Tiết kiệm năng lượng: Không nhất thiết phải chi lớn ngay từ đầu

Dư địa lớn trong sản xuất công nghiệp

Khung chính sách về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang đặt ra những mục tiêu ngày càng cụ thể. Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2026-2030 đặt mục tiêu tiết kiệm năng lượng 8%-10%; đồng thời hướng tới giảm mức tiêu thụ năng lượng trung bình của ngành công nghiệp so với giai đoạn 2015-2018.

Đáng chú ý, mục tiêu đến năm 2030 là 90% khu công nghiệp và 70% cụm công nghiệp tiếp cận, áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng; 100% cơ sở trọng điểm áp dụng hệ thống quản lý năng lượng.

Trong khi đó, thực tế tiêu thụ năng lượng của các ngành sản xuất cho thấy quy mô dư địa tiết kiệm không nhỏ. Giai đoạn 2016-2020, tổng mức tiêu thụ năng lượng của các phân ngành công nghiệp được thống kê tăng từ 20.715 KTOE lên 35.058 KTOE.

Trong nhóm này, sản xuất sản phẩm từ các khoáng phi kim loại khác có mức tiêu thụ tăng từ 5.625 KTOE lên 12.576 KTOE; dệt may từ 2.943 KTOE lên 4.226 KTOE; sản xuất kim loại từ 3.324 KTOE lên 4.050 KTOE. Chế biến thực phẩm, đồ uống và thuốc lá cũng tăng từ 2.272 KTOE lên 3.071 KTOE.

Theo đánh giá, xi măng, sắt thép, bột giấy và giấy, thực phẩm và dệt may dự kiến sẽ mang lại tiềm năng lớn nhất cho việc cải thiện hiệu quả năng lượng. Và không chỉ nằm ở những dây chuyền sản xuất lớn, cơ hội tiết kiệm còn hiện diện trong nhiều hệ thống phụ trợ như khí nén, nhiệt, lạnh, bơm, quạt, động cơ, chiếu sáng và HVAC.

Đáng chú ý, theo ông Mã Khai Hiền - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển về Tiết kiệm Năng lượng, điểm quan trọng không phải là doanh nghiệp thực hiện một cuộc kiểm toán năng lượng rồi kết thúc bằng một vài dự án đầu tư. Tiết kiệm năng lượng cần được nhìn nhận như một chương trình cải tiến liên tục. Doanh nghiệp được khuyến nghị bắt đầu bằng việc rà soát dữ liệu năng lượng hiện có, từ hóa đơn điện, nhiên liệu, sản lượng, giờ vận hành đến danh mục thiết bị và sơ đồ nguyên lý. Tiếp đó là xác định các khu vực tiêu thụ năng lượng chính, thực hiện kiểm toán và lựa chọn 3-5 giải pháp ưu tiên.

Bắt đầu từ những phương án chi phí thấp…

Ông Mã Khai Hiền khẳng định, tiết kiệm năng lượng không nhất thiết đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải lập tức thực hiện những dự án đầu tư rất lớn. Các giải pháp trước mắt nên là những phương án chi phí thấp, ít ảnh hưởng đến sản xuất, hoàn vốn nhanh và dễ duy trì.

Sau đó, doanh nghiệp có thể chuyển sang các khoản đầu tư trung hạn như biến tần cho bơm, quạt, máy nén khí; cải tạo hệ thống lạnh, tối ưu lò hơi, kiểm soát phụ tải. Về dài hạn là đổi mới công nghệ, thu hồi nhiệt, sử dụng bơm nhiệt công nghiệp, máy nén khí hiệu suất cao, lò hơi hiệu suất cao, nhiên liệu sinh khối và điện mặt trời mái nhà.

Chẳng hạn, với hệ thống khí nén, doanh nghiệp có thể lắp bộ điều khiển trung tâm, biến tần cho máy nén khí hoặc thay thế bằng máy nén khí hiệu suất cao. Ông Hiền dẫn chứng, một trường hợp cải thiện cụm 20 máy nén khí nhỏ, cũ bằng 3 máy nén khí trung tâm hiệu suất cao đã giúp tiết kiệm 1,8 triệu kWh/năm, tương đương chi phí tiết kiệm 3,8 tỷ đồng/năm. Chi phí đầu tư là 20 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn khoảng 5 năm và giảm phát thải 1.477 tấn CO2/năm.

Trong ngành chế biến thực phẩm - đồ uống, việc thay thế máy nén lạnh hiệu suất cao trong hệ thống cấp đông, với hiệu quả cải thiện hơn 35% công suất, giúp tiết kiệm 450.387 kWh/năm. Chi phí tiết kiệm đạt 700 triệu đồng/năm, mức đầu tư 3,2 tỷ đồng và thời gian hoàn vốn khoảng 4,5 năm.

Ở ngành nhựa, một giải pháp lắp bộ gia nhiệt bằng cảm ứng điện từ cho máy ép nhựa cho hiệu quả cải thiện hơn 30% công suất, tiết kiệm 1,9 triệu kWh/năm và 3,4 tỷ đồng chi phí năng lượng mỗi năm. Mức đầu tư là 14,3 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn khoảng 4,1 năm.

Đặc biệt, trường hợp trong ngành dệt nhuộm cho thấy những giải pháp được triển khai đồng bộ có thể tạo ra hiệu quả đáng kể. Một nhà máy chuyển đổi 8 máy nhuộm MLR cao sang máy nhuộm MLR thấp, lắp bộ thu hồi nhiệt máy Stenter và thu hồi nhiệt nước thải để gia nhiệt nước cấp, đạt mức tiết kiệm 3,03 triệu kWh/năm, tương đương 2,94 tỷ đồng/năm. Tổng vốn đầu tư 2,42 tỷ đồng, thời gian thu hồi dưới 1 năm và giảm phát thải khoảng 2.000 tấn CO2/năm.