Rủi ro pha loãng: Biến số cần theo dõi sát trong giai đoạn thị trường chứng khoán phân hóa

Theo thống kê mới nhất của Fiintrade, khối lượng cổ phiếu phát hành mới bao gồm phát hành vốn cổ phần và chia tách dự kiến đạt khoảng 48,2 tỷ cổ phiếu, tăng 26% so với cùng kỳ và tương đương khoảng 17,1% tổng số cổ phiếu đang lưu hành tại thời điểm cuối năm 2025, chạm mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Gia tăng rủi ro pha loãng

Trong đó, phát hành chia tách, cổ tức bằng cổ phiếu và cổ phiếu thưởng tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn với khoảng 28,8 tỷ cổ phiếu, tương đương với năm 2025 (28,2 tỷ cổ phiếu). Ngược lại, khối lượng phát hành vốn cổ phần dự kiến hơn 19,4 tỷ cổ phiếu, tăng 91,6% so với cùng kỳ.

Lượng lớn cổ phiếu sắp được đưa ra thị trường có thể làm gia tăng rủi ro pha loãng.

Việc doanh nghiệp tăng vốn không phải lúc nào cũng mang ý nghĩa tiêu cực. Nếu nguồn vốn huy động được sử dụng để mở rộng sản xuất, đầu tư dự án hiệu quả hoặc cải thiện năng lực tài chính, giá trị doanh nghiệp trong dài hạn vẫn có thể gia tăng. Vấn đề nằm ở thời điểm và quy mô phát hành, đặc biệt khi thị trường chưa có đủ dòng tiền để hấp thụ lượng cổ phiếu mới.

Tuy nhiên, lãi suất cao khiến thanh khoản trên thị trường giảm sâu dẫn tới khả năng hấp thụ nguồn cung mới trở nên hạn chế.

Đầu tháng 6, giá trị giao dịch bình quân trên cả ba sàn khoảng 20.000 tỷ đồng, giảm đáng kể so với mức 35.000 tỷ đồng của quý I. Thậm chí, hôm 5/6, thanh khoản chỉ còn hơn 14.500 tỷ đồng, thấp nhất trong một năm qua.

Tình trạng thanh khoản đi xuống không chỉ mới diễn ra mà đã bắt đầu từ tháng 4. Theo dữ liệu từ Chứng khoán SHS, 2 tháng trước, giá trị giao dịch bình quân từng phiên trên cả ba sàn chỉ quanh 26.000-27.000 tỷ đồng, cũng giảm khoảng 25% so với quý I.

Cùng lúc, xu hướng bán ròng kéo dài của nhà đầu tư nước ngoài cũng tạo thêm áp lực lên cán cân cung – cầu. Khi một bộ phận dòng vốn ngoại tiếp tục rút khỏi thị trường, lực cầu từ nhà đầu tư trong nước phải gánh vai trò lớn hơn trong việc hấp thụ lượng cổ phiếu phát hành mới. Nếu dòng tiền nội không đủ mạnh, áp lực giảm giá hoặc đi ngang kéo dài hoàn toàn có thể xuất hiện.

Đáng chú ý, mùa ĐHĐCĐ và kế hoạch tăng vốn của doanh nghiệp đang mở ra một chu kỳ cung cổ phiếu khá lớn. Nhiều doanh nghiệp lựa chọn phát hành thêm cho cổ đông hiện hữu, trả cổ tức bằng cổ phiếu, chào bán riêng lẻ hoặc phát hành ESOP. Xét riêng từng thương vụ, quy mô có thể không quá lớn, nhưng cộng dồn trên toàn thị trường sẽ tạo ra lượng hàng đáng kể cần được hấp thụ.

Không chỉ ảnh hưởng đến cung – cầu ngắn hạn, việc gia tăng số lượng cổ phiếu lưu hành còn tác động trực tiếp đến các chỉ tiêu định giá. Khi lợi nhuận chưa tăng tương ứng với tốc độ mở rộng vốn điều lệ, EPS có nguy cơ bị pha loãng, kéo theo hệ số P/E thực tế tăng lên nếu giá cổ phiếu chưa điều chỉnh. Đây là yếu tố mà nhiều nhà đầu tư cá nhân thường bỏ qua khi chỉ tập trung vào tốc độ tăng trưởng doanh thu hoặc lợi nhuận tuyệt đối.

"Trong bối cảnh thanh khoản thị trường chưa phục hồi mạnh, khối ngoại tiếp tục bán ròng và tăng trưởng lợi nhuận có dấu hiệu phân hóa hơn giữa các nhóm ngành, lượng nguồn cung cổ phiếu lớn sắp được đưa ra thị trường có thể làm gia tăng rủi ro pha loãng cũng như áp lực lên mặt bằng định giá", FiinTrade nhấn mạnh.

Nhà đầu tư cần đánh giá kỹ chất lượng tăng vốn

Một yếu tố khác khiến rủi ro pha loãng trở nên đáng quan tâm hơn là sự phân hóa ngày càng rõ nét trong triển vọng kinh doanh của các doanh nghiệp niêm yết.

Nếu như trước đây, nhiều nhóm ngành cùng được hưởng lợi từ chu kỳ phục hồi kinh tế thì hiện nay, tốc độ tăng trưởng đang có sự khác biệt đáng kể. Một số lĩnh vực như công nghệ, đầu tư công hay tiêu dùng chọn lọc vẫn duy trì triển vọng tích cực, trong khi nhiều doanh nghiệp thuộc ngành bất động sản, vật liệu xây dựng hoặc xuất khẩu vẫn đối mặt với không ít thách thức từ nhu cầu thị trường và chi phí vốn.

Trong bối cảnh đó, không phải mọi kế hoạch tăng vốn đều có khả năng tạo ra giá trị gia tăng tương xứng. Những doanh nghiệp có dự án rõ ràng, hiệu quả đầu tư cao và khả năng chuyển hóa vốn thành lợi nhuận sẽ ít chịu tác động tiêu cực từ pha loãng, bởi tốc độ tăng trưởng lợi nhuận có thể bù đắp lượng cổ phiếu phát hành thêm trong trung và dài hạn.

Ngược lại, với các doanh nghiệp tăng vốn chủ yếu để bổ sung vốn lưu động, tái cơ cấu nợ hoặc chưa xác định rõ phương án sử dụng vốn, hiệu quả tạo lợi nhuận trong tương lai có thể không đủ để bù đắp mức pha loãng EPS. Điều này khiến cổ đông hiện hữu phải đối mặt với nguy cơ giá trị đầu tư bị ảnh hưởng.

Một khía cạnh khác cũng cần lưu ý là áp lực lên mặt bằng định giá thị trường. Khi nguồn cung cổ phiếu tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng lợi nhuận của toàn thị trường, việc duy trì các mức P/E cao sẽ trở nên khó khăn hơn nếu dòng tiền không được cải thiện tương ứng. Nói cách khác, để hấp thụ lượng vốn hóa mới, thị trường cần hoặc là dòng tiền mạnh hơn, hoặc là tăng trưởng lợi nhuận đủ lớn để hỗ trợ định giá.

Do đó, trong giai đoạn hiện nay, nhà đầu tư không nên chỉ nhìn vào thông tin doanh nghiệp phát hành thêm hay tăng vốn, mà cần đánh giá sâu hơn về mục đích sử dụng vốn, hiệu quả đầu tư dự kiến và khả năng tạo ra lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu trong tương lai. Những doanh nghiệp có lịch sử phân bổ vốn hiệu quả, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) duy trì ở mức cao và kế hoạch kinh doanh khả thi thường có khả năng chuyển hóa quá trình tăng vốn thành động lực tăng trưởng bền vững.

Ở góc độ thị trường, rủi ro pha loãng chưa phải là yếu tố có thể đảo chiều xu hướng chung, nhưng sẽ trở thành bộ lọc quan trọng trong quá trình lựa chọn cổ phiếu.

Khi thanh khoản chưa phục hồi mạnh, khối ngoại vẫn bán ròng và tăng trưởng lợi nhuận giữa các ngành có sự phân hóa rõ rệt, lượng nguồn cung cổ phiếu lớn sắp được đưa ra thị trường nhiều khả năng sẽ khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với các doanh nghiệp có kế hoạch phát hành quy mô lớn nhưng chưa chứng minh được hiệu quả sử dụng vốn.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc giai đoạn tới có thể chứng kiến sự phân hóa mạnh hơn giữa các cổ phiếu: nhóm doanh nghiệp tăng vốn để phục vụ chiến lược tăng trưởng rõ ràng vẫn có cơ hội thu hút dòng tiền, trong khi những trường hợp phát hành làm gia tăng đáng kể rủi ro pha loãng nhưng thiếu động lực cải thiện lợi nhuận có thể chịu áp lực điều chỉnh về định giá.