Tiểu sử Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục (1927-2026)

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục

- Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh GHPGVN

- Nguyên Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN

- Chứng minh Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Hưng Yên

- Nguyên Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Bình (cũ)

- Nguyên Đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Thái Bình (cũ)

- Nguyên Ủy viên Ủy ban MTTQVN tỉnh Thái Bình (cũ)

- Viện chủ chùa Thánh Long (phường Trần Lãm, tỉnh Hưng Yên)

- Trụ trì chùa Đoài Lâm (xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên)

Thân thế

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục, đạo hiệu Quảng Tế, thế danh Trần Xuân Cấp, sinh năm 1927, nguyên quán thôn Nghĩa Phong, xã Thuần Thành, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (nay là xã Nam Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên). Thân phụ là cụ ông Trần Văn Lục, thân mẫu là cụ bà Trần Thị Lan. Trưởng lão Hòa thượng là người con út trong gia đình có 3 anh em trai. Ngài được sinh trưởng trong một gia đình hạnh đức thuần lương, nội ngoại tổ tiên đều kính tin Tam bảo.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục là bậc tòng lâm thạch trụ của Phật giáo Việt Nam - Ảnh: Hạnh Đăng/BGN

Thời kỳ xuất gia tu học

Ngài sớm mồ côi cha từ năm lên 3 tuổi. Ngài và anh trai là Trần Văn Tài được gia đình chú thím nhận đỡ đầu, đón về nuôi dạy tại tư gia, làng Thanh Nê, phủ Kiến Xương, tỉnh Thái Bình (cũ). Tại đây, cậu bé Trần Xuân Cấp có nhân duyên theo chú thím lên chùa Nê Đông gần đó chấp tác, lễ Phật vào mỗi dịp tuần sóc vọng hàng tháng.

Nhờ sẵn có hạt giống xuất trần từ nhiều kiếp, năm 1935 - khi vừa tròn 9 tuổi, ngài đã xin phép chú thím xuất gia học đạo, được Sư cụ Mai Thanh Chính - trụ trì chùa Nê Đông tiếp độ, thế phát, ban pháp danh Thanh Dục.

Trải 7 năm phụng Phật, hầu Thầy, chuyên tâm tu tập, năm 1942, khi vừa 16 tuổi, ngài được truyền giới Sa-di tại Đại Giới đàn hạ trường chùa Dốc Lòng, làng Thanh Nê. Đến năm 1949, vì Phật sự đa đoan, Sư cụ Mai Thanh Chính đã cho ngài nương Sư cụ Tâm Định, viện chủ tổ đình Đoài Lâm làm Nghiệp sư, nối dòng Thiền Tào Động miền Bắc.

Tới tổ đình Đoài Lâm, tuy mới là Sa-di nhưng với đức tính khiêm cung, chí nguyện vững vàng, cúc cung tận tụy chấp tác việc chung, học hành kinh giáo chuyên cần sớm hôm, sau một thời gian thử thách, chấp lao phục dịch, “Thượng Tam bảo, hạ trù táo”, ngài đã được Sư cụ tin tưởng giao cho trọng trách đương gia chốn Tổ.

Cùng thời điểm ấy, đất nước có chiến tranh, giặc Pháp hoành hành. Với tinh thần “Phật pháp đồng hành cùng dân tộc”, ngài đã tích cực tham gia phong trào Phật giáo cứu quốc, làm liên lạc và chăm sóc bộ đội, hỗ trợ cùng lực lượng quân đội địa phương kháng chiến chống Pháp.

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, hòa bình được lập lại tại miền Bắc. Năm 1955, ngài được thụ Cụ túc giới tại Giới đàn hạ trường chùa Đoài Lâm ở tuổi 28. Giới đàn do Tổ Quang Phúc làm Hòa thượng Đàn đầu, Sư cụ Thông Đạt làm Giáo thụ A-xà-lê, Sư cụ Mai Thanh Chính làm Yết-ma A-xà-lê, Sư cụ Thích Chính Xuyến và Sư cụ Tâm Định làm Tôn chứng Tăng-già. Từ đây, ngài chính thức dự vào hàng Tăng bảo, làm sứ giả của Đức Như Lai với trọng trách “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh”.

Giới châu viên mãn, ngài càng ra sức tiến tu đạo nghiệp, được Nghiệp sư rất mực tin yêu. Trải qua thời gian tu tập và hành đạo, tới năm 1967, ngài được Nghiệp sư cho phép đi tham học tại tổ đình Hoằng Ân - chùa Quảng Bá, Thủ đô Hà Nội (là một tổ đình lớn của Tông Tào Động).

Đại diện lãnh đạo chính quyền huyện Kiến Xương (cũ) chúc mừng Trưởng lão Hòa thượng nhân lễ khánh thọ của ngài (năm 2023)

Thời kỳ hành đạo

Với đạo tâm kiên cố, đạo lực vững vàng, hạnh nguyện rộng sâu, dốc lòng phụng sự Đạo pháp và Dân tộc, từ năm 1987 trở đi, ngài đã được chư tôn đức lãnh đạo Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình (sau đó là Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Bình) và Tăng Ni trong tỉnh tin tưởng, lần lượt suy cử giữ các trọng trách của Giáo hội tỉnh nhà.

Tại Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Thái Bình lần thứ II, nhiệm kỳ 1987-1992, ngài được suy cử làm Chánh Thư ký Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình (sau này đổi tên là Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Bình).

Đến Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Thái Bình lần thứ III, nhiệm kỳ 1992-1997, ngài được suy cử làm Phó Trưởng ban Trị sự.

Trong 3 nhiệm kỳ Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Thái Bình tiếp theo, từ năm 1997 đến 2012, ngài được suy cử làm Trưởng ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình, đồng thời là Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN.

Năm 2002, tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ V, ngài được tấn phong lên hàng giáo phẩm Hòa thượng.

Tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VII, nhiệm kỳ 2012-2017, ngài được cung thỉnh làm Thành viên Hội đồng Chứng minh GHPGVN.

Tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2017-2022, Trưởng lão Hòa thượng được cung thỉnh làm Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh.

Đặc biệt, đến kỳ Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX, nhiệm kỳ 2022-2027, Trưởng lão Hòa thượng được suy tôn vào ngôi vị Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh.

Đối với Tăng Ni và Phật tử trong tỉnh, Trưởng lão Hòa thượng là bậc thầy tinh thông Giới luật, nghiêm mật hành trì, là tấm gương về đạo hạnh Tăng phong khiêm cung, giản dị. Vì thế, từ năm 1990, Trưởng lão Hòa thượng thường được cung thỉnh làm Giới sư trong các Đại giới đàn tổ chức tại chùa Thánh Long - trụ sở Ban Trị sự GHPGVN tỉnh, với các ngôi vị từ Tôn chứng Tăng-già cho đến ngôi Hòa thượng Đàn đầu, truyền trao giới pháp cho nhiều thế hệ Tăng Ni, Phật tử xa gần.

Trưởng lão Hòa thượng được cung thỉnh ngôi Đường chủ các hạ trường trong tỉnh Thái Bình (cũ)

Trong các khóa An cư kết hạ, ngài thường được cung thỉnh vào ngôi Đường chủ các hạ trường trong tỉnh để cho đại chúng nương tựa tu học và ở ngôi giảng huấn để giảng dạy Tam tạng giáo điển cho Tăng Ni hành giả, Phật tử về nghe pháp.

Vào mỗi mùa An cư kết hạ, không quản tuổi đời đã cao, Phật sự bộn bề, thân tứ đại mỏi mệt, ngài đều cùng với chư tôn đức Ban Trị sự GHPGVN tỉnh, các cấp chính quyền, ban ngành đoàn thể đi thăm, động viên sách tiến Tăng Ni hành giả an cư.

Trong các kỳ Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc và tại các tỉnh, thành;Hội nghị của các cấp Giáo hội, Phật sự tại các trụ xứ, tự viện, khi được cung thỉnh, ngài đều lân mẫn, quang lâm chứng minh, sách tấn các Tăng Ni, Phật tử đoàn kết, hòa hợp, làm tốt công tác Phật sự, tinh tiến tu học, đem Phật pháp lợi lạc quần sinh.

Đặc biệt, năm 2023, Trưởng lão Hòa thượng đã được đón tiếp Đức Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng, Pháp chủ GHPGVN quang lâm về thăm nhân dịp ngài tròn 96 tuổi, sách tấn Tăng Ni, Phật tử trong mùa An cư kết hạ năm đó. Ngoài ra, ngưỡng mộ uy đức, đạo hạnh của ngài, nhiều đoàn Tăng Ni, Phật tử cũng về trường hạ chùa Thánh Long và Đoài Lâm để đảnh lễ khánh tuế ngài trong mỗi mùa An cư kết hạ và các dịp lễ, Tết.

Đối với tổ đình Đoài Lâm, sau khi Sư tổ viên tịch, Trưởng lão Hòa thượng đã kế đăng trụ trì. Để “tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức”, ngài đã tiếp độ được 3 vị đệ tử xuất gia, nay đã trở thành các Thượng tọa, Đại đức trụ trì các cổ tự danh lam trong tỉnh và tham gia các công tác Phật sự, giữ nhiều trọng trách của Giáo hội Phật giáo tỉnh nhà. Trưởng lão Hòa thượng còn tổ chức hàng trăm đàn lễ quy y Tam bảo, trao truyền Tam quy Ngũ giới cho hàng vạn tín đồ Phật tử gần xa. Thông qua đó, giúp cho nhân dân, Phật tử tinh tiến tu học, đời sống văn hóa của địa phương ngày một khởi sắc, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc.

Với công lao và uy đức của ngài đối với Giáo hội, năm 2006, chư tôn đức Ban Trị sự và Tăng Ni tỉnh Thái Bình đã cung thỉnh Trưởng lão Hòa thượng làm viện chủ tổ đình chùa Thánh Long - trụ sở Ban Trị sự tọa lạc đường Lê Đại Hành, phường Kỳ Bá, TP.Thái Bình (nay là phường Trần Lãm, tỉnh Hưng Yên).

Năm 2023, Đức Pháp chủ GHPGVN - Đại lão Hòa thượng Thích Trí Quảng về tỉnh Thái Bình (cũ) thăm Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục, Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh (năm ngài 96 tuổi) nhân mùa An cư kiết hạ Phật lịch 2567 - Ảnh: Diệu Tường

Hoạt động xã hội

Tuy phải điều hành nhiều Phật sự, lại nhận lãnh các chức vụ trọng yếu của GHPGVN tỉnh, nhưng Trưởng lão Hòa thượng luôn tích cực tham gia các hoạt động xã hội tại địa phương.

Trưởng lão Hòa thượng đã tham gia làm đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Thái Bình khóa XIII, nhiệm kỳ 1999-2004, Hội đồng Nhân dân huyện Kiến Xương, xã Quang Bình; Ủy viên Ủy ban MTTQVN tỉnh, huyện trong nhiều nhiệm kỳ; tham gia Hội Chữ thập đỏ tỉnh; đồng thời tích cực tham gia các hoạt động từ thiện nhân đạo, đem lại nguồn an lạc cho nhân sinh, góp phần làm tốt đạo, đẹp đời.

Ở bất kỳ vị trí, nhiệm vụ nào, Trưởng lão Hòa thượng cũng đều tận tâm, tận lực, hành Bồ-tát đạo, nêu cao tinh thần từ bi, trí tuệ của đạo Phật “Phật pháp bất ly thế gian giác”, là tấm gương tiêu biểu cho tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc.

Công đức trùng tu, kiến tạo già-lam:

Từ khi Trưởng lão Hòa thượng nhận trọng trách kế đăng tổ đình Đoài Lâm, ngài đã luôn quan tâm tới việc trùng tu, tôn tạo, bảo tồn ngôi cổ tự. Sau nhiều lần trùng tu, tới năm 2003, ngài đã phát tâm tái thiết ngôi Tổ đường. Năm 2014, ngài lại chỉ đạo cho các đệ tử cùng nhân dân Phật tử khởi công kiến tạo ngôi đại hùng bảo điện trang nghiêm, rộng lớn, phụng thờ Phật Tổ và tạo thuận duyên cho Tăng chúng, Phật tử tu tập, hành đạo. Đến năm 2019, ngài tiếp tục cho tái thiết ngôi phủ Mẫu, nằm trong khuôn viên chùa, nhằm phục vụ tín ngưỡng cho Phật tử và nhân dân địa phương.

Tại chùa Thánh Long - trụ sở Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thái Bình, trước nhu cầu hoạt động Phật sự và để đảm bảo cơ sở vật chất cho Tăng Ni về tu học trong mùa An cư kết hạ, từ năm 2024, Trưởng lão Hòa thượng đã chỉ đạo chư tôn đức Ban Trị sự, Tăng Ni toàn tỉnh đồng lòng cùng Đại đức Thích Thanh Ân trụ trì chùa để chung lo công việc kiến thiết, xây dựng tòa nhà hành chính của Ban Trị sự và các công trình trong khuôn viên chùa với kinh phí lên tới hàng chục tỷ đồng. Đến nay, công trình đã cơ bản hoàn thiện và đưa vào sử dụng, phục vụ các Phật sự lớn của tỉnh Thái Bình (cũ), Hưng Yên (nay), đảm bảo điều kiện cơ sở vật chất, phục vụ tu học cho Tăng Ni trong các khóa An cư kết hạ hàng năm.

Ngoài ra, với 70 năm thừa hành Phật sự, Trưởng lão Hòa thượng đã có công lao to lớn trong việc vận động Tăng Ni, khuyến hóa Phật tử, người hằng sản, kẻ hằng tâm, kiến lập, phục hưng được hàng trăm ngôi già-lam trang nghiêm tố hảo, tạo thuận duyên cho Tăng Ni, Phật tử tu hành, góp phần giữ gìn, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc cổ truyền của dân tộc.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục (thứ ba từ trái sang) cùng chư vị giáo phẩm Hội đồng Chứng minh, Hội đồng Trị sự đón tiếp Thủ tướng Phạm Minh Chính đến chùa Quán Sứ - trụ sở Trung ương Giáo hội chúc mừng Đại lễ Phật đản Phật lịch 2568 - Dương lịch 2024

Tôn vinh công đức, đạo hạnh

Trải qua gần 50 năm tham gia các công tác Giáo hội và xã hội, để công lao to lớn của ngài trong việc phụng sự Đạo pháp và Dân tộc, Trưởng lão Hòa thượng đã được các cấp Giáo hội trao nhiều Bằng tuyên dương công đức, được các cấp chính quyền, Ủy ban MTTQVN, các tổ chức, đoàn thể tặng nhiều Bằng khen, Giấy khen, Kỷ niệm chương các loại.

Trong các năm 2005, 2014, ngài được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Chủ tịch Trương Tấn Sang trao tặng Huân chương Vì sự nghiệp Đại đoàn kết dân tộc.

Đặc biệt, ngày 26-10-2021, Trưởng lão Hòa thượng được Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tặng Bằng khen vì “Đã có thành tích trong công tác từ thiện xã hội, góp phần vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc”.

Thời kỳ viên tịch

Cuối Đông năm Ất Tỵ (2025), với tuổi đời gần 100 năm, pháp thể của ngài đã có dấu hiệu khiếm an. Cùng với việc dốc lòng chăm sóc, thuốc thang, những mong cho sức khỏe của ngài qua cơn nguy cấp, Ban Trị sự GHPGVN tỉnh và đệ tử, sơn môn cũng đã trù liệu tới việc báo hiếu cho ngài khi duyên trần mệnh một.

Thế nhưng thực như phép lạ, sau đó vài tuần, sức khỏe của ngài dần dần bình phục trở lại. Ngài đã tự tại, an vui tiếp phái đoàn Phật giáo Quốc tế Bhutan tới thăm dịp đầu năm và chứng minh Đại lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo Kiều Đàm Di được tổ chức tại chùa Thánh Long vào ngày 21-3-2026 vừa qua.

Và rồi, thuận lẽ tự nhiên, như cây cổ thụ trăm năm đã tới kỳ héo rễ, khô cành, như ngọn đèn dầu sắp tắt, hạnh nguyện hoằng dương Phật pháp, hóa độ chúng sinh của Trưởng lão Hòa thượng đã viên thành. Ngài an nhiên thu thần thị tịch vào hồi 2 giờ 30 phút ngày 16-4 -2026 (nhằm ngày 29-2-Bính Ngọ); trụ thế: 100 năm, 70 hạ lạp, với trên 90 năm tu học chốn thiền môn.

(BTV Báo Giác Ngộ biên tập từ thông tin Ban Tổ chức Lễ tang cung cấp)