Tiếp cận thị trường Anh: Tuân thủ tiêu chuẩn để biến ưu đãi thuế thành đơn hàng

Nông sản, thủy sản Việt Nam đã có vị trí tại thị trường Anh. Ảnh: MOIT.

Vương quốc Anh đang là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, với quy mô thương mại song phương tiếp tục tăng trưởng.

Theo số liệu được công bố tại hội thảo “Chiến lược tiếp cận thị trường Anh thông qua CPTPP và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Vương quốc Anh (UKVFTA)” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức ngày 10/11, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại hai chiều đạt khoảng 5,02 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 4,51 tỷ USD, tăng 16,34% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt khoảng 508,64 triệu USD, tăng 10,24%. Việt Nam tiếp tục xuất siêu gần 4 tỷ USD.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực gồm điện tử, điện thoại, máy móc thiết bị, giày dép, dệt may, nông sản và thủy sản. Cơ cấu hàng hóa cũng đang có sự dịch chuyển theo hướng gia tăng tỷ trọng sản phẩm công nghiệp chế biến và công nghệ cao. Riêng nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện ghi nhận mức tăng trưởng 49% trong quý 1/2026.

NHÀ CUNG CẤP VIỆT ĐỨNG GIỮA 2 CƠ CHẾ ƯU ĐÃI

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC, cho biết Vương quốc Anh là nền kinh tế lớn, có sức mua cao và hệ thống phân phối phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường – xã hội.

Bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc ITPC phát biểu tại hội thảo. Ảnh: ITPC.

Tại hội thảo, các chuyên gia cho rằng khả năng tận dụng ưu đãi từ hai hiệp định cần được nhìn nhận trong mối quan hệ với năng lực thực thi của doanh nghiệp. Thuế nhập khẩu giảm có thể tạo lợi thế về giá, nhưng để chuyển lợi thế đó thành đơn hàng và quan hệ thương mại dài hạn, doanh nghiệp phải đáp ứng được các điều kiện ngày càng cao của thị trường.

Việc UKVFTA được thực thi cùng với việc Vương quốc Anh chính thức trở thành thành viên CPTPP từ ngày 15/12/2024 tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu sang thị trường này. Tuy nhiên, mỗi hiệp định có cơ chế quy tắc xuất xứ và cộng gộp khác nhau. Doanh nghiệp cần căn cứ vào nguồn nguyên liệu, cấu trúc sản xuất và đặc điểm từng mặt hàng để lựa chọn phương án phù hợp.

Theo ThS. Trịnh Huỳnh Quang Cảnh, giảng viên Khoa Kinh doanh quốc tế – Marketing, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, UKVFTA có hiệu lực chính thức từ ngày 1/5/2021 trên cơ sở kế thừa EVFTA. Hiệp định hướng tới xóa bỏ 99% thuế nhập khẩu của hai bên sau 6-7 năm, ước tính giúp Việt Nam tiết kiệm khoảng 114 triệu bảng Anh tiền thuế đối với hàng xuất khẩu sang Anh.

UKVFTA sử dụng Giấy chứng nhận xuất xứ mẫu EUR.1 UK, đồng thời cho phép cộng gộp mở rộng với nguyên liệu từ các nước EU và xem xét cơ chế đối với vải Hàn Quốc. Cơ chế này có ý nghĩa với những ngành hàng sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ nhiều nguồn, đặc biệt là dệt may và các sản phẩm chế biến.

Trong khi đó, CPTPP mở ra cơ chế cộng gộp đa phương, cho phép doanh nghiệp Việt Nam cộng gộp nguyên liệu đầu vào từ các thành viên khác của hiệp định để đáp ứng quy tắc xuất xứ và hưởng ưu đãi thuế quan. Doanh nghiệp sử dụng C/O mẫu CPTPP, tiến tới cơ chế tự chứng nhận xuất xứ sau giai đoạn chuyển đổi đến năm 2029.

Điểm đáng chú ý là cơ cấu nguyên liệu đầu vào của hàng xuất khẩu Việt Nam vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung ngoài khối. Theo số liệu được ông Cảnh dẫn tại hội thảo, chỉ 0,3% giá trị gia tăng trong xuất khẩu của Việt Nam có nguồn gốc từ Anh, trong khi 48,5% là giá trị nước ngoài; trong đó, Trung Quốc chiếm 15,7%, Hàn Quốc 6,7% và Hoa Kỳ 3,1%.

Xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Vương quốc Anh. Nguồn: Cục Hải quan.

Với nhóm hàng điện tử, tỷ trọng linh kiện nhập khẩu ngoài khối lớn có thể tạo thách thức khi doanh nghiệp xác định xuất xứ và phạm vi cộng gộp. Vì vậy, lựa chọn hiệp định không thể chỉ dựa trên mức thuế ưu đãi, mà phải bắt đầu từ việc rà soát chuỗi cung ứng, xác định nguồn gốc nguyên liệu và kiểm tra khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của từng sản phẩm.

Nói cách khác, ưu đãi thuế quan chỉ có thể được khai thác khi doanh nghiệp chứng minh được hàng hóa đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi. Nếu hồ sơ xuất xứ không đầy đủ hoặc không phù hợp, lợi thế thuế có thể không được công nhận, làm suy giảm khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

TUÂN THỦ LÀ ĐIỀU KIỆN TIÊN QUYẾT ĐỂ GIỮ THỊ PHẦN

Bên cạnh quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu môi trường đang tạo ra áp lực lớn hơn đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Theo ông Nguyễn Lý Trường An, Phó Giám đốc Công ty TNHH Vận chuyển Thương mại Biển Xanh, thị phần hàng hóa Việt Nam vẫn còn khiêm tốn so với quy mô nhập khẩu của Anh. Trong khi đó, năng lực xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, chiếm 80,7% kim ngạch xuất khẩu cả nước trong 9 tháng đầu năm 2026.

Ông An lưu ý, khi thặng dư thương mại tăng, mức độ kiểm soát đối với hàng hóa nhập khẩu cũng có thể chặt chẽ hơn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị để đáp ứng bốn nhóm yêu cầu chính.

Thứ nhất, các quy định kỹ thuật bắt buộc. Với một số nhóm sản phẩm, doanh nghiệp phải quan tâm đến dấu hợp quy UKCA hoặc việc tiếp tục công nhận dấu CE theo lộ trình chuyển tiếp được nêu tại hội thảo. Thiết bị kết nối mạng còn phải đáp ứng các yêu cầu về an ninh mạng. Đối với nông sản, thủy sản và hàng tiêu dùng, những nội dung cần chú trọng gồm kiểm dịch động thực vật theo mô hình BTOM, giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật GB MRL, quy định chống khai thác IUU và yêu cầu ghi nhãn bằng tiếng Anh.

Thứ hai, quy tắc xuất xứ và thủ tục chứng nhận. Doanh nghiệp phải xác định đúng mã hàng, đáp ứng điều kiện xuất xứ và thực hiện đăng ký chứng nhận xuất xứ điện tử qua hệ thống eCoSys để hưởng ưu đãi thuế quan.

Thứ ba, các yêu cầu môi trường. Ngoài thuế bao bì nhựa đang được áp dụng, doanh nghiệp cần theo dõi Cơ chế điều chỉnh carbon qua biên giới của Anh (UK CBAM), dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2027 đối với các mặt hàng như nhôm, xi măng, phân bón, hydro và sắt thép. Các quy định thẩm định bắt buộc liên quan đến chống mất rừng cũng là nội dung cần được chuẩn bị đối với những nhóm hàng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Thứ tư, tiêu chuẩn riêng của nhà mua hàng, bao gồm các yêu cầu như BRCGS, minh bạch chuỗi cung ứng và phòng chống lao động cưỡng bức. Đây là nhóm điều kiện có thể vượt ra ngoài yêu cầu pháp lý tối thiểu, bởi nhà nhập khẩu còn phải kiểm soát rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Từ thực tế này, ông An cho rằng doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận: thay vì chỉ chuẩn bị hồ sơ khi có đơn hàng, cần chủ động chuẩn hóa quy trình, kiểm nghiệm sản phẩm, đo lường phát thải và rà soát bao bì từ sớm. Việc đầu tư hệ thống logistics, kho bãi và dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) cũng góp phần nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng và duy trì chất lượng trong quá trình phân phối.

Như vậy, để tận dụng lợi thế từ UKVFTA và CPTPP nhằm giữ vững vị thế, gia tăng khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường, chuỗi cung ứng và hệ thống phân phối của Anh, nhà cung cấp Việt không chỉ dựa vào việc được hưởng mức thuế nhập khẩu ưu đãi, mà còn phải tuân thủ các yêu cầu khắt khe của một thị trường khó tính.