Tiếp tục xây dựng văn hóa xã hội học tập

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu chỉ đạo

Phát biểu khai mạc, GS.TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam cho biết, qua 5 năm triển khai, các mô hình “Gia đình học tập”, “Dòng họ học tập”, “Cộng đồng học tập”, “Đơn vị học tập” và “Công dân học tập” đã góp phần tạo dựng môi trường học tập rộng mở, bình đẳng, suốt đời; đưa phong trào khuyến học, khuyến tài ngày càng đi vào đời sống.

Kết quả điều tra xã hội học do Trung ương Hội tổ chức tháng 6.2026 cho thấy, hơn 95% ý kiến cán bộ và nhân dân tại các địa phương đánh giá cao tác động của các mô hình học tập đối với phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục ở địa phương. Vai trò của Hội Khuyến học các cấp trong liên kết, phối hợp, thúc đẩy thực hiện các mô hình cũng được nhân dân đồng tình, đánh giá cao”.

Theo GS.TS Nguyễn Thị Doan, kết quả của phong trào không chỉ được thể hiện ở số lượng mô hình đạt tiêu chí mà quan trọng hơn là góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, nâng cao chất lượng cuộc sống và hiệu quả công việc của người dân; đồng thời đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, giáo dục và bảo đảm an sinh xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo diễn ra mạnh mẽ, mô hình “Công dân học tập” được xác định mở ra hướng tiếp cận mới, trong đó năng lực tự học, học thường xuyên, học trên môi trường số và khả năng vận dụng tri thức vào thực tiễn trở thành những tiêu chí quan trọng của công dân trong xã hội hiện đại.

Hội Khuyến học Việt Nam cũng sẽ tiếp tục đổi mới tiêu chí của 5 mô hình học tập theo hướng số hóa, xanh hóa, phù hợp với từng đối tượng và có khả năng đo lường; đổi mới phương pháp quản lý trên nền tảng số, đồng thời đề cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ, hội viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo, quản lý trong tự học, học thường xuyên và học suốt đời.

Phát biểu chỉ đạo, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, dân tộc Việt Nam có truyền thống hiếu học, trọng đạo lý, trọng người tài. Từ trong lịch sử, cha ông ta luôn coi việc học là con đường để mở mang trí tuệ, rèn luyện nhân cách, lập thân, lập nghiệp và phụng sự đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc học và tự học, Người căn dặn: "Học không bao giờ cùng. Học mãi để tiến bộ mãi".

Trong điều kiện hiện nay, khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số đang làm thay đổi rất nhanh phương thức sản xuất, thị trường lao động và đời sống xã hội.

GS.TS Nguyễn Thị Doan, Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam phát biểu khai mạc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: "Học tập suốt đời trở thành một quy luật sống; không chỉ giúp mỗi cá nhân nhận biết, thích nghi, không tụt hậu trước sự biến đổi từng ngày của thế giới hiện tại, làm giàu trí tuệ, hoàn thiện nhân cách, vượt qua khó khăn, thử thách để ngày càng tiến bộ và định vị bản thân trong xã hội hiện đại; cao hơn, đây là chìa khoá quan trọng để nâng cao dân trí và đào tạo nhân lực, thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội, là con đường duy nhất, hướng đi tất yếu của mọi quốc gia để đảm bảo sự phát triển thịnh vượng, bền vững".

"Vì vậy, xây dựng xã hội học tập, xét đến cùng, không phải là xây dựng thêm các danh hiệu hay phong trào; mà là xây dựng năng lực học tập, tự học, thích ứng và phát triển suốt đời của mỗi người dân", Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh.

Đặc biệt, các mô hình được báo cáo tại Hội nghị cho thấy giá trị rất cụ thể của học tập: Từ xóa mù chữ ở vùng biên giới, duy trì lớp học cho trẻ em yếu thế, gìn giữ truyền thống hiếu học trong dòng họ, xây dựng cộng đồng học tập, đến doanh nghiệp phổ cập kỹ năng số cho người lao động.

Theo Phó Thủ tướng, những câu chuyện đó minh chứng khi việc học giải quyết được một vấn đề của cuộc sống, nâng cao năng lực con người, tạo được sinh kế và sự phát triển của cộng đồng thì học tập sẽ thực sự trở thành sức mạnh nội sinh.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng cũng cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận ở một số nơi, tại một số thời điểm, việc công nhận danh hiệu còn nặng về số lượng; tổ chức Hội ở cơ sở sau sắp xếp chưa ổn định, còn thiếu kinh phí, phương tiện; hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng chưa đồng đều.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu và các đại biểu tham dự sự kiện

Từ thực tiễn đó, Phó Thủ tướng đề nghị trong giai đoạn 2026-2030, Hội và các bộ, ban, ngành và địa phương cần tập trung thực hiện 7 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, phải chuyển từ chú trọng số lượng danh hiệu, mô hình sang đánh giá chuyển biến về năng lực thực tế của người dân. Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, hoàn thiện các tiêu chí đánh giá theo hướng thiết thực, dễ thực hiện, dễ kiểm chứng và phản ánh được kết quả thực tế; kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, tránh tình trạng nhiều mô hình nhưng hiệu quả thấp, nhiều danh hiệu nhưng tác động hạn chế.

Thứ hai, chuyển từ các mô hình, thiết chế riêng lẻ sang hình thành hệ sinh thái học tập suốt đời mở, linh hoạt, dễ tiếp cận.

Bộ GD&ĐT nghiên cứu đổi mới hoạt động của Trung tâm học tập cộng đồng, từng bước trở thành điểm kết nối các cơ hội học tập tại cơ sở; tăng cường liên kết với các trường đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và nền tảng số. Qua đó, từng bước hình thành hệ thống giáo dục mở, để người dân có thể học ở mọi nơi, bằng nhiều phương thức và học lại bất cứ khi nào công việc, cuộc sống đòi hỏi.

Thứ ba, phát huy vai trò cấp xã phải là hạt nhân triển khai xã hội học tập trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các địa phương rà soát, xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và điều kiện thực hiện ở cấp xã; bảo đảm sau sắp xếp bộ máy, hoạt động khuyến học và học tập cộng đồng không bị gián đoạn, không hình thức và không làm giảm cơ hội tiếp cận học tập của người dân.

Thứ tư, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số và năng lực thích ứng với công nghệ trong học tập suốt đời. Các bộ, ngành, địa phương và Hội Khuyến học Việt Nam tiếp tục triển khai hiệu quả phong trào "Bình dân học vụ số", đưa kỹ năng số, khả năng tiếp cận và sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn, hiệu quả, có trách nhiệm đến với người dân. Đặc biệt quan tâm người cao tuổi, người lao động, người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và các nhóm yếu thế.

"Chúng ta phải bảo đảm rằng chuyển đổi số mở rộng cơ hội học tập cho mọi người, chứ không tạo thêm khoảng cách giữa những người có điều kiện và những người khó tiếp cận công nghệ", Phó Thủ tướng lưu ý.

Thứ năm, gắn học tập suốt đời với các mục tiêu về phát triển nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của đất nước.

Thứ sáu, Hội Khuyến học Việt Nam cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động, thực sự trở thành lực lượng nòng cốt, cầu nối và hạt nhân thúc đẩy xã hội học tập.

Trong đó, Phó Thủ tướng đề nghị Hội đổi mới tuyên truyền, vận động; phát hiện, tổng kết và nhân rộng các mô hình hiệu quả; kết nối mạng lưới các nhà khoa học, nhà giáo, doanh nghiệp, doanh nhân, các tổ chức xã hội và người Việt Nam trong, ngoài nước tham gia khuyến học, khuyến tài.

Đồng thời, quan tâm nghiên cứu, đánh giá hiệu quả của các phong trào khuyến học; định kỳ cung cấp cho cơ quan quản lý nhà nước những thông tin, dữ liệu và khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn.

Thứ bảy, tiếp tục xây dựng văn hóa học tập trong mỗi gia đình, cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp; trong đó cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức phải nêu gương. Gia đình phải là tế bào đầu tiên của xã hội học tập; cha mẹ, ông bà phải là những người nêu gương về tinh thần tự học; mỗi người dân phải trở thành chủ thể của việc học tập suốt đời.

Các cơ quan, đơn vị phải tạo môi trường khuyến khích cán bộ, người lao động thường xuyên tự học, cập nhật kiến thức, công nghệ, kỹ năng quản trị và thực tiễn; gắn việc học với chất lượng thực hiện nhiệm vụ.

Đối với các bộ, ngành, địa phương, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục đồng hành, hỗ trợ Hội Khuyến học Việt Nam, chủ động giải quyết các kiến nghị của Hội và kịp thời báo cáo đối với các nội dung vượt thẩm quyền.