Tìm động lực cho tăng trưởng hai con số

Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu về việc chuyển đổi mô hình phát triển. Ảnh: TTXVN

Chuyển đổi chất lượng tăng trưởng và chiến lược “đi tắt đón đầu”

Giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả. Tại Hội thảo khoa học quốc gia do Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức mới đây, các chuyên gia nhấn mạnh: Trọng tâm điều hành vĩ mô tới đây không chỉ dừng ở quy mô vốn hay lực lượng lao động, mà nằm ở giá trị gia tăng thực chất tạo ra từ mỗi đồng vốn đầu tư và mức độ chủ động công nghệ của nguồn nhân lực.

Giai đoạn 2021-2025, dù GDP đạt mức tăng bình quân khoảng 6,3%/năm và quy mô nền kinh tế vượt 510 tỷ USD, song chất lượng tăng trưởng vẫn còn hạn chế. Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân chỉ đạt 5,2%/năm (thấp hơn mục tiêu), trong khi năm 2025 ghi nhận tới hơn 220.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Từ thực tế này, ThS. Lê Thị Mai Liên - Trưởng Ban Kinh tế vĩ mô và Dự báo (Viện Chiến lược và Chính sách tài chính) - nêu rõ yêu cầu nâng cao chất lượng cơ cấu kinh tế. Bà Liên đề xuất 4 định hướng chuyển dịch cho giai đoạn 2026-2030: Chuyển từ tăng trưởng dựa vào vốn sang năng suất; từ lao động giá rẻ sang công nghệ cao; từ thu hút FDI theo số lượng sang chất lượng (gắn với chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp nội); và từ tăng trưởng thuần túy sang tăng trưởng xanh, bao trùm.

Để hiện thực hóa các định hướng này, đại biểu cho rằng nền kinh tế cần vận hành dựa trên hệ sinh thái 5 trụ cột then chốt: Thể chế kiến tạo và quản trị hiện đại; Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; Năng lực sản xuất trong nước của khối tư nhân; Hạ tầng chiến lược, năng lượng, dữ liệu; Nguồn nhân lực chất lượng cao.

Về phương thức thực hiện, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV - cho rằng Việt Nam cần triển khai chiến lược “đi tắt đón đầu”. Thay vì đi tuần tự qua các giai đoạn từ đầu tư, hấp thụ công nghệ đến đổi mới sáng tạo, việc kết hợp đồng thời cả ba yếu tố sẽ tạo ra tác động cộng hưởng. Ông Lực tính toán, nếu khai thác hiệu quả các động lực mới này, GDP quốc gia có thể tăng thêm từ 2,8 đến 3,7 điểm phần trăm mỗi năm.

Ở góc độ quản lý khoa học, TS. Phạm Đình Nguyên - Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) - đề xuất chuyển từ tư duy phát triển ngành sang tập trung giải quyết các bài toán phát triển quốc gia. Ông nêu quan điểm: Thước đo hiệu quả của khoa học công nghệ không nên chỉ dựa vào số lượng đề tài hay tỷ lệ giải ngân, mà phải được đo lường cụ thể bằng sự tăng trưởng năng suất lao động, đóng góp của TFP, tỷ lệ nội địa hóa và số lượng doanh nghiệp thực sự tham gia đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh các yếu tố mới, việc duy trì nền tảng truyền thống vẫn đóng vai trò quan trọng. PGS,TS. Lê Xuân Bá - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương và ông Nguyễn Quốc Anh - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính - nhận định: Trong ngắn hạn, vẫn cần khai thác hiệu quả các động lực tăng trưởng truyền thống như đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu, đồng thời từng bước mở rộng các không gian phát triển mới như kinh tế số và kinh tế xanh.

Khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư

Để tạo nền tảng cho các trụ cột tăng trưởng mới như công nghệ, hạ tầng và năng lực doanh nghiệp nội địa, bài toán then chốt đặt ra là phải khơi thông và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực tài chính. Theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng vốn đầu tư toàn xã hội cần đạt khoảng 40% GDP trong giai đoạn 2026-2030, đồng thời phải nâng cao chất lượng đầu tư để kéo hệ số ICOR xuống mức 4,5 - 4,8.

Trong ngắn hạn, đầu tư công tiếp tục đóng vai trò dẫn dắt và kích hoạt các nguồn lực xã hội. Tính đến ngày 10/9/2026, tiến độ giải ngân đầu tư công đạt 523.813,6 tỷ đồng (bằng 51,2% kế hoạch), cho thấy vẫn còn khoảng 480.000 tỷ đồng cần tiếp tục đưa vào nền kinh tế trong các tháng cuối năm. Đánh giá về yêu cầu đẩy nhanh giải ngân này, ông Suan Teck Kin - Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường Ngân hàng UOB - nhận định: Công cụ phù hợp hơn để hỗ trợ tăng trưởng hiện nay là chính sách tài khóa, bao gồm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, thay vì chủ yếu dựa vào chính sách tín dụng.

Ở góc độ điều hành, Chính phủ luôn xác định việc khơi thông nguồn lực đầu tư công là nhiệm vụ trọng tâm, đồng thời liên tục chỉ đạo sát sao nhằm thúc đẩy các dự án hạ tầng. Tại cuộc họp kiểm điểm tình hình triển khai, thúc đẩy giải ngân các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải ngày 22/9, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định với tổng số vốn rất lớn, là nguồn lực quan trọng, việc bảo đảm tiến độ, kế hoạch, chất lượng các dự án trọng điểm giao thông vận tải sẽ đóng góp hiệu quả mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 - năm đầu tiên của nhiệm kỳ, giảm hệ số ICOR, lan tỏa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm; là tiền đề cho phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2026-2030.

Bên cạnh nguồn lực từ ngân sách, việc thu hút dòng vốn tư nhân và vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chất lượng cao cũng đang được đẩy mạnh thông qua các hoạt động xúc tiến tài chính quốc tế. Đáng chú ý, sự kiện FTSE Russell cam kết hỗ trợ phát triển thị trường vốn và nâng hạng chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng sẽ có thể thu hút thêm dòng vốn gián tiếp vào nền kinh tế, tạo thêm nguồn lực cho các doanh nghiệp trong nước mở rộng sản xuất.

Tuy nhiên, việc huy động vốn phải luôn đi đôi với kỷ luật tài chính và hiệu quả chi tiêu. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, từng đồng đầu tư công, từng đồng chi tiêu của ngân sách đều phải tính đến hiệu quả. Nếu không nâng được hiệu quả quản lý, sử dụng vốn thì không có cách nào để huy động được nguồn lực cho phát triển.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu về việc chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên năng suất, công nghệ và hiệu quả sử dụng vốn. Bên cạnh nỗ lực khơi thông nguồn lực, việc điều hành chính sách tài khóa và vĩ mô cần bảo đảm sự hài hòa giữa tốc độ tăng trưởng với giữ vững ổn định kinh tế, an sinh xã hội và môi trường. Đây sẽ là những nền tảng quan trọng để nền kinh tế tạo sức bật và phát triển bền vững trong giai đoạn tới./.