Tìm giải pháp quản lý hiệu quả nước thải sinh hoạt phân tán, hướng tới môi trường nước bền vững
Ngày 17/11/2026, tại Hà Nội, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp với Bộ Môi trường Nhật Bản tổ chức Hội thảo kỹ thuật “Thúc đẩy quản lý nước thải sinh hoạt phân tán tại Việt Nam”.
Với sự tham gia của đại diện Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Môi trường Nhật Bản, các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp... Hội thảo nhằm trao đổi kinh nghiệm quản lý, chia sẻ giải pháp công nghệ, hoàn thiện cơ chế kiểm soát chất lượng công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường nước tại Việt Nam.

Hình ảnh tại Hội thảo.
Xử lý nước thải phi tập trung được xem là giải pháp bổ trợ cần thiết
Phát biểu khai mạc sự kiện, TS. Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Đối ngoại - Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, nhấn mạnh việc thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đang đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt tại các khu vực ven đô, nông thôn và khu dân cư phân tán. Trong khi thực tế hệ thống xử lý tập trung thường đòi hỏi vốn đầu tư lớn, thời gian triển khai dài… theo đó mạng lưới thu gom đồng bộ, xử lý nước thải phi (phân tán) tập trung được xem là giải pháp bổ trợ cần thiết, đáp ứng nhu cầu tại những khu vực chưa được bao phủ bởi hạ tầng thu gom. Theo TS. Nguyễn Tiến Dũng, để phát huy hiệu quả lâu dài, việc đầu tư các công trình này cần gắn với quy hoạch hạ tầng, bảo đảm chất lượng thiết bị, đồng thời chú trọng vận hành, bảo dưỡng, kiểm tra định kỳ và quản lý bùn thải.
Tại Hội thảo GS.TS. Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho biết đến tháng 10/2026, Việt Nam có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị, tổng công suất thiết kế khoảng 2,064 triệu m³/ngày. Công suất vận hành thực tế đạt khoảng 1,063 triệu m³/ngày, tương đương 51,5% công suất thiết kế.

GS.TS. Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phát biểu tại Hội thảo.
Theo GS.TS Nguyễn Việt Anh, thực trạng này cho thấy đầu tư nhà máy cần đi đồng bộ với mạng lưới thu gom, đấu nối, vận hành và bảo dưỡng. Đối với những khu vực chưa có hệ thống thu gom tập trung hoặc khó triển khai do địa hình, mật độ dân cư, xử lý phân tán có vai trò bổ trợ quan trọng.
Lần đầu tiên tại Luật Bảo vệ môi trường, công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ được xác định là đối tượng quan trọng trong quản lý, xử lý nước thải
Đánh giá cao sáng kiến phối hợp tổ chức hội thảo, tại sự kiện đại diện Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định sự kiện là cơ hội để các cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp hai nước trao đổi kinh nghiệm và phương thức quản lý nước thải sinh hoạt phi tập trung phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Theo đại diện Cục Môi trường, công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ giữ vai trò quan trọng trong hệ thống hạ tầng bảo vệ môi trường, đặc biệt tại các khu dân cư phân tán, làng nghề, khu du lịch và các cơ sở kinh doanh, dịch vụ công cộng.
Thực tế để chuẩn hóa và nâng cao hiệu quả quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Thông tư số 53/2025/TT-BNNMT ngày 27/8/2025 về QCVN 98:2025/BNNMT (QCVN 98:2025/BNNMT) - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ, có hiệu lực từ ngày 26/2/2026.
Cụ thể tại sự kiện bà Nguyễn Thị Hồng Liễu – Phòng Quản lý chất thải - Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: “Lần đầu tiên, trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ đã được đưa vào và xác định là một đối tượng quan trọng trong quản lý xử lý nước thải sinh hoạt và nước thải đô thị. Đây là một bước tiến quan trọng về mặt thể chế”.

Bà Nguyễn Thị Hồng Liễu – Phòng Quản lý chất thải - Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường,phát biểu tại hội thảo
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Liễu, QCVN 98:2025/BNNMT không chỉ là một yêu cầu kỹ thuật, mà là một công cụ quản lý nhằm hình thành thị trường đối với công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ. Quy chuẩn đồng thời có thể áp dụng cho nước thải sinh hoạt tại khu dân cư và cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ quy mô nhỏ.
Kinh nghiệm Nhật Bản trong quản lý nước thải phân tán: Cần tiếp cận đồng bộ giữa công nghệ và quản lý
Tại hội thảo các chuyên gia từ Nhật Bản đã chia sẻ các kinh nghiệm trong phát triển và quản lý hệ thống Johkasou – công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt tại chỗ, ứng dụng tại những khu vực chưa có điều kiện kết nối với hệ thống thu gom tập trung. Điểm đáng chú ý trong mô hình của Nhật Bản không chỉ nằm ở giải pháp công nghệ mà còn ở hệ thống pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý, vận hành được xây dựng đồng bộ. Cụ thể trao đổi về khung pháp lý quản lý Johkasou, ông Fujitani Minoru, chuyên gia môi trường cấp cao thuộc Văn phòng Thúc đẩy Johkasou, Bộ Môi trường Nhật Bản đã giới thiệu cách tiếp cận quản lý toàn diện của Nhật Bản trong lĩnh vực này, trong đó chất lượng nước thải sau xử lý cần được kiểm soát xuyên suốt từ sản xuất, kiểm định thiết bị, thiết kế, lắp đặt đến vận hành, kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và quản lý bùn thải.

Ông Minoru Fujitani, chuyên gia môi trường cao cấp, Văn phòng Thúc đẩy Johkasou, Bộ Môi trường Nhật Bản trao đổi tại sự kiện.
Ông Minoru Fujitani cho biết hiện, Nhật Bản có ba hệ thống xử lý nước thải: hệ thống thoát nước tập trung, công trình xử lý tại khu dân cư nông nghiệp và hệ thống Johkasou. Cụ thể tính đến cuối năm tài khóa 2024, tỷ lệ dân số được phục vụ bởi các hệ thống xử lý nước thải đạt 94,0%. Trong đó, hệ thống thoát nước tập trung chiếm 82,2%, Johkasou chiếm 9,5%. Tại Nhật Bản, tổng số hệ thống Johkasou lắp đặt đã vượt 4 triệu bộ. Trên thế giới, khoảng 74.000 hệ thống Johkasou đã được lắp đặt tại 59 quốc gia, trong đó riêng Việt Nam đã có 1.557 hệ thống.
Theo ông Fujitani, Luật Johkasou quy định toàn diện từ sản xuất, lắp đặt đến quản lý vận hành; thiết lập chế độ cấp phép, đăng ký với doanh nghiệp thi công và bảo trì; quy định hệ thống chứng chỉ, trình độ chuyên môn cấp quốc gia. Sau lắp đặt, pháp luật Nhật Bản yêu cầu kiểm tra đầu tiên trong vòng 3-8 tháng kể từ khi bắt đầu sử dụng, sau đó thực hiện kiểm tra bảo dưỡng ít nhất 3 lần/năm, vệ sinh ít nhất 1 lần/năm và kiểm tra pháp định 1 lần/năm.
Từ kinh nghiệm Nhật Bản, các chuyên gia cho rằng, phát triển xử lý nước thải phi tập trung tại Việt Nam cần tiếp cận đồng bộ giữa công nghệ và quản lý. Bên cạnh lựa chọn thiết bị phù hợp, cần chú trọng thử nghiệm, đánh giá độc lập; nâng cao chất lượng thiết kế, lắp đặt; phát triển dịch vụ vận hành, bảo dưỡng, hút và xử lý bùn định kỳ; xác định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu, đơn vị cung cấp thiết bị và tổ chức dịch vụ.
Bên cạnh nội dung chuyên môn, hội thảo cũng đặt ra hướng ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý nước thải phi tập trung: định danh từng công trình, thiết bị; lập nhật ký vận hành điện tử; giám sát tình trạng hoạt động và hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ kiểm tra, đánh giá. Cách làm này giúp thông tin minh bạch hơn và giúp cơ quan quản lý nắm được chất lượng vận hành của từng hệ thống. Từ các nội dung của Hội thảo, các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp Việt Nam, Nhật Bản sẽ tiếp tục hợp tác trong nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ, để lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn, từng bước nâng cao hiệu quả xử lý nước thải sinh hoạt, hạn chế ô nhiễm môi trường nước và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.



