Tiêu dùng xanh ở Hà Nội: Gỡ rào cản giá cả để người dân dễ lựa chọn

Giá thành, thông tin sản phẩm thiếu minh bạch và thói quen mua sắm lâu năm đang là những rào cản khiến tiêu dùng xanh chưa trở thành lựa chọn phổ biến. Để thúc đẩy xu hướng này, Hà Nội cần triển khai đồng bộ các giải pháp, từ nâng cao nhận thức, mở rộng mạng lưới phân phối đến hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sản xuất, đưa sản phẩm thân thiện với môi trường đến gần hơn với người dân.

Tiêu dùng xanh: Bắt đầu từ những thay đổi nhỏ

Tiêu dùng xanh đang dần hiện diện trong đời sống người dân Thủ đô, từ việc hạn chế sử dụng túi nilon, ưu tiên sản phẩm thân thiện với môi trường đến tiết kiệm điện, nước và tăng cường tái sử dụng đồ dùng. Tuy nhiên, để những hành động này trở thành thói quen thường xuyên, cần có sự chuyển biến đồng bộ từ người tiêu dùng, doanh nghiệp đến hệ thống phân phối.

Tại Hà Nội, một số hệ thống bán lẻ đã triển khai các giải pháp khuyến khích khách hàng giảm sử dụng túi nilon dùng một lần. Điển hình, hệ thống siêu thị GO! bố trí thùng carton đã qua sử dụng tại khu vực thanh toán để khách hàng tận dụng đựng hàng hóa; đồng thời cung cấp túi tái chế, túi sử dụng nhiều lần. Việc tính phí đối với túi nilon dùng một lần cũng góp phần khuyến khích người mua cân nhắc trước khi sử dụng.

Hà Nội tháo gỡ ‘điểm nghẽn’ để đưa tiêu dùng xanh vào đời sống hằng ngày

Tương tự, một số cửa hàng tiện lợi, quán cà phê và chuỗi bán lẻ chuyển sang sử dụng ống hút giấy, hộp giấy, túi phân hủy sinh học hoặc áp dụng ưu đãi cho khách hàng mang theo cốc, túi cá nhân.

Những thay đổi này cho thấy tiêu dùng xanh không nhất thiết phải bắt đầu từ các lựa chọn lớn hay tốn kém. Việc điều chỉnh cách mua sắm, sử dụng và xử lý sản phẩm theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải đã có thể tạo ra những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, tiêu dùng xanh không chỉ dừng ở việc hạn chế túi nilon. Người tiêu dùng còn có thể lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên thiết bị tiết kiệm năng lượng, kéo dài vòng đời đồ dùng, sửa chữa thay vì thay mới khi sản phẩm còn sử dụng được, đồng thời tăng cường tái sử dụng và phân loại chất thải.

Ở chiều ngược lại, xu hướng này cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp trong việc cải tiến quy trình sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và giảm chất thải. Để sản phẩm xanh có sức cạnh tranh trên thị trường, các yếu tố chất lượng, giá thành, sự thuận tiện và tính minh bạch của thông tin cần được bảo đảm.

Nhận diện những rào cản khiến người dân khó lựa chọn sản phẩm xanh

Theo bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, muốn thúc đẩy tiêu dùng xanh, trước hết cần giúp người dân hiểu rõ sản phẩm xanh là gì, được nhận diện thông qua những tiêu chí nào và vì sao nên ưu tiên lựa chọn. Thực tế, khi chưa có đầy đủ kiến thức, người tiêu dùng khó đánh giá giá trị thực chất của sản phẩm. Nhận thức về bảo vệ môi trường vì vậy chưa chắc đã chuyển thành hành vi mua sắm cụ thể.

Bên cạnh đó, giá cả vẫn là một trong những yếu tố quyết định. Việc đầu tư công nghệ và áp dụng quy trình sản xuất thân thiện với môi trường thường đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, khiến doanh nghiệp khó giảm giá thành trong thời gian ngắn. Trong khi đó, người dân vẫn phải cân đối ngân sách gia đình và ưu tiên những sản phẩm phù hợp với khả năng chi trả.

Điều này đặt doanh nghiệp trước bài toán vừa đáp ứng yêu cầu về môi trường, vừa duy trì mức giá đủ sức cạnh tranh. Nếu sản phẩm xanh luôn có giá cao hơn đáng kể so với hàng hóa thông thường, việc mở rộng nhóm khách hàng và duy trì nhu cầu tiêu dùng ổn định sẽ gặp khó khăn.

Một vấn đề khác là tính minh bạch của thông tin sản phẩm. Theo bà Trần Thị Dung, khi lựa chọn một chiếc quạt điện, người mua cần biết mức tiết kiệm năng lượng được xác định theo thông số nào, hiệu quả ra sao so với sản phẩm thông thường.

Thông tin cụ thể, dễ hiểu sẽ giúp người tiêu dùng có căn cứ so sánh và đưa ra quyết định phù hợp. Ngược lại, nếu các tiêu chí môi trường không rõ ràng, việc quảng bá sản phẩm “xanh” thiếu căn cứ có thể gây nhầm lẫn, làm suy giảm niềm tin của người mua.

Khả năng tiếp cận cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định tiêu dùng. Nếu sản phẩm thân thiện với môi trường chỉ được bán tại một số cửa hàng chuyên biệt, giá cao hoặc khó tìm mua, người dân sẽ khó duy trì lựa chọn lâu dài. Vì vậy, việc đưa các sản phẩm này vào hệ thống siêu thị, chợ, cửa hàng dân sinh và các kênh trực tuyến có ý nghĩa quan trọng trong mở rộng thị trường.

Ngoài ra, thói quen sử dụng túi nilon, đồ nhựa dùng một lần và ưu tiên sự tiện lợi đã hình thành trong thời gian dài. Bởi vậy, tuyên truyền thôi là chưa đủ. Những sản phẩm thay thế cần dễ sử dụng, có giá hợp lý và đáp ứng nhu cầu thực tế để người tiêu dùng sẵn sàng thay đổi hành vi.

Hà Nội đặt mục tiêu mở rộng tiêu dùng bền vững

Theo kế hoạch triển khai Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững năm 2026, Hà Nội đặt ra nhiều mục tiêu nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy chuyển đổi theo hướng thân thiện với môi trường.

Cụ thể, đến hết năm 2026, Thành phố phấn đấu có 100% phường, xã tổ chức tuyên truyền, phổ biến nhằm nâng cao nhận thức về lối sống và tiêu dùng bền vững; 100% khu, cụm công nghiệp và 75% làng nghề được phổ biến, nâng cao nhận thức về sản xuất, tiêu dùng bền vững.

Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu 70%-80% chợ truyền thống và 100% siêu thị, trung tâm thương mại không sử dụng túi nilon khó phân hủy, đồng thời từng bước thay thế bao bì nhựa dùng một lần bằng các loại bao bì thân thiện với môi trường.

Để các mục tiêu này đi vào thực chất, công tác tuyên truyền cần được triển khai theo hướng thiết thực, giúp người dân nhận diện sản phẩm xanh bằng những tiêu chí cụ thể, hiểu rõ nguồn gốc, đặc tính và hiệu quả sử dụng năng lượng. Thay vì chỉ dừng ở việc vận động chung chung, cần cung cấp hướng dẫn dễ hiểu để người mua có cơ sở so sánh, lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính.

Cùng với đó, việc minh bạch hóa thông tin, tăng cường kiểm tra chất lượng hàng hóa và kiểm soát các thông điệp quảng bá thiếu căn cứ là yêu cầu quan trọng. Các thông số kỹ thuật, tiêu chí môi trường và chứng nhận liên quan cần được thể hiện rõ ràng, giúp người tiêu dùng đánh giá lợi ích thực tế của sản phẩm.

Về phía doanh nghiệp, Thành phố cần tiếp tục thúc đẩy kết nối giữa cơ sở sản xuất, nhà cung ứng và hệ thống bán lẻ; khuyến khích đổi mới công nghệ, tiết kiệm nguyên liệu, năng lượng và giảm chất thải. Việc cải tiến quy trình, tối ưu chi phí và mở rộng quy mô cung ứng có thể giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, từng bước đưa sản phẩm xanh đến gần hơn với người dân.

Đối với hệ thống phân phối, việc mở rộng danh mục sản phẩm thân thiện với môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng tiếp cận và so sánh hàng hóa sẽ góp phần thúc đẩy nhu cầu tiêu dùng. Khi sản phẩm xanh xuất hiện thường xuyên tại các điểm bán quen thuộc, lựa chọn thân thiện với môi trường sẽ trở nên thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Đưa tiêu dùng xanh vào từng quyết định mua sắm

Để tiêu dùng xanh trở thành thói quen, người dân cũng cần chủ động thay đổi từ những việc nhỏ. Tiêu dùng xanh không đồng nghĩa với việc phải mua những sản phẩm đắt tiền, mà trước hết là sử dụng tài nguyên hợp lý, hạn chế lãng phí và kéo dài thời gian sử dụng đồ dùng.

Lập kế hoạch mua sắm, hạn chế lãng phí thực phẩm, sử dụng túi và đồ dùng nhiều lần, tiết kiệm điện, nước, sửa chữa sản phẩm còn sử dụng được và phân loại chất thải theo hướng dẫn đều là những hành động thiết thực mà mỗi gia đình có thể thực hiện.

Về lâu dài, hiệu quả của các chương trình thúc đẩy tiêu dùng xanh cần được đánh giá thông qua sự thay đổi trong hành vi mua sắm, khả năng giảm chất thải và mức độ chuyển đổi của doanh nghiệp. Điều quan trọng không chỉ là số lượng hoạt động tuyên truyền được tổ chức, mà còn là khả năng duy trì những thay đổi tích cực trong đời sống.

Khi sản phẩm thân thiện với môi trường có giá cả hợp lý, thông tin rõ ràng, chất lượng bảo đảm và dễ tìm mua, người tiêu dùng sẽ có thêm động lực để lựa chọn lâu dài. Thúc đẩy tiêu dùng xanh vì thế không chỉ là yêu cầu trong bảo vệ môi trường, mà còn gắn với phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng lối sống bền vững. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hệ thống phân phối và người dân sẽ là yếu tố quan trọng để đưa tiêu dùng xanh từ một xu hướng trở thành thói quen phổ biến trong đời sống đô thị.