thơm này, lá dổi đất được sử dụng trong nhiều món ăn, đặc biệt là các món thịt, cá chế biến theo phong cách ẩm thực vùng cao.

Loại lá thơm đặc biệt, giá tới 150.000 đồng/kg

Dổi đất là cây thân thảo sống lâu năm, thân mềm, có nhiều đốt, thường cao khoảng 1–3m khi phát triển trong điều kiện thuận lợi. Lá cây có hình tim, màu xanh đậm, bề mặt hơi nhám, kích thước lớn, thậm chí có thể vượt bàn tay người trưởng thành. Khi mọc thành bụi, những chiếc lá xòe rộng tạo nên tán xanh sum suê, thích hợp trồng ở góc vườn hoặc dọc hàng rào.

Không giống những loại rau chủ yếu được dùng để luộc hoặc nấu canh, lá dổi đất thường được sử dụng với lượng nhỏ nhằm tạo hương vị cho món ăn. Người chế biến có thể rửa sạch lá, thái nhỏ hoặc giã cùng muối, ớt, tỏi, hạt dổi và mắc khén để làm hỗn hợp ướp thịt, cá trước khi nướng.

Một cách chế biến khác là dùng lá dổi đất bọc bên ngoài miếng thịt hoặc cá rồi nướng trên than hồng. Khi gặp nhiệt, lá tỏa ra mùi thơm đặc trưng, hòa quyện với nguyên liệu bên trong. Những món như thịt lợn bản nướng lá dổi, cá nướng lá dổi hay thịt trâu tẩm ướp gia vị rừng là các cách chế biến giúp thực khách cảm nhận rõ nét hương vị của loại lá này.

Ngoài món nướng, dổi đất còn được sử dụng trong một số món cá hấp, món xào, canh cá, ốc và lươn. Lá non có thể thái nhỏ để làm gia vị, kết hợp cùng những nguyên liệu khác nhằm tăng hương thơm. Chính sự đa dạng trong cách sử dụng khiến dổi đất được nhiều người tìm mua để chế biến món ăn tại nhà, thay vì chỉ thưởng thức ở các nhà hàng đặc sản.

Lá dổi đất tươi giá dao động từ 100.000 đến 150.000 đồng/kg, tùy thuộc vào nguồn bán và chất lượng sản phẩm. Một số nơi còn cung cấp lá sấy khô hoặc nghiền thành bột để thuận tiện cho việc bảo quản và sử dụng. So với các loại rau gia vị phổ biến, đây là mức giá tương đối cao, nhưng mỗi lần chế biến thường chỉ cần sử dụng một lượng nhỏ.

Ngoài lá tươi, cây giống dổi đất (cây con trong bầu) cũng được bán nhiều với giá khoảng 18.000 đến 90.000 đồng/bầu tùy kích thước. Có thể tìm mua lá tươi hoặc cây giống tại các cửa hàng đặc sản Tây Bắc, hội nhóm cây trồng hoặc các sàn thương mại điện tử.

Lá dổi đất được rao bán trên chợ mạng - Ảnh chụp màn hình

Trồng khoảng 3 tháng cho thu hoạch, có thể hái lá nhiều đợt

Bên cạnh giá trị làm gia vị, dổi đất còn được nhiều người lựa chọn trồng tại nhà nhờ khả năng sinh trưởng nhanh và không đòi hỏi diện tích lớn. Cây có thể nhân giống bằng cách giâm cành hoặc tách chồi từ gốc, phù hợp với những gia đình có sân vườn nhỏ, thậm chí trồng trong chậu đặt tại ban công.

Trong điều kiện chăm sóc phù hợp, cây có thể bắt đầu cho thu hoạch sau khoảng 3 tháng. Khi dổi đất phát triển ổn định, người trồng có thể lựa chọn những chiếc lá trưởng thành để hái, đồng thời giữ lại phần thân và các chồi non để cây tiếp tục sinh trưởng. Việc cắt tỉa những cành già cũng giúp cây phát triển thêm nhánh mới, duy trì nguồn lá cho những lần thu hoạch tiếp theo.

Dổi đất ưa môi trường ẩm, đất tơi xốp và có khả năng thoát nước tốt. Cây phát triển phù hợp ở những vị trí có ánh sáng tán xạ hoặc bóng bán phần, không nhất thiết phải đặt dưới nắng gắt suốt cả ngày. Khi trồng, cần duy trì độ ẩm vừa phải cho đất, tránh để cây bị khô kéo dài nhưng cũng không nên để rễ ngập úng.

Do có khả năng phát triển và lan rộng từ thân rễ, dổi đất cần được kiểm soát kích thước khi trồng trong chậu hoặc khu vực có diện tích hạn chế. Người trồng có thể thường xuyên tỉa bớt cành, loại bỏ lá già và điều chỉnh tán cây để giữ không gian thông thoáng.

Một điểm đáng chú ý là dổi đất thuộc nhóm cây sống lâu năm, vì vậy không cần trồng lại sau mỗi lần thu hoạch như nhiều loại rau ngắn ngày. Nếu được chăm sóc tốt, cây có thể tiếp tục ra lá mới và cho thu hái qua nhiều đợt, đáp ứng nhu cầu sử dụng làm gia vị trong gia đình.

Không chỉ là gia vị tạo hương thơm đặc trưng cho món ăn, lá dổi đất còn được dân gian ví như “lá kim cương” vì được cho là có nhiều công dụng đối với sức khỏe.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý, lá dổi đất có chứa safrole,, một hợp chất cần được lưu ý về an toàn khi sử dụng với lượng lớn hoặc kéo dài. Vì vậy, loại lá này nên được dùng với lượng vừa phải như một loại gia vị, không tự ý sắc nước uống thường xuyên hay sử dụng để thay thế thuốc điều trị bệnh.