Tiết kiệm năng lượng: Giải pháp chiến lược, ổn định kinh tế vĩ mô

Xung đột leo thang, thị trường năng lượng thế giới trải qua những kỳ tăng giá chưa từng thấy. Trong nước, giá xăng dầu bật tăng rất mạnh. Ngay lập tức, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Chỉ thị 09/CT-TTg ngày 19/3/2026 về việc tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng (TKNL). Theo đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu nhằm giảm thiểu rủi ro về nguồn cung năng lượng, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời góp phần bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Đáng chú ý, Chỉ thị yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố kịp thời lồng ghép, tích hợp mục tiêu TKNL vào các chiến lược, đề án, quy hoạch, kế hoạch và các văn bản pháp luật của các ngành, lĩnh vực dự kiến ban hành trong thời gian tới. Điều này cho thấy, TKNL đã trở thành giải pháp trọng tâm và hàng đầu nhằm ổn định đời sống xã hội và nền kinh tế trong bối cảnh thế giới biến động mạnh mẽ như hiện nay.

Ông Trần Quốc Khánh - Thường trực Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương nhận định, biến động địa chính trị tại Trung Đông đã và đang tác động đến an ninh năng lượng toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Công tác bảo đảm an ninh năng lượng tại Việt Nam trong bối cảnh xung đột địa chính trị đang đối mặt với nhiều thách thức. “Những thách thức từ nội tại cùng với xung đột Trung Đông đang là phép thử đối với khả năng chống chịu và thích ứng cũng như tự chủ của hệ thống năng lượng tại Việt Nam” - nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương nhìn nhận.

Đưa ra quan điểm về bảo đảm an ninh năng lượng, ông Trần Quốc Khánh cho rằng, cần nhìn nhận lại khái niệm an ninh năng lượng theo cách rộng hơn. Nếu trước đây, bảo đảm an ninh năng lượng chủ yếu là bảo đảm đủ nguồn cung với chi phí hợp lý thì ngày nay, bảo đảm an ninh năng lượng cần hướng tới tiếp cận toàn diện hơn, đó là bảo đảm tính tự chủ, tính linh hoạt và tính bền vững của hệ thống năng lượng.

“Điều này có nghĩa là không chỉ đủ năng lượng mà còn phải là năng lượng an toàn, ổn định, có khả năng thích ứng với các cú sốc bên ngoài và phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững. An ninh năng lượng chỉ bàn “nguồn cung” thì chưa đủ, còn phải chú ý đến phía “cầu”. “Cầu” từ các biện pháp TKNL, tiết kiệm xăng dầu” - ông Trần Quốc Khánh phân tích.

Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến Công (Bộ Công Thương) Đặng Hải Dũng cũng cho rằng: “Chúng ta đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó bài toán năng lượng không còn chỉ là đáp ứng nhu cầu, mà đã trở thành nền tảng của ổn định kinh tế vĩ mô, năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng”.

Nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, quá trình chuyển dịch diễn ra nhanh hơn, trong khi các yếu tố bên ngoài ngày càng phức tạp, khó dự báo, do đó, TKNL là vấn đề quan trọng của mỗi quốc gia, nhằm giúp các quốc gia tránh bị ảnh hưởng và phụ thuộc quá lớn vào nhu cầu sử dụng năng lượng, để tránh được các cú sốc do tác động từ những biến động trên thế giới.

Các chuyên gia kinh tế đều cho rằng, một nền kinh tế biết TKNL, sử dụng hiệu quả nguồn lực, sẽ có sức chống chịu tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài. Bởi TKNL có thể đóng vai trò như một “van điều tiết” giúp nền kinh tế vận hành ổn định. Thông thường, chi phí năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu giá thành sản phẩm, đặc biệt với các ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và logistics.

Nếu tiêu hao năng lượng không được kiểm soát, doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với nguy cơ giảm lợi nhuận, thậm chí mất thị phần trong cạnh tranh quốc tế. Hoặc một mặt bằng giá mới sẽ hình thành tại thị trường nội địa, kéo theo hàng loạt các hệ lụy khó có thể giải quyết, trong đó, gây tác động mạnh lên chỉ số giá, khiến việc kiềm chế lạm phát sẽ gặp nhiều khó khăn.

Chưa kể, TKNL còn tạo ra “dư địa tăng trưởng” mới, khi phần chi phí tiết kiệm được có thể chuyển hóa thành nguồn lực đầu tư cho đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và nâng cao năng suất lao động. Ở tầm vĩ mô, nếu đạt mục tiêu tiết kiệm từ 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng, nền kinh tế sẽ giảm đáng kể áp lực đầu tư vào các dự án nguồn điện và hạ tầng năng lượng mới.

Ông Đặng Hải Dũng.

“Tiết kiệm năng lượng không chỉ là “giảm đi”, mà là làm thông minh hơn, hiệu quả hơn và bền vững hơn. Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, quản trị năng lượng hiện đại... chính là những yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn bộ nền kinh tế” - ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến Công (Bộ Công Thương).

Hoàng Tú