Tiết kiệm năng lượng trở thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

Tiết kiệm năng lượng, không chỉ là chi phí

Ngày 14/8, tại Đà Nẵng, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị ‘Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả toàn quốc năm 2026’.

Phát biểu tại hội nghị, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương cho biết, việc tái cấu trúc hệ thống quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Trong đó, việc cập nhật các khung pháp lý mới, cùng phương thức quản trị theo hướng rõ người, rõ việc, rõ nội dung, thời gian và kết quả, đòi hỏi các cơ quan quản lý và doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận.

Theo ông Dũng, quá trình chuyển đổi mô hình chính quyền cũng đặt ra thách thức về nhân lực. Trong khi đó, sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp kiểm soát tiêu thụ năng lượng và phát thải carbon hiệu quả hơn.

“Các ý kiến từ thực tiễn địa phương sẽ là nguồn thông tin quan trọng để cơ quan quản lý tiếp tục nghiên cứu, tham mưu chính sách, tháo gỡ khó khăn cho các đơn vị vận hành”, ông Dũng nói.

Các chuyên gia cũng cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả hiện không còn được nhìn nhận đơn thuần là giải pháp giảm tiền điện hay giảm chi phí sản xuất. Đây là một trong những yếu tố quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phát thải khí nhà kính và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế. Với doanh nghiệp, mỗi đơn vị năng lượng tiết kiệm được đồng nghĩa với việc giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả vận hành và tạo thêm dư địa để đầu tư cho công nghệ, mở rộng sản xuất.

Theo các chuyên gia, cần cơ chế, 'vốn mồi' và cả chế tài để doanh nghiệp sử dụng năng lượng hiệu quả

Từ tiết kiệm đơn lẻ đến quản trị năng lượng hiện đại

Theo các chuyên gia, theo Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3), Việt Nam đặt mục tiêu tiết kiệm từ 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong cả giai đoạn. Qua hơn nửa chặng đường triển khai, chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực quản lý và thúc đẩy nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng tại các ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tiềm năng tiết kiệm năng lượng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp, vẫn còn rất lớn. Việc triển khai giữa các địa phương, lĩnh vực chưa đồng đều, nhiều dự án có thời gian hoàn vốn dài, khó tiếp cận nguồn vốn, năng lực quản trị, kiểm toán năng lượng và ứng dụng công nghệ tại một số cơ sở còn hạn chế.

Theo các doanh nghiệp, sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phát thải

Ông Nguyễn Thanh Quang, Phó Giám đốc Sở Công Thương Đà Nẵng cho rằng, yêu cầu hiện nay là phải biến hiệu quả sử dụng năng lượng thành một cấu phần của năng lực cạnh tranh, năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng. Theo đó, cần chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào tuyên truyền, vận động sang quản trị năng lượng hiện đại; từ những giải pháp tiết kiệm đơn lẻ sang các chương trình đầu tư đồng bộ; từ thay đổi hành vi sang đổi mới công nghệ; từ tiết kiệm tại từng cơ sở sang tối ưu hóa năng lượng ở quy mô ngành, đô thị và toàn nền kinh tế.

“Tiết kiệm năng lượng không có nghĩa là hạn chế phát triển, mà là sử dụng năng lượng thông minh hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị năng lượng, qua đó giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phát thải và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng xanh”, ông Quang nhấn mạnh.

Một trong những điểm đáng chú ý được các đại biểu trao đổi là vai trò ngày càng lớn của chuyển đổi số, AI, Internet vạn vật (IoT), hệ thống quản lý năng lượng thông minh và công nghệ đo đếm, phân tích dữ liệu theo thời gian thực.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công chia sẻ về những quy định mới liên quan đến sử dụng năng lượng hiệu quả

Theo các chuyên gia, thay vì chỉ biết tổng lượng điện, nhiên liệu đã tiêu thụ sau mỗi kỳ thống kê, doanh nghiệp có thể theo dõi tình trạng sử dụng năng lượng theo thời gian thực, phát hiện bất thường, dự báo nhu cầu và điều chỉnh hoạt động sản xuất. Những công cụ này cũng giúp cơ quan quản lý có dữ liệu chính xác hơn để đánh giá hiệu quả, dự báo nhu cầu và đưa ra quyết định phù hợp.

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, phù hợp với quy mô và khả năng tài chính của doanh nghiệp, bảo đảm hiệu quả đầu tư thay vì chạy theo công nghệ.

Ông Đặng Hải Dũng cũng cho biết, năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực, cùng với yêu cầu triển khai quyết liệt các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện theo Chỉ thị số 09/CT-TTg. Khung pháp lý mới được kỳ vọng tạo cơ sở để tăng trách nhiệm của cơ quan quản lý, địa phương và cơ sở sử dụng năng lượng. Đồng thời, thúc đẩy kiểm toán năng lượng, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng, đổi mới công nghệ và huy động nguồn lực xã hội.