Tiết lộ bất ngờ: “Vua rác” David Dương và tham vọng biến Đa Phước thành trung tâm điện rác!

Trong bối cảnh quỹ đất ngày một eo hẹp và cam kết quốc gia về phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 (Net Zero) đang đến gần, việc biến rác thải sinh hoạt từ gánh nặng trở thành nguồn tài nguyên năng lượng là bước đi tất yếu. Đề xuất của VWS mang đến những góc nhìn mới về nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Cơ sở Xử lý Chất thải Rắn Tích hợp Đà Phước (DPI).

Áp lực hạ tầng và nhu cầu chuyển đổi công nghệ

TP.HCM, đầu tàu kinh tế của cả nước, cũng đồng thời là một trong những đô thị phát thải lớn nhất. Ước tính mỗi ngày, thành phố thải ra khoảng 10.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt. Hơn một nửa trong số đó – khoảng 6.500 tấn – đang được tập kết và xử lý tại Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Đa Phước.

Được xây dựng vào giữa những năm 2000 với công nghệ chôn lấp hợp vệ sinh theo tiêu chuẩn Mỹ, Đa Phước đã đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết bài toán rác thải của thành phố suốt hơn một thập kỷ qua. Tính đến nay, chủ đầu tư California Waste Solutions (CWS) - công ty mẹ của VWS - đã rót khoảng 200 triệu USD vào việc xây dựng hạ tầng chôn lấp, hệ thống xử lý nước rỉ rác và các hạng mục phụ trợ.

Tuy nhiên, mô hình chôn lấp rác, dù hiện đại đến đâu, cũng đang vấp phải những giới hạn tự nhiên. Quỹ đất không thể mở rộng mãi, thời gian phân hủy kéo dài, và nguy cơ ô nhiễm thứ cấp (nước rỉ rác, mùi hôi) luôn hiện hữu, đòi hỏi chi phí vận hành và bảo dưỡng khổng lồ.

Đứng trước thực tế đó, đề xuất đầu tư nhà máy điện rác với công suất 50-60 MW được đánh giá là một bước chuyển mình mang tính chiến lược của VWS. Thay vì là bãi đáp cuối cùng, rác sẽ trở thành nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất điện năng, kết hợp với các dây chuyền phân loại, tái chế chuyên biệt.

Biến rác thành năng lượng

Việc chuyển từ chôn lấp sang đốt rác phát điện (Waste-to-Energy - WTE) mang lại hiệu quả kinh tế kép rõ rệt.

Thứ nhất, tận thu tài nguyên, giải bài toán năng lượng: Đa Phước hiện đang vận hành một nhà máy phát điện (LFG), nhưng nhà máy này sử dụng khí methane sinh ra từ quá trình phân hủy tự nhiên của bãi rác để tạo điện. Quá trình này diễn ra chậm và phụ thuộc vào tốc độ phân hủy.

Ngược lại, nhà máy điện rác 50-60 MW được đề xuất sẽ là một hệ thống độc lập, xử lý trực tiếp khối lượng rác sinh hoạt tiếp nhận hàng ngày chưa qua chôn lấp. Với công suất 50-60 MW, lượng điện sản xuất ra không chỉ đủ để cung cấp điện cho các hoạt động của khu liên hợp mà còn dư thừa hòa lưới điện quốc gia, mang lại nguồn thu ổn định, đồng thời góp phần giảm bớt áp lực cung ứng năng lượng cho TP.HCM.

Thứ hai, tối ưu hóa quỹ đất và giảm chi phí: Công nghệ đốt rác phát điện giúp giảm đáng kể thể tích rác (thường từ 80-90%), từ đó tiết kiệm tối đa diện tích đất cần thiết cho việc chôn lấp tro xỉ. Điều này kéo dài tuổi thọ của Khu liên hợp Đa Phước, trì hoãn nhu cầu tìm kiếm và xây dựng các bãi chôn lấp mới – một bài toán vô cùng tốn kém và khó khăn tại các đô thị lớn. Đồng thời, việc tích hợp dây chuyền tái chế chuyên biệt (thu hồi nhựa, kim loại, sản xuất phân compost...) cũng giúp VWS đa dạng hóa nguồn thu từ việc bán các sản phẩm tái chế.

CWS nhận định, dự án điện rác tại Đa Phước hoàn toàn phù hợp với mục tiêu phát triển hệ thống năng lượng tái tạo và cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam. Việc áp dụng công nghệ điện rác giúp hạn chế phát thải khí nhà kính (đặc biệt là methane từ bãi chôn lấp), đồng thời xử lý triệt để các vấn đề môi trường cục bộ.

"Vua rác" David Dương, Chủ tịch HĐQT VWS.

Tham vọng của VWS không dừng lại ở Đa Phước. Doanh nghiệp này còn đang ấp ủ Khu Công nghệ Môi trường Xanh Long An – một dự án có quy mô khu vực. Mục tiêu của Khu Công Nghệ Môi Trường Xanh là trở thành một trung tâm áp dụng các công nghệ xử lý rác tiên tiến nhất, bao gồm từ tái chế, sản xuất điện năng, phân hữu cơ, vật liệu xây dựng, cho đến quy hoạch cảnh quan sinh thái sinh học. Sự cộng hưởng giữa hai dự án này kỳ vọng sẽ tạo ra một hệ sinh thái xử lý chất thải hiện đại, khép kín, phục vụ cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Thách thức phía trước

Tuy nhiên, chặng đường hiện thực hóa tham vọng điện rác cũng không ít chông gai. Đề xuất của VWS hiện vẫn đang trong giai đoạn thẩm định và xin cấp phép, chưa có mốc thời gian cụ thể.

Bên cạnh đó, các dự án điện rác đòi hỏi nguồn vốn đầu tư ban đầu rất lớn. Công nghệ xử lý khí thải, tro xỉ sau khi đốt cũng cần được kiểm soát chặt chẽ bằng các tiêu chuẩn khắt khe để tránh nguy cơ ô nhiễm không khí (phát thải dioxin, furan). Việc phân loại rác tại nguồn chưa đồng bộ tại TP.HCM (rác có độ ẩm cao, lẫn nhiều tạp chất) cũng là một rào cản kỹ thuật lớn, làm giảm nhiệt trị của rác và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất phát điện của nhà máy.

Dự án điện rác Đa Phước là một phép thử quan trọng về khả năng thích ứng và chuyển đổi công nghệ của một trong những nhà đầu tư xử lý chất thải lớn nhất Việt Nam. Dù kết quả thẩm định ra sao, động thái này cũng cho thấy xu hướng tất yếu của ngành công nghiệp rác thải: Phải "xanh hóa" hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.