'Tiếng ru then' - Nhạc dân gian vào không gian liêu trai của điện ảnh

Tiếng ru then là ca khúc nhạc phim (OST) Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng - một bộ phim mang màu sắc kinh dị tâm linh đang tạo chú ý bởi lựa chọn đi sâu vào chất liệu truyền thuyết dân gian miền núi phía Bắc. Ngay từ tên phim, khán giả đã cảm nhận được màu sắc "rừng thiêng nước độc" một thời, nơi con người đứng giữa ranh giới mong manh của thực và ảo, của truyền thuyết dân gian và nỗi sợ vô hình.

MV "Tiếng ru then".

Tiếng ru then được giới thiệu trên kênh YouTube CJ ENM Vietnam với 163 nghìn người đăng ký ngày 13/4/2026. Tính đến đầu tuần này (25/5), tác phẩm gần chạm tới mốc 480 nghìn lượt xem. Đáng nói, Tiếng ru then không chỉ làm nhiệm vụ minh họa cho phim, mà còn có thể đứng ở tư cách độc lập. Đây cũng là góc nhìn, cách khai thác ngôn ngữ âm nhạc dân gian đưa vào sáng tác đương đại của thế hệ trẻ.

Điều thú vị của Tiếng ru then nằm ở sự đối lập giữa nội dung bộ phim và tinh thần ca khúc. Nếu bộ phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng gợi cảm giác u ám, ghê rợn với hình tượng loài quỷ khát máu trong truyền thuyết dân gian miền núi, thì ca khúc nhạc phim lại mở ra bằng không khí gần như đối nghịch: "Đêm hiu quạnh gió vờn kẽ lá/ Này con yêu, hãy ngủ cho ngoan".

Bài hát bắt đầu bằng lời ru của người mẹ. Cách viết này tạo nên sự gần gũi, cảm xúc và chiều sâu cho ca khúc. Chúng ta biết rằng, nghệ thuật hát then mang đậm yếu tố tâm linh luôn gắn liền với đời sống đồng bào vùng núi phía Bắc. Then không đơn thuần là ca hát giải trí, mà là hình thức nghi lễ mang tính kết nối giữa con người với thần linh, tổ tiên và tự nhiên. Vì vậy, việc để tiếng ru mở đầu cho bài hát không chỉ là hành động ru con ngủ, nó còn mang lại cảm giác an yên, giống như một lời cầu an giữa núi rừng, một sự che chở tinh thần trước thế giới vô hình đang hiện diện quanh con người.

Tên gọi Tiếng ru then cũng là một lựa chọn nhiều lớp nghĩa. Ru gắn với mẹ, với tuổi thơ, với ký ức tuổi thơ của con người. Trong khi đó, then gợi tới tín ngưỡng, nghi lễ và âm nhạc dân gian của đồng bào Tày, Nùng, Thái vùng núi phía Bắc của Việt Nam. Khi ghép 2 yếu tố ấy lại, bài hát tạo ra cảm giác vừa gần gũi vừa linh thiêng, vừa mang hơi thở dân gian vừa phủ màu sắc liêu trai.

Nhạc phim "Tiếng ru then" của phim Phí phông: Quỷ máu rừng thiêng.

Về mặt âm nhạc, điều dễ nhận thấy nhất ở Tiếng ru then là nỗ lực tái hiện không gian núi rừng bằng âm thanh. Tác giả sử dụng nhiều nhạc cụ dân tộc như đàn tính, đàn nhị, khèn, tiêu, sáo cùng các nhạc khí tạo âm như chùm xóc nhạc bằng kim loại rất đặc trưng của then. Đây đều là những âm sắc gắn chặt với đời sống văn hóa vùng cao phía Bắc.

Tiếng sáo xuất hiện mang đến luồng hơi lạnh len qua núi rừng, tạo cảm giác xa xăm và bảng lảng. Tiếng sáo gợi không gian tự nhiên, như tiếng gọi giữa núi rừng hoặc trạng thái cô tịch của con người trước thiên nhiên rộng lớn. Tiếng ru then khai thác khá rõ yếu tố này. Đàn tính là nhạc cụ quan trọng của hát then lại đóng vai trò như "giữ linh hồn" của ca khúc. Âm thanh đàn tính khi vang lên giữa lớp hòa âm điện tử tạo ra cảm giác vừa truyền thống vừa hiện đại.

Điều đáng chú ý nhất của Tiếng ru then có lẽ không nằm ở riêng bài hát, mà ở xu hướng mà nó đại diện. Trong vài năm gần đây, âm nhạc Việt Nam chứng kiến nhiều nghệ sĩ trẻ quay trở lại với chất liệu dân gian. Nhưng thay vì tiếp cận theo kiểu minh họa truyền thống, lớp nghệ sĩ mới đang nhìn dân gian như một nguồn chất liệu để tái sáng tạo.

Cao Bá Hưng là 1 trong những gương mặt đi theo hướng ấy khá rõ. Từ trước đến nay, anh thường quan tâm đến việc kết hợp nhạc cụ dân tộc, không gian văn hóa địa phương và âm nhạc hiện đại. Ở Tiếng ru then, hướng đi đó tiếp tục được đẩy sâu hơn về mặt âm thanh.

Điều tích cực là thế hệ nghệ sĩ trẻ hôm nay không còn xem dân gian như "đồ cũ", họ quan tâm đến tinh thần văn hóa, tín ngưỡng, cảm xúc. Tất nhiên, những thử nghiệm như vậy vẫn còn cần thời gian để hoàn thiện. Nhưng ít nhất, nó cho thấy âm nhạc dân gian Việt Nam đang có cơ hội bước vào đời sống đương đại bằng những hình thức mới.

Ê-kíp "Tiếng ru then"

Nhạc: Cao Bá Hưng, Nguyễn Minh Xuân Ái

Lời: Cao Bá Hưng, Nguyễn Miinh Xuân Ái, Huỳnh Đắc Thọ

Sản xuất: Khuất Duy Minh,

Trình bày: 52Hz