Tiếp nối hành trình tìm danh tính liệt sĩ

Năm nay, Mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Yên (sinh năm 1925), tổ dân phố Đào Phú, phường Đào Viên đã ngoài một trăm tuổi. Sinh được 10 người con, mẹ Yên 5 lần tiễn con lên đường nhập ngũ, 2 người con của mẹ đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường.

Đầu năm 1970, người con trai cả Nguyễn Văn Phao (sinh năm 1953) đang ở tuổi 17 lên đường vào chiến trường. Biền biệt hơn hai năm, đến tháng 11/1972, gia đình nhận tin anh hy sinh tại chiến trường Tây Nguyên. Lập bàn thờ con, mẹ Yên suy sụp, ốm nặng nhiều tháng trời. Mẹ bảo, ngày đi, Phao không để lại tấm ảnh nào nên trên bàn thờ chỉ có tấm Bằng Tổ quốc ghi công. Điều mẹ mong mỏi nhất trước khi nhắm mắt là tìm được hài cốt của con đưa về quê hương.

Đoàn viên Báo và Phát thanh truyền hình Bắc Ninh thăm hỏi, động viên, chăm sóc Mẹ Việt Nam Anh hùng Đỗ Thị Yên. Ảnh: Thanh Thủy.

Anh Nguyễn Văn Mười (sinh năm 1974), người con trai út, hiện đang phụng dưỡng mẹ và thờ cúng hai anh liệt sĩ cho biết: “Thông qua các nguồn tin, gia đình đã vài lần đi tìm hài cốt của anh tôi. Năm 2025, Bộ Công an đã tổ chức lấy mẫu ADN của mẹ tôi nhưng đến nay vẫn chưa tìm được manh mối. Gần 55 năm qua chúng tôi vẫn chưa đưa được hài cốt anh Phao về quê nhà với mẹ”.

Nước mắt chưa khô, đến tháng 9/1981, mẹ Yên tiếp tục nhận giấy báo tử người con trai thứ hai là Nguyễn Văn Long (sinh năm 1957). Nhập ngũ tháng 7/1979 vào lực lượng công an vũ trang, anh Long được điều động sang chiến đấu giúp nước bạn Lào và anh dũng hy sinh. Mười sáu năm sau, đến năm 1997, hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Long được đưa về quy tập tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đào Viên.

Đến ngày 5/8, tỉnh Bắc Ninh đã khai quật lấy mẫu tại 1.236/2.758 ngôi mộ ở 95 nghĩa trang liệt sĩ. Trong đó, đã thu thập 1.028 mẫu và bàn giao 950 mẫu cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN.

Nối tiếp các anh, những người con trai khác của mẹ Yên là Nguyễn Văn Lanh (sinh năm 1960) viết đơn xung phong nhập ngũ năm 1977, Nguyễn Văn Tứ (sinh năm 1962) nhập ngũ năm 1982 và Nguyễn Văn Tấn (sinh năm 1964) nhập ngũ năm 1985, đều hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trong quân ngũ.

Tại thôn Phan Thịnh, xã Kép, đôi mắt bà Nguyễn Thị Bẩy (sinh năm 1920) đã mờ đục theo năm tháng, nhưng bà vẫn nhớ như in buổi sáng tháng 4/1968 khi tiễn người con trai cả Nguyễn Xuân Nghị lên đường. Trước lúc đi, anh quay lại nói với mẹ: "Con đi đánh giặc rồi sẽ về". Chỉ bốn tháng sau, người con trai thứ Nguyễn Văn Quyết cũng viết đơn tình nguyện nhập ngũ.

Tháng 6/1971, gia đình nhận giấy báo tử của người con cả Nguyễn Xuân Nghị. Tờ giấy chỉ vỏn vẹn vài dòng: Hy sinh tại mặt trận phía Nam, không rõ nơi an táng.

Bà Nguyễn Thị Bẩy (thứ hai bên trái) xem di ảnh của con trai đã hy sinh.

Lời hẹn năm ấy của liệt sĩ Nguyễn Xuân Nghị đã trở thành nỗi chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ. Suốt 55 năm qua, gia đình không biết bao lần dò hỏi từng nhân chứng, từng địa danh với hy vọng mong manh rồi lại trở về trong lặng lẽ. Ngôi nhà nhiều lần sửa sang, các cháu đã trưởng thành, nhưng chiếc ghế gỗ nơi anh từng ngồi ăn cơm vẫn được bà Bẩy giữ nguyên ở góc nhà.

Mỗi dịp tháng Bảy, khi mọi người mang hương, hoa đến nghĩa trang thăm viếng người thân, bà Bẩy lại lặng lẽ đứng trước bàn thờ con. "Tôi chỉ mong trước khi nhắm mắt được đón con về", lời tâm sự nghẹn ngào của bà cũng là nỗi lòng của biết bao người mẹ Việt Nam.

Phía sau mỗi liệt sĩ chưa xác định được danh tính là một cuộc chờ đợi kéo dài qua nhiều thế hệ. Có những người con chưa từng được gặp cha, có những người cháu chỉ biết về ông qua tấm giấy báo tử. Thậm chí, có những người mẹ đã về với tổ tiên mà chưa kịp thực hiện tâm nguyện cuối cùng. Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là hành trình nhân văn nhằm khép lại những cuộc chia ly.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 (1947-2027), Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai quyết liệt trên cả nước. Tại tỉnh Bắc Ninh, Ban Chỉ đạo xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" và sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Điểm nhấn của chiến dịch là việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa rõ thông tin để giám định ADN, mở ra cơ hội xác định danh tính cho hàng nghìn liệt sĩ. Dù gặp khó khăn do hài cốt phân hủy mạnh qua các lần cải tạo nghĩa trang hoặc thiếu mẫu giám định, tính đến ngày 5/8, tỉnh Bắc Ninh đã khai quật, lấy mẫu tại 1.236/2.758 ngôi mộ ở 95 nghĩa trang liệt sĩ. Trong đó, đã thu thập 1.028 mẫu và bàn giao 950 mẫu cho Viện Pháp y Quân đội phục vụ giám định ADN.

Mỗi mẫu ADN được thu thập hôm nay mang theo niềm hy vọng lớn lao. Đó có thể là câu trả lời mà một người mẹ đã chờ đợi suốt nửa thế kỷ, để người con được gọi đúng tên và gia đình thôi phải ngóng đợi.

Đất nước hòa bình, độc lập nhưng hành trình đưa các anh trở về quê hương vẫn đang tiếp tục. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, lực lượng quân đội, các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và Nhân dân, niềm hy vọng đang được thắp sáng từng ngày để nối lại những cuộc đoàn viên dang dở.