Quảng Ninh tăng trưởng xanh từ hiệu quả tài nguyên

Chuyển đổi xanh đang trở thành một phần ngày càng rõ nét trong cách Quảng Ninh tổ chức lại mô hình tăng trưởng, với trọng tâm không chỉ là giảm tác động đến môi trường mà sâu hơn là sử dụng hiệu quả các nguồn lực để tạo ra giá trị cao hơn. Trong bối cảnh 9 tháng năm 2026, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Quảng Ninh tăng 12,54%, riêng quý III tăng 15,04% và địa phương đặt mục tiêu tăng trưởng cả năm trên 13%, yêu cầu đặt ra là phải duy trì được tốc độ tăng trưởng đồng thời tạo nền tảng cho một chu kỳ phát triển bền vững hơn.

Quyết định số 889/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu 90% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng kế hoạch hành động thực hiện Chương trình sản xuất và tiêu dùng bền vững.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Quảng Ninh là chuyển đổi xanh không được đặt tách rời khỏi mục tiêu tăng trưởng. Sau một thời gian dài nền kinh tế dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, đặc biệt là than, địa phương đang chuyển dần sang mô hình dựa nhiều hơn vào khoa học công nghệ, năng suất, hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng môi trường. Đây không đơn thuần là sự thay đổi cơ cấu ngành nghề, mà là sự thay đổi trong cách tạo ra giá trị: giảm phụ thuộc vào việc tăng đầu vào, tăng hàm lượng công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời kiểm soát tốt hơn những chi phí môi trường phát sinh trong quá trình phát triển.

Từ góc nhìn này, sử dụng hiệu quả tài nguyên chính là một trong những thước đo quan trọng của chất lượng tăng trưởng. Ông Lê Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND TP. Quảng Ninh nhấn mạnh: Phát triển không thể chỉ được nhìn qua tốc độ tăng trưởng mà còn phải được đánh giá bằng năng suất lao động, chất lượng cuộc sống của người dân và việc bảo vệ môi trường. Quan điểm đó cho thấy một nền kinh tế tăng nhanh nhưng tiêu hao quá nhiều tài nguyên, phát sinh chi phí môi trường lớn sẽ khó được xem là một mô hình phát triển có chất lượng.

Thực tế từ ngành than cho thấy, chuyển đổi xanh không nhất thiết đồng nghĩa với việc loại bỏ ngay những ngành kinh tế truyền thống và vấn đề cốt lõi nằm ở việc thay đổi phương thức sản xuất. Tại Công ty CP Than Núi Béo, việc chuyển sang khai thác hoàn toàn bằng phương pháp hầm lò từ năm 2019 đi cùng với hoàn nguyên môi trường, trồng cây phủ xanh khai trường và bãi thải. Tại Công ty CP Than Mông Dương, cơ giới hóa, tự động hóa, hệ thống thông gió công nghệ cao và kiểm soát khí mỏ tập trung được áp dụng để vừa khai thác hiệu quả hơn những diện vỉa khó, vừa cải thiện điều kiện và mức độ an toàn trong sản xuất. Những thay đổi đó cho thấy cùng một nguồn lực, nếu được tổ chức bằng công nghệ và phương thức phù hợp, có thể tạo ra giá trị kinh tế trong khi giảm bớt hao phí và tác động bất lợi đến môi trường.

Từ ngành than, tư duy này đang được mở rộng sang những không gian tăng trưởng mới qua việc Quảng Ninh xác định công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao, các khu công nghiệp sinh thái, kinh tế biển, logistics, kinh tế tuần hoàn và năng lượng sạch là những động lực quan trọng trong mô hình phát triển mới. Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp được định hướng phát triển theo chiều sâu, gắn với yêu cầu sử dụng năng lượng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, tái sử dụng nước, xử lý và tái chế chất thải. Như vậy, xanh hóa không chỉ diễn ra ở một công đoạn sản xuất mà được đặt trong cả hệ sinh thái kinh tế.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa khi công nghiệp chế biến, chế tạo đang trở thành một động lực tăng trưởng rõ nét của Quảng Ninh. Trong 9 tháng năm 2026, giá trị tăng thêm của ngành tăng 26,67%, đóng góp 3,82 điểm phần trăm vào tăng trưởng chung; chỉ số sản xuất công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 33,59%. Các lĩnh vực như sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học; sản xuất phương tiện vận tải khác cũng ghi nhận mức tăng cao, cùng với việc nhiều dự án mới bước vào giai đoạn sản xuất.

Những con số này cho thấy dư địa tăng trưởng của Quảng Ninh đang được mở rộng từ khai thác tài nguyên sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Tuy nhiên, chính quá trình mở rộng này cũng đặt ra yêu cầu phải kiểm soát tốt hơn mức tiêu hao năng lượng, nguyên liệu, nước và các chất thải phát sinh. Nếu tăng trưởng công nghiệp càng nhanh mà hiệu quả sử dụng tài nguyên không được cải thiện tương ứng, sức ép lên hạ tầng, môi trường và chất lượng phát triển cũng sẽ gia tăng. Vì vậy, chuyển đổi xanh cần được nhìn như một điều kiện để tăng trưởng đi xa hơn, chứ không phải một nhiệm vụ đứng bên cạnh mục tiêu tăng trưởng.

Ở đây, bài toán quan trọng nhất là tạo ra nhiều giá trị hơn với mức tiêu hao nguồn lực thấp hơn. Chính Quảng Ninh cũng xác định thách thức trong giai đoạn tới là duy trì tốc độ tăng trưởng cao nhưng giảm mức tiêu hao tài nguyên trên mỗi đơn vị sản phẩm. Công nghệ, tự động hóa, dữ liệu và đổi mới sản phẩm vì thế không chỉ phục vụ mục tiêu hiện đại hóa sản xuất mà còn trở thành công cụ trực tiếp để doanh nghiệp giảm hao phí nguyên liệu, năng lượng, nước và nâng cao giá trị tạo ra.

Từ yêu cầu đó, tiêu chí “xanh và bền vững” cần được đặt ngay từ khâu lựa chọn và tổ chức đầu tư. Quảng Ninh đề xuất đưa các tiêu chí sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và tiêu dùng bền vững vào quá trình thẩm định các quyết định đầu tư công và đầu tư tư nhân. Đây là một cách tiếp cận có ý nghĩa bởi nếu các yêu cầu về môi trường chỉ được đặt ra sau khi dự án đã hình thành thì chi phí điều chỉnh thường sẽ lớn hơn. Ngược lại, khi hiệu quả tài nguyên và tác động môi trường trở thành một phần của quyết định đầu tư ngay từ đầu, tăng trưởng có cơ hội được định hình theo hướng bền vững hơn.

Cùng với đó, việc phân cấp, phân quyền để địa phương chủ động thử nghiệm các mô hình kinh tế tuần hoàn, thị trường carbon và năng lượng sạch cũng được Quảng Ninh đặt ra như một hướng mở rộng không gian phát triển. Đáng chú ý là đề xuất thiết lập cơ chế đồng kiến tạo giữa chính quyền, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu. Nếu chính quyền tạo được không gian chính sách, doanh nghiệp đưa nhu cầu thực tế vào sản xuất còn cơ sở nghiên cứu cung cấp tri thức và công nghệ, quá trình chuyển đổi xanh sẽ không chỉ dừng ở những định hướng chung mà có thể hình thành sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Trong cấu trúc tăng trưởng, môi trường cũng không còn là một yếu tố bên ngoài nền kinh tế. Các mục tiêu về nước sạch, thu gom và xử lý chất thải, xử lý nước thải, duy trì tỷ lệ che phủ rừng được đưa vào hệ thống chỉ tiêu phát triển đến năm 2030. Điều đó phản ánh sự gắn kết ngày càng rõ giữa chất lượng môi trường với chất lượng đô thị, sức hấp dẫn du lịch, đời sống người dân và khả năng thu hút đầu tư. Nói cách khác, bảo vệ môi trường không chỉ nhằm giảm thiểu một “chi phí” của tăng trưởng mà còn góp phần bảo vệ và gia tăng chính những tài sản tạo ra tăng trưởng trong tương lai.

Trong khi đó, sức ép tăng trưởng những tháng cuối năm đang rất rõ. Sau 9 tháng đạt mức tăng 12,54%, Quảng Ninh đã điều chỉnh mục tiêu tăng trưởng năm 2026 lên trên 13%, với kịch bản tháng 6 đặt mục tiêu cả năm đạt 13,21%. Địa phương đang triển khai đợt thi đua “90 ngày đêm tăng tốc, bứt phá hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội năm 2026”, hướng tới tăng trưởng GRDP trên 13%, tổng vốn đầu tư thực hiện trên địa bàn trên 130.000 tỷ đồng, thu ngân sách nhà nước trên 100.000 tỷ đồng và giải ngân 100% vốn đầu tư công.

Tốc độ tăng trưởng cao tạo thêm điều kiện để Quảng Ninh hoàn thành các mục tiêu năm, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu phải lựa chọn cách tăng tốc phù hợp. Đẩy nhanh giải ngân, tháo gỡ dự án, thúc đẩy công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, xuất nhập khẩu và logistics là cần thiết; song hiệu quả cuối cùng không chỉ nằm ở lượng vốn được đưa vào nền kinh tế mà ở khả năng biến nguồn lực thành năng lực sản xuất, sản phẩm, việc làm và nguồn thu. Chính địa phương đã xác định các dự án sau khi được tháo gỡ phải nhanh chóng chuyển sang triển khai thực tế, tạo việc làm, tạo sản phẩm và đóng góp ngân sách, qua đó biến nguồn lực nằm trên giấy thành năng lực tăng trưởng thực tế.

Đây cũng chính là điểm có thể kết nối mục tiêu tăng trưởng cuối năm với chuyển đổi xanh. Tăng trưởng nhanh không nhất thiết phải đi cùng với việc sử dụng nhiều hơn các nguồn lực đầu vào nếu phần tăng trưởng mới đến từ năng suất, công nghệ, đổi mới sản phẩm và hiệu quả quản trị. Ngược lại, nếu những dự án được tháo gỡ, những dòng vốn được khơi thông và những năng lực sản xuất mới được đưa vào vận hành đồng thời đáp ứng yêu cầu tiết kiệm tài nguyên, kiểm soát phát thải và xử lý chất thải, mỗi đơn vị tăng trưởng sẽ tạo ra giá trị bền vững hơn.

Vì vậy, bài toán của Quảng Ninh trong quý IV không chỉ là đạt thêm bao nhiêu điểm phần trăm tăng trưởngmà còn là tăng trưởng bằng cách nào. Những kết quả 9 tháng cho thấy địa phương đang có nền tảng đáng kể từ công nghiệp chế biến, chế tạo, đầu tư, dịch vụ và du lịch. Nhưng để biến tốc độ tăng trưởng thành năng lực phát triển dài hạn, yêu cầu quan trọng hơn là tiếp tục dịch chuyển cơ cấu theo hướng tạo giá trị cao, giảm tiêu hao tài nguyên và nâng hàm lượng công nghệ.