Tìm đầu ra cho bưởi ở Tràng Xá

Nhiều cây bưởi hàng chục năm tuổi đứng trước nguy cơ bị chặt bỏ do sản phẩm không tiêu thụ được, ảnh hưởng đến sinh kế của người trồng.

Tràng Xá là xã miền núi, nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số như: Tày, Nùng, Dao, Mông… Điều kiện kinh tế còn hạn chế. Trong nhiều năm, cây bưởi được xem là cây chủ lực giúp cải thiện thu nhập, tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Thực tế cho thấy, vào những năm thuận lợi, bưởi Tràng Xá được thị trường ưa chuộng nhờ vị ngọt, hình thức đẹp, nhất là dịp Tết Nguyên đán. Giá bán tại vườn dao động từ 10-25 nghìn đồng/quả, mang lại thu nhập khoảng 100-150 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, khoảng 3 năm trở lại đây, thị trường tiêu thụ gặp nhiều khó khăn. Đỉnh điểm là năm 2025, nhiều hộ rơi vào cảnh được mùa nhưng không tiêu thụ được sản phẩm.

Tại các xóm Cầu Nhọ và Làng Đèn, vào vụ thu hoạch dễ bắt gặp những vườn bưởi trĩu quả nhưng vắng thương lái. Người dân cho biết, nếu có người đến mua cũng chỉ lựa chọn quả to, đẹp với số lượng ít, giá thấp, không đủ bù chi phí chăm sóc, thu hái. Không tiêu thụ được, nhiều hộ buộc phải thu hái, loại bỏ số lượng lớn quả để dọn vườn, chuẩn bị cho vụ mới. Công sức cả năm vì thế bị hao hụt đáng kể.

Hiện toàn xã có khoảng 280haa bưởi với nhiều giống như: Bưởi Diễn, bưởi Hoàng, bưởi da xanh, bưởi đường đỏ... Trong đó, bưởi Diễn chiếm tỷ lệ chủ yếu. Năm 2025, sản lượng ước đạt khoảng 7,5 triệu quả, song gần một nửa không tiêu thụ được. Tình trạng này không chỉ diễn ra tại Tràng Xá mà còn xuất hiện ở nhiều vùng trồng cây ăn quả khác, cho thấy sự thiếu ổn định của thị trường nông sản.

Nguyên nhân trước hết là sản xuất còn mang tính tự phát, thiếu liên kết. Phần lớn hộ dân phụ thuộc vào thương lái, chưa có hợp đồng tiêu thụ dài hạn. Khi thị trường biến động, khả năng ứng phó của người trồng rất hạn chế.

Bên cạnh đó, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, chưa đáp ứng yêu cầu của các kênh phân phối hiện đại. Việc xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc còn hạn chế, làm giảm sức cạnh tranh so với các vùng trồng đã có tên tuổi.

Yếu tố thời tiết và biến động thị trường cũng tác động rõ rệt. Năm 2025, sản xuất nông nghiệp tại Thái Nguyên chịu ảnh hưởng của thời tiết bất thường, mưa lũ gây thiệt hại, làm giảm chất lượng sản phẩm. Chi phí đầu vào tăng trong khi sức tiêu thụ giảm, khiến đầu ra càng thêm bấp bênh.

Đối với người dân Tràng Xá, cây bưởi không chỉ mang lại thu nhập mà còn là kết quả của nhiều năm cải tạo đất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Vì vậy, việc chặt bỏ là điều không ai mong muốn. Tuy nhiên, trước áp lực kinh tế, một số hộ đã tính đến phương án này. Ông Nguyễn Văn Dũng, một hộ trồng bưởi, chia sẻ: Nếu sản phẩm không tiêu thụ được thì rất khó bảo đảm cuộc sống.

Nhiều vườn bưởi đã ra hoa, kết trái vụ mới, song quả của vụ trước vẫn còn tồn đọng trên cây, phản ánh rõ khó khăn trong khâu tiêu thụ.

Trước thực trạng đó, chính quyền địa phương đã tổ chức nhiều cuộc họp, tìm giải pháp tháo gỡ. Dù vậy, bài toán đầu ra cho nông sản luôn phức tạp, cần cách tiếp cận đồng bộ, lâu dài. Theo các chuyên gia, để khắc phục tình trạng được mùa nhưng khó tiêu thụ, Tràng Xá cần chuyển mạnh sang sản xuất theo chuỗi giá trị.

Trước hết, địa phương cần chú trọng xây dựng thương hiệu cho sản phẩm bưởi, tiến tới đăng ký nhãn hiệu tập thể, chỉ dẫn địa lý. Đây là cơ sở để nâng cao giá trị và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

Cùng với đó, người dân cần đổi mới phương thức sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn như VietGAP, OCOP nhằm bảo đảm chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Giải pháp quan trọng khác là tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và Nhà nước. Khi có doanh nghiệp tham gia bao tiêu, rủi ro thị trường sẽ giảm đáng kể.

Ngoài ra, địa phương đã bước đầu khai thác lợi thế vườn bưởi để phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm, góp phần quảng bá sản phẩm. Bà Dương Thị Hương, Phó Chủ tịch UBND xã Tràng Xá, cho rằng: Hướng đi này mở thêm cơ hội tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm.

Câu chuyện cây bưởi ở Tràng Xá phản ánh rõ một vấn đề quen thuộc của ngành nông nghiệp là sản xuất có thể đạt kết quả tốt nhưng tiêu thụ lại gặp nhiều trở ngại. Trong điều kiện địa phương còn nhiều hộ nghèo, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, việc bảo đảm đầu ra cho nông sản gắn chặt với mục tiêu an sinh xã hội.

Để cây bưởi tiếp tục phát huy vai trò trong phát triển kinh tế, cần sự vào cuộc quyết liệt hơn của các cấp, ngành và chính người dân. Khi sản xuất gắn với nhu cầu thị trường, khi người trồng có chỗ dựa trong tiêu thụ sản phẩm, những vụ bưởi khó khăn sẽ dần được khắc phục. Khi đó, vị ngọt của bưởi Tràng Xá mới thực sự bền vững trong đời sống người dân.

Công Tuấn