Tìm tên anh trong đất mẹ

Lãnh đạo UBND tỉnh và lãnh đạo các sở, ban, ngành của tỉnh theo dõi quá trình lấy mẫu ADN của thân nhân Liệt sĩ tại phường Đông Kinh

Tại Lạng Sơn, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đang được khẩn trương triển khai với công tác lấy mẫu sinh phẩm, giám định ADN, rà soát hồ sơ và tìm kiếm thực địa. Sau khoảng 120 ngày thực hiện, nhiều phần việc quan trọng đã hoàn thành, nhưng phía trước vẫn là chặng đường đầy thử thách trong cuộc chạy đua với thời gian.

Dấu tích phai mờ

Trong những ngày cuối tháng 6/2026, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Cao Lộc, tiếng búa và dụng cụ cầm tay vang lên đều đặn giữa không gian tĩnh lặng. Từng lớp bê tông, gạch xây quanh phần mộ được tháo dỡ cẩn trọng, không ai dám vội vì sợ làm mất đi những dấu tích quý giá còn sót lại sau hàng chục năm. Khai quật mộ để lấy mẫu sinh phẩm không đơn thuần là đào đất, sau khi tháo dỡ lớp vỏ kiên cố, lực lượng chức năng phải dùng dụng cụ chuyên dụng bóc tách từng lớp đất để tìm kiếm những mảnh xương hoặc chiếc răng đủ điều kiện phục vụ giám định ADN.

Công việc vốn đã vất vả lại càng thêm phần thử thách dưới thời tiết nắng nóng gay gắt hay những cơn mưa bất chợt. Đặc biệt, lực lượng làm nhiệm vụ còn gặp khó khăn lớn do hầu hết hài cốt trước đây được cải táng theo hình thức tiểu đứng, buộc họ phải đào sâu hơn nhiều so với mộ cải táng thông thường, tỉ mỉ lật giở từng lớp đất để không làm ảnh hưởng đến những di cốt còn sót lại.

Bác sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Khoa Ngoại, Trung tâm Y tế khu vực Cao Lộc trực tiếp tham gia lấy mẫu tại Nghĩa trang liệt sĩ Cao Lộc chia sẻ: Điều khiến chúng tôi trăn trở nhất là nhiều phần mộ đã không còn đủ mẫu sinh phẩm để giám định ADN. Có những trường hợp anh em mất nhiều giờ khai quật, đào sâu xuống 2 mét nhưng chỉ còn nước, đất. Hài cốt nằm dưới lòng đất nhiều năm chịu tác động của môi trường nên chất lượng mẫu sinh phẩm suy giảm là không tránh được. Vì vậy, toàn bộ quy trình từ lấy mẫu, niêm phong, bảo quản đến vận chuyển đều được thực hiện theo đúng quy định chuyên môn để bảo đảm chất lượng tốt nhất phục vụ giám định ADN.

Cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh thực hiện nghi thức đưa hài cốt Thi Xuân Lan về quy tập tại Nghĩa trang Liệt sĩ Cao Lộc, phường Kỳ Lừa

Vì chất lượng sinh phẩm suy giảm mạnh, toàn bộ quy trình từ thu thập, niêm phong, bảo quản đến vận chuyển đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định chuyên môn. Sau khi khai quật 159 phần mộ chưa xác định danh tính tại 2 nghĩa trang liệt sĩ Đình Lập và Cao Lộc, lực lượng chức năng đã thu được 102 mẫu đạt tiêu chuẩn của Bộ Y tế, 57 mộ không lấy được mẫu. Từng mẫu sinh phẩm này ngay lập tức được niêm phong, mã hóa và lập hồ sơ để gửi Viện Pháp y Trung ương giám định.

Tính đến ngày 22/7/2026, các lực lượng đã khai quật 159/353 phần mộ theo kế hoạch. Trong số đó chỉ có 102 phần mộ lấy được mẫu phục vụ giám định ADN, 57 phần mộ không thu được mẫu sinh phẩm do hài cốt phân hủy mạnh, hòa lẫn vào đất.

Thực trạng phân hủy mạnh của các hài cốt, cộng với việc toàn tỉnh hiện có gần 3.000 phần mộ liệt sĩ (trong đó hơn 1.100 mộ chỉ có một phần thông tin và 990 mộ chưa có thông tin), đang đặt ra một thách thức vô cùng lớn đối với công tác xác định danh tính trong cuộc chạy đua với thời gian.

Chạy đua với thời gian

Mỗi ngày trôi qua đều khiến dấu tích mờ dần. Hài cốt tiếp tục chịu tác động của thời gian và điều kiện tự nhiên; nhân chứng ngày càng ít, ký ức cũng phai nhạt theo năm tháng. Chính vì vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là kế hoạch hành động mà còn là cuộc chạy đua với thời gian.

Đến nay, sau hơn 120 ngày triển khai, Ban Chỉ đạo Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cấp tỉnh đã hoàn thành khảo sát thực trạng 12/12 nghĩa trang liệt sĩ và lựa chọn 4 nghĩa trang có mộ chưa rõ thông tin để tiến hành khai quật trong đợt này; hoàn thành việc khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đình Lập và Nghĩa trang Liệt sĩ Cao Lộc. Tính đến ngày 22/7/2026, các lực lượng đã khai quật 159/353 phần mộ theo kế hoạch. Trong số đó chỉ có 102 phần mộ lấy được mẫu phục vụ giám định ADN, 57 phần mộ không thu được mẫu sinh phẩm do hài cốt phân hủy mạnh, hòa lẫn vào đất.

Không chỉ lực lượng quân đội và y tế, chính quyền các xã, phường có nghĩa trang liệt sĩ cũng chủ động bố trí lực lượng dân quân, công an, đoàn viên thanh niên hỗ trợ bảo đảm an ninh trật tự, chuẩn bị mặt bằng, phương tiện, vật tư và phối hợp cùng các tổ công tác trong suốt quá trình khai quật, lấy mẫu. Sự phối hợp đồng bộ giữa các lực lượng đã góp phần bảo đảm tiến độ của chiến dịch, đồng thời giữ gìn sự trang nghiêm tại các nghĩa trang liệt sĩ.

Sau khi hoàn thành việc lấy mẫu, lực lượng làm nhiệm vụ tiếp tục thực hiện hoàn nguyên hiện trạng phần mộ, chỉnh trang và an táng lại hài cốt trang nghiêm theo đúng nghi lễ. Mọi công đoạn, từ thu gom hài cốt, hoàn thổ, xây dựng lại phần mộ đến dâng hương, đều được thực hiện với sự cẩn trọng và lòng thành kính, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ.

Song song với đó, các lực lượng tiếp tục rà soát hồ sơ, chuẩn hóa dữ liệu, thu thập thông tin thân nhân, phối hợp rà phá bom mìn phục vụ tìm kiếm ngoài thực địa và phấn đấu quy tập từ 3 đến 5 hài cốt liệt sĩ trong thời gian thực hiện chiến dịch.

Thân nhân liệt sĩ cung cấp thông tin cá nhân tại phường Đông Kinh

Đại tá Nguyễn Công Khuê, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cấp tỉnh cho biết: Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, vừa mang ý nghĩa lịch sử, vừa thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc. Ban Chỉ đạo cấp tỉnh đã chỉ đạo các lực lượng quân sự, y tế, nội vụ và chính quyền địa phương phối hợp chặt chẽ, rà soát toàn bộ hồ sơ, khảo sát các nghĩa trang, triển khai lấy mẫu sinh phẩm theo đúng quy trình chuyên môn và đẩy nhanh tiến độ ở những địa bàn đủ điều kiện. Trong quá trình thực hiện, các đơn vị thường xuyên trao đổi, tháo gỡ khó khăn phát sinh, tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi, huy động tối đa nhân lực và phương tiện. Chúng tôi quyết tâm hoàn thành các mục tiêu của chiến dịch trước ngày 27/7/2027, góp phần tìm kiếm, quy tập và xác định thêm danh tính các anh hùng liệt sĩ.

Hiện nay, Ban Chỉ đạo cấp tỉnh tiếp tục tổ chức khai quật, lấy mẫu sinh phẩm tại Nghĩa trang liệt sĩ Bản Trại, xã Kháng Chiến và Nghĩa trang liệt sĩ Bông Lau, xã Thất Khê. Việc triển khai nối tiếp tại các nghĩa trang cho thấy quyết tâm đẩy nhanh tiến độ, tranh thủ thời tiết thuận lợi và huy động đồng bộ lực lượng quân đội, y tế, chính quyền địa phương để hoàn thành mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm trước ngày 27/7/2027.

Trong chiến dịch lần này, tỉnh Lạng Sơn đặt mục tiêu tìm kiếm, quy tập từ 3 đến 5 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành việc giám định ADN đối với 353 hài cốt tại 4 nghĩa trang: Đình Lập (xã Đình Lập), Bông Lau (xã Thất Khê), Bản Trại (xã Kháng Chiến) và Cao Lộc (phường Kỳ Lừa).

Ông Bế Quang Minh, em trai liệt sĩ, trú tại phường Đông Kinh cho biết: Gia đình tôi đã đi tìm phần mộ của anh trai tôi nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa có thông tin chính xác. Mỗi lần nghe có thêm một liệt sĩ được xác định danh tính, chúng tôi lại có thêm hy vọng. Với gia đình liệt sĩ, điều mong mỏi nhất không phải là vật chất mà là biết người thân mình đang yên nghỉ ở đâu để con cháu có nơi thắp nén hương tưởng nhớ. Tôi rất xúc động khi biết Nhà nước triển khai lấy mẫu ADN và xây dựng cơ sở dữ liệu để đối sánh. Dù chưa có kết quả nhưng chỉ cần còn hy vọng thì gia đình vẫn sẽ tiếp tục chờ đợi, vì đó cũng là cách để những người đã hy sinh được trở về với quê hương bằng chính tên tuổi của mình.

Với mong mỏi của người thân, mỗi phần mộ được mở ra, mỗi mẫu sinh phẩm được gửi đi giám định đều mang theo hy vọng tìm lại tên tuổi cho một người lính đã hy sinh. Đó không chỉ là nhiệm vụ của Chiến dịch 500 ngày đêm, mà còn là hành trình tri ân bền bỉ của thế hệ hôm nay đối với những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.