Tìm 'điểm chạm' giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động

Học sinh tìm hiểu, trải nghiệm nghề nghiệp tương lai tại Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp Thủ đô với thị trường lao động 2026. Ảnh D. Minh

Đào tạo cần tìm đúng "mạch" thị trường

Dù giáo dục nghề nghiệp đang khẳng định vai trò then chốt trong việc cung ứng nhân lực chất lượng cao, nhưng thực trạng kết nối giữa nhà trường và đơn vị sử dụng lao động vẫn còn đó những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ. Tại Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp Thủ đô với thị trường lao động 2026 được tổ chức mới đây, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Hà Nội, thẳng thắn chỉ ra rằng trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc gắn kết này không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là chiến lược để nâng cao năng suất lao động và Chỉ số năng lực cạnh tranh (PCI) của thành phố.

Một thực tế đáng suy ngẫm, năm 2025, Hà Nội có tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 75,34%, nhưng tỷ lệ người có bằng cấp, chứng chỉ chỉ mới dừng lại ở con số 55%. Khoảng cách gần 20% này phản ánh một bộ phận lớn lao động đang làm việc dựa trên kinh nghiệm tự phát, thiếu sự đào tạo bài bản theo tiêu chuẩn công nghiệp hiện đại.

Chia sẻ về đào tạo, nhà giáo Phạm Quang Vinh, Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề cơ khí 1 Hà Nội (xã Đông Anh, Hà Nội), nhận định rằng xu hướng phân luồng ngày càng tích cực hơn, nhưng vẫn còn tình trạng "vênh" giữa nội dung dạy và nhu cầu thực. Ông Vinh cảnh báo về tình trạng nhà trường dễ rơi vào "trạng thái dạy quá nhiều hoặc dạy những nội dung không đáp ứng nhu cầu lao động" nếu không có sự kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp để xác định mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra. Sự thiếu hụt thông tin 2 chiều khiến nhiều học sinh khi ra trường phải đào tạo lại, gây lãng phí nguồn lực xã hội và làm giảm tính cạnh tranh của doanh nghiệp.

Nhìn nhận tâm lý "hướng về đại học bằng mọi giá" vẫn còn tồn tại, em Phan Thùy Chi, học sinh lớp 11D7, Trường THPT Trần Hưng Đạo (phường Hà Đông, Hà Nội), chia sẻ "đại học không phải là con đường duy nhất dẫn đến thành công, vẫn còn rất nhiều cơ hội khác phù hợp với bản thân trong tương lai". Tuy nhiên, để những học sinh như Chi tự tin rẽ hướng sang học nghề, các em cần những minh chứng thực tế về việc "học thật - làm thật" thay vì những lời tư vấn lý thuyết suông.

Học sinh tìm hiểu các chương trình đào tạo, giáo dục nghề nghiệp

Trải nghiệm nghề nghiệp qua "cái bắt tay" nhà trường - doanh nghiệp

Để xóa nhòa khoảng cách giữa nhà trường và nhà tuyển dụng, thời gian qua, thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều mô hình gắn kết sâu rộng giữa cơ sở đào tạo và nhà tuyển dụng. Số liệu minh chứng cho sự bứt phá này là số lượng doanh nghiệp hợp tác với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã tăng từ khoảng 300-400 đơn vị (giai đoạn 2019-2020) lên hơn 1.000 doanh nghiệp vào cuối năm 2025. Sự hợp tác này không còn dừng lại ở việc ký kết ghi nhớ mà đã đi vào thực chất thông qua việc đặt hàng đào tạo, hỗ trợ trang thiết bị, đặc biệt là doanh nghiệp trực tiếp tham gia xây dựng, chỉnh sửa giáo trình để học viên có thể "đáp ứng ngay quá trình sản xuất" sau khi tốt nghiệp.

Giải pháp mang tính đột phá chính là đưa học sinh đến gần hơn với thực tiễn thông qua các hoạt động trải nghiệm trực quan. Cụ thể như Ngày hội gắn kết giáo dục nghề nghiệp Thủ đô với thị trường lao động năm 2026, được tổ chức ngày 19/4/2026, có sự tham gia của 71 đơn vị, bao gồm 41 trường cao đẳng, 26 trường trung cấp cùng hàng loạt doanh nghiệp và trung tâm giáo dục nghề nghiệp, sự kiện đã mở ra hơn 110.000 chỉ tiêu tuyển sinh cho hơn 300 ngành nghề khác nhau...

Thay vì những buổi hướng nghiệp chỉ có loa và bảng tin, Ngày hội còn giúp học sinh được trực tiếp "chạm" vào nghề. Hình ảnh những học sinh lớp cao đẳng cắt gọt kim loại hệ 9+ thực hành thuần thục trên máy tiện vạn năng hay những gian hàng trình diễn kỹ năng nghề đã tạo nên sức hút mạnh mẽ. Em Nguyễn Hoàng Trang, học sinh Trường THPT Tiền Phong (xã Mê Linh, Hà Nội), hào hứng cho biết thông qua việc quan sát các mô hình thiết bị đào tạo và sản phẩm thực tế, Trang đã có cái nhìn rõ nét hơn về các ngành nghề, từ đó giúp em cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định chọn trường, chọn nghề. Đây chính là chìa khóa để định hướng nghề nghiệp sớm: Cho học sinh thấy được thành quả và quy trình công việc thực tế thay vì chỉ mô tả qua sách vở.

Học sinh trải nghiệm nghề nghiệp trong tương lai tại Ngày hội

Hiệu quả của việc gắn kết giữa nhà trường và nhà tuyển dụng đã mang lại những kết quả tích cực. Theo rà soát, tỷ lệ học sinh, sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp đạt mức ấn tượng từ 70-80%, nhiều ngành nghề thậm chí đạt tỷ lệ 100% học viên được doanh nghiệp tuyển dụng ngay khi chưa rời ghế nhà trường. Sinh viên Nguyễn Văn Nam, Trường Cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội (phường Tây Mỗ, Hà Nội), cho biết: "Em đến đây để tìm hiểu doanh nghiệp và tìm kiếm cơ hội phù hợp. Em đang nỗ lực rèn luyện với mong muốn khi ra trường sẽ có một công việc với mức lương và chế độ đãi ngộ tốt đúng với chuyên ngành". Những sinh viên như Nam không còn phải lo lắng về việc "thất nghiệp sau tốt nghiệp" nhờ vào môi trường đào tạo đã được doanh nghiệp "thẩm định" ngay từ đầu.

Trong thời gian tới, Giám đốc Sở GDĐT Nguyễn Văn Hiền cho biết, Hà Nội sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục nghề nghiệp và tăng cường các hoạt động kết nối cung - cầu lao động. Việc tạo dựng một hệ sinh thái bền vững giữa Nhà trường - Doanh nghiệp - Người học sẽ giúp học sinh Thủ đô không chỉ vững vàng về kỹ năng mà còn có tư duy nghề nghiệp hiện đại, sẵn sàng hội nhập vào thị trường lao động đầy biến động. Những ngày hội việc làm, kết nối cung cầu lao động không chỉ là một sự kiện, mà là nhịp cầu đưa lao động trẻ bước qua cánh cửa nhà trường để chạm tay vào thành công trong tương lai.