Tiếp thu, giải trình hoàn thiện quy định giao dịch công cụ nợ, tăng an toàn thanh toán

Làm rõ trách nhiệm, bảo đảm kết nối thông suốt

Theo bản tổng hợp ý kiến, tiếp thu, giải trình của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), Bộ Tài chính đã tổ chức lấy ý kiến đối với hồ sơ dự thảo thông tư thay thế Thông tư số 30/2019/TT-BTC hướng dẫn đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán giao dịch công cụ nợ của Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh do ngân hàng chính sách phát hành và trái phiếu chính quyền địa phương.

Một trong những vấn đề được các thành viên thị trường quan tâm là việc phân định chức năng giữa Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC).

Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam đề nghị làm rõ phạm vi trách nhiệm, cơ chế phối hợp, lộ trình chuyển giao nghiệp vụ và yêu cầu kết nối hệ thống. Theo ngân hàng này, các nội dung trên cần cụ thể để thành viên chủ động chuẩn bị công nghệ, quy trình và nguồn lực triển khai.

Về vấn đề này, cơ quan soạn thảo cho biết, dự thảo đã phân định các nhiệm vụ. VSDC thực hiện đăng ký, lưu ký công cụ nợ. Đối với hoạt động thanh toán công cụ nợ, VSDC thực hiện thanh toán giao dịch công cụ nợ; kết nối với các thành viên, xác định nghĩa vụ thanh toán, đối chiếu, xác nhận kết quả giao dịch, xử lý lỗi, lùi thời hạn thanh toán và loại bỏ thanh toán giao dịch công cụ nợ.

Về kết nối, cơ quan soạn thảo cho biết, hoạt động đăng ký, lưu ký, thanh toán công cụ nợ đang được thực hiện trên hệ thống KRX từ ngày 5/5/2025. Yêu cầu kết nối trong điều khoản chuyển tiếp chỉ áp dụng với một số ngân hàng thành viên thanh toán chưa kết nối hệ thống; các ngân hàng đã kết nối không phải thực hiện lại. Một số nội dung cụ thể về cơ chế quản lý, chia sẻ thông tin giữa VSDC và VSC sẽ được quy định rõ hơn tại các quy chế nghiệp vụ của VSDC…

Đối với trái phiếu xanh, HNX đề nghị bổ sung quy định về niêm yết, đăng ký giao dịch, giao dịch, thanh toán và công bố thông tin. Cơ quan soạn thảo cho biết, trái phiếu xanh thuộc phạm vi Điều 21 Nghị định số 95/2018/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 84/2026/NĐ-CP, thực hiện đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch như trái phiếu chính phủ.

Tăng kỷ luật thanh toán, giảm báo cáo không cần thiết

Trong quá trình góp ý, một số ngân hàng và Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam đề nghị điều chỉnh yêu cầu có đủ tiền, công cụ nợ khi đặt lệnh. Các ý kiến cho rằng, việc cho phép tính đến nguồn tiền, công cụ nợ chờ về có thể hỗ trợ quản trị thanh khoản và tăng vòng quay danh mục.

Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, đối với giao dịch bán, việc ghi nhận quyền nhận công cụ nợ trên hệ thống không đồng nghĩa giao dịch chắc chắn hoàn tất thanh toán. Nếu thành viên sử dụng công cụ nợ dự kiến nhận về để bán tiếp, trong khi giao dịch trước không hoàn tất, có thể phát sinh thiếu hụt dây chuyền.

Do đó, yêu cầu có sẵn công cụ nợ tại thời điểm đặt lệnh được xác định là cần thiết để hạn chế sự phụ thuộc giữa các giao dịch chưa hoàn tất, tăng trách nhiệm chủ động cân đối nguồn lực của thành viên.

Dự thảo cũng làm rõ phương thức thanh toán theo từng giao dịch, bảo đảm nguyên tắc chuyển giao công cụ nợ đồng thời với thanh toán tiền. Việc thanh toán được thực hiện vào ngày thanh toán khi bên mua có đủ tiền và bên bán có đủ công cụ nợ trên tài khoản.

Đối với trường hợp tạm thời mất khả năng thanh toán tiền, cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến của Ngân hàng Nhà nước để làm rõ việc hỗ trợ thông qua nghiệp vụ thấu chi và cho vay qua đêm phải tuân thủ quy định của Ngân hàng Nhà nước. Đây không phải quyền đương nhiên của các ngân hàng, mà phụ thuộc vào điều kiện, tài sản bảo đảm, hạn mức và trình tự áp dụng.

Một nội dung khác được tiếp thu là bổ sung trường hợp loại bỏ thanh toán khi hệ thống gặp sự cố bất khả kháng, không thể hoàn tất thanh toán trong ngày sau khi báo cáo VSDC và UBCKNN. Quy định nhằm tạo cơ sở xử lý tình huống phát sinh, hạn chế rủi ro do kéo dài trạng thái giao dịch chưa hoàn tất.

Song song với yêu cầu an toàn, dự thảo được chỉnh lý theo hướng giảm thủ tục. Cơ quan soạn thảo tiếp thu ý kiến bỏ quy định về báo cáo năm tổng hợp tình hình hoạt động kinh doanh công cụ nợ; hoàn thiện phương thức báo cáo bằng dữ liệu điện tử qua hệ thống giao dịch công cụ nợ của HNX./.