Tính lại mức thu phí đường sắt theo hướng hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi

Vận tải đường sắt cần thêm dư địa chính sách để nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng.

Việc xây dựng Thông tư nhằm cụ thể hóa quy định của Luật Đường sắt năm 2025, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về phí, lệ phí và quản lý thuế, phù hợp với điều kiện thực tiễn của ngành đường sắt trong giai đoạn tới.

Luật Đường sắt năm 2025 đã được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Tại khoản 2 Điều 56, Luật đã sửa đổi, bổ sung Danh mục Phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí, đồng thời bổ sung một khoản phí thuộc thẩm quyền quy định của Bộ Tài chính. Trên cơ sở quy định này, Bộ Xây dựng đã có các văn bản đề nghị Bộ Tài chính ban hành Thông tư hướng dẫn cụ thể mức thu và chế độ quản lý các khoản phí trong lĩnh vực đường sắt.

Theo Bộ Tài chính, quan điểm xây dựng Thông tư là bảo đảm quy định rõ ràng, minh bạch, dễ thực hiện; mức thu phí được xác định đúng nguyên tắc của Luật Phí và lệ phí, phù hợp với chi phí cung cấp dịch vụ và điều kiện kinh doanh thực tế. Việc ban hành Thông tư không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mà còn góp phần củng cố nguồn thu ngân sách nhà nước trong dài hạn.

Đối với phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, dự thảo Thông tư kế thừa quy định tại Thông tư số 295/2016/TT-BTC, theo đó mức phí được xác định bằng 8% doanh thu từ hoạt động kinh doanh vận tải đường sắt. Tuy nhiên, thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà về việc xem xét kiến nghị của Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam, Bộ Xây dựng đã đề xuất điều chỉnh giảm mức thu này xuống 2% trong thời hạn 2-3 năm, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục khó khăn do thiên tai, bão lũ và các yếu tố bất khả kháng khác.

Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đề xuất giảm phí có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Đến hết năm 2025, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam vẫn còn lỗ lũy kế 1.887,85 tỷ đồng do tác động kéo dài của dịch Covid-19, trong khi thiệt hại do thiên tai, bão lũ trong năm 2025 ước tính khoảng 186,9 tỷ đồng. Việc giảm mức phí trong giai đoạn nhất định được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp ổn định hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo nền tảng cho giai đoạn điều chỉnh tiếp theo theo hướng hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Số liệu do Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam cung cấp cho thấy, nếu áp dụng mức phí 2%, chi phí của doanh nghiệp có thể giảm khoảng 100 tỷ đồng mỗi năm so với mức 4% hiện hành. Điều này góp phần duy trì lợi nhuận dương, ổn định giá cước vận tải, nâng cao khả năng cạnh tranh của vận tải đường sắt, đồng thời tăng khả năng phát sinh nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp khi doanh nghiệp có lãi và tạo thêm dư địa tái đầu tư, cải thiện chất lượng dịch vụ.

Từ năm 2021 đến nay, Bộ Tài chính đã ban hành 5 thông tư quy định giảm 50% mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt, từ 8% xuống còn 4%. Hiện mức giảm này đang được áp dụng theo Thông tư số 64/2025/TT-BTC đến hết ngày 31/12/2026. Trên cơ sở đó, dự thảo Thông tư mới quy định: từ ngày Thông tư có hiệu lực đến hết ngày 31/12/2027, mức thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia do Nhà nước đầu tư là 2% trên doanh thu kinh doanh vận tải đường sắt; từ ngày 1/1/2028, mức thu sẽ quay trở lại 8%.

Bên cạnh đó, dự thảo Thông tư cũng quy định mức thu phí sát hạch lái tàu. Theo tính toán của Bộ Xây dựng, chi phí bình quân hằng năm cho công tác sát hạch khoảng 66,5 triệu đồng, với quy mô trung bình khoảng 70 thí sinh mỗi năm. Trên cơ sở đó, mức phí sát hạch được đề xuất là 950.000 đồng/người/lần. Bộ Tài chính thống nhất đưa mức thu này vào dự thảo nhằm bảo đảm bù đắp chi phí tổ chức, đồng thời phù hợp với khả năng chi trả của người nộp phí.

Về chính sách miễn phí, dự thảo Thông tư bám sát quy định của Luật Phí và lệ phí, quy định miễn phí sát hạch lái tàu đối với người thuộc hộ nghèo, người có công với cách mạng và đồng bào dân tộc thiểu số tại các xã có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn, bảo đảm tính đồng bộ, công bằng và chặt chẽ trong thực thi chính sách.

Theo Bộ Tài chính, Thông tư sẽ được hoàn thiện trên cơ sở cân nhắc đầy đủ tác động ngân sách, sức chịu đựng của doanh nghiệp và yêu cầu phát triển lâu dài của hệ thống đường sắt, qua đó tạo hành lang chính sách ổn định cho giai đoạn đầu thực thi Luật Đường sắt năm 2025.

MINH PHƯƠNG