Tìm kiếm 'Alpha' trên thị trường chứng khoán: Đâu là cơ hội trong nửa cuối năm 2026?

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam vừa có cơ hội từ tăng trưởng kinh tế, vừa đối mặt nhiều biến số khó lường, bài toán của nhà đầu tư không còn là dự báo chỉ số tăng hay giảm mà là tìm kiếm "Alpha" (những cơ hội mang lại hiệu suất vượt trội so với thị trường chung.

Các diễn giả tại phiên thảo luận. Ảnh: VFI

"Alpha" không nằm ở dự báo chỉ số

Theo khảo sát được nêu tại diễn đàn Vietnam Investment Forum 2026 - Summer Summit, 74% người tham gia cho biết vẫn sẽ đầu tư vào cổ phiếu trong giai đoạn 6-12 tháng tới. Tuy nhiên, chỉ 35% tin vào xu hướng tăng của thị trường, trong khi 50% cho rằng thị trường sẽ đi ngang. Điều này phản ánh tâm lý vừa kỳ vọng vừa thận trọng của nhà đầu tư.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán VPS, cho rằng điều có thể khẳng định tương đối chắc chắn là thị trường chứng khoán vẫn đi lên trong dài hạn. VN-Index đã hai lần chạm vùng 1.900-1.920 điểm trong năm 2026, cho thấy khả năng vượt đỉnh tiếp theo chỉ còn là vấn đề thời gian. Tuy nhiên, thị trường vẫn cần thêm thời gian để hấp thụ các yếu tố như địa chính trị, lãi suất, diễn biến kinh tế trong nước cũng như tâm lý nhà đầu tư.

Ông Lê Đức Khánh, Giám đốc Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán VP. Ảnh: VFI

Trong bối cảnh đó, ông Lê Đức Khánh cho rằng, việc tìm kiếm "Alpha" cần tập trung vào các cơ hội cụ thể thay vì cố gắng dự đoán diễn biến chung của thị trường. Nhà đầu tư có thể tiếp cận theo phương pháp từ trên xuống, tức lựa chọn ngành nghề hưởng lợi từ nền kinh tế, hoặc từ dưới lên, tức tập trung vào từng doanh nghiệp cụ thể.

Nhóm ưu tiên đầu tiên là những doanh nghiệp thực sự nổi trội trong chính ngành nghề của mình. Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp mang tính chu kỳ và có thể hưởng lợi mạnh khi bước vào giai đoạn thuận lợi của nền kinh tế. Ngoài ra, còn có nhóm doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản hoặc công ty liên kết nhưng chưa được thị trường định giá đầy đủ.

Giám đốc Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán VPS cũng nhấn mạnh, nhiều cơ hội đầu tư thường bị bỏ qua vì nhà đầu tư thiếu thời gian và sự kiên nhẫn để nghiên cứu kỹ doanh nghiệp. Những doanh nghiệp có lịch sử trả cổ tức đều đặn hoặc duy trì kết quả kinh doanh ổn định vẫn có thể là lựa chọn phù hợp trong giai đoạn hiện nay.

Trong khi đó, ông Nguyễn Minh Hạnh, Giám đốc Trung tâm Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), cho rằng trạng thái nổi bật nhất của thị trường hiện nay là "chỉ số tăng nhưng nhiều nhà đầu tư không có lãi". Sự chênh lệch giữa mức tăng của VN-Index và hiệu quả đầu tư thực tế của đa số nhà đầu tư đang phản ánh rõ tính phân hóa của thị trường.

Dòng tiền sẽ tìm đến đâu trong nửa cuối năm?

Khi bàn về các nhóm ngành có khả năng tạo "Alpha", cácchuyên gia đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau nhưng đều nhấn mạnh vai trò của việc lựa chọn đúng doanh nghiệp và quản trị danh mục.

Giám đốc Trung tâm Phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng nhiều năm qua nhà đầu tư đặt kỳ vọng lớn vào nhóm xây dựng và đầu tư công nhưng kết quả thực tế chưa đáp ứng được kỳ vọng. Nhiều doanh nghiệp trong lĩnh vực này sử dụng đòn bẩy tài chính cao, trong khi biên lợi nhuận chịu ảnh hưởng từ lãi suất và giá nguyên vật liệu, khiến khả năng chuyển hóa thành tăng trưởng lợi nhuận đột biến không cao.

Đánh giá cao triển vọng dài hạn của hệ sinh thái thị trường vốn, ông Nguyễn Minh Hạnh cho rằng khi tỷ lệ tín dụng trên GDP đã ở mức cao, dư địa phát triển của các sản phẩm thuộc thị trường vốn như cổ phiếu, trái phiếu, ETF và các sản phẩm tài chính khác sẽ ngày càng lớn. Đây có thể là lĩnh vực có tiềm năng tăng trưởng trong nhiều năm tới.

Ở góc nhìn khác, ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC), cho rằng, việc tạo ra "Alpha" là nhiệm vụ quan trọng của các nhà quản lý danh mục chuyên nghiệp nhưng lại không hề dễ dàng với nhà đầu tư cá nhân. Phần lớn nhà đầu tư nên hướng tới việc đạt mức sinh lời tương đương thị trường thông qua các quỹ ETF, thay vì đặt mục tiêu vượt trội quá lớn khi chưa có đủ kinh nghiệm. Một phần danh mục có thể dành cho những doanh nghiệp hoặc ngành nghề nhà đầu tư hiểu rõ.

Ông Trần Thăng Long, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV (BSC). Ảnh: VFI

Đối với các nhóm ngân hàng và chứng khoán, ông Trần Thăng Long nhận định đây là hai ngành có độ nhạy rất cao với diễn biến thị trường. Khi thanh khoản cải thiện và dòng tiền quay trở lại, nhóm chứng khoán thường là nhóm hưởng lợi đầu tiên. Mức định giá hiện nay của cả ngân hàng và chứng khoán vẫn ở vùng tương đối hấp dẫn nếu so với trung bình nhiều năm.

Dù vậy, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán BIDV cho rằng, thị trường vẫn đang trong giai đoạn chờ đợi và sự kiên nhẫn là yếu tố quan trọng đối với nhà đầu tư. Thay vì chạy theo những biến động ngắn hạn, nhà đầu tư nên dành thời gian tìm kiếm các doanh nghiệp có nền tảng tốt để chuẩn bị cho chu kỳ tăng trưởng tiếp theo của thị trường.

Nhìn chung, các chuyên gia đều nhận định, "Alpha" trong nửa cuối năm 2026 sẽ không đến từ việc dự đoán xu hướng chung của VN-Index, mà đến từ khả năng lựa chọn đúng doanh nghiệp, quản trị danh mục hợp lý và kiên nhẫn chờ đợi những cơ hội thực sự nổi bật xuất hiện trên thị trường.