Tình quê Quảng Trị qua tác phẩm Ngô Minh

Có thể kể ra một số bài viết, như: Hai người vợ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Trước tượng đài C gái, Chuyện đẻn Đồng Hới, Tết trên vai mạ, Làng bắt cọp, Làng nói trạng, Dưới tán bàng vuông Cồn Cỏ, Đô thị vàng Lao Bảo, Người ham chơi…

Bìa tập bút ký, phóng sự của nhà thơ, nhà báo Ngô Minh - Ảnh: P.X.D

Xin bắt đầu từ quê nội của tác giả, ở làng Thượng Luật, xã Ngư Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình ngày trước, nơi có đại đội nữ dân quân pháo binh vùng biển trong kháng chiến chống Mỹ nổi tiếng cả trong và ngoài nước. Đã có nhiều bộ phim tài liệu công phu, nhiều bài báo ca ngợi những nữ anh hùng đã phát huy truyền thống bất khuất “Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh”, lập bao chiến công vang dội. Nhưng với bài viết “Trước tượng đài C gái” của Ngô Minh, người đọc vẫn thích thú vì có những thông tin chưa hề công bố.

Chẳng hạn như có lần phát hiện tàu biển lạ tưởng là tàu chiến đối phương, tất cả đơn vị sẵn sàng chiến đấu, tọa độ đã xác định, phương vị đã chọn, góc bắn đã chuẩn bị, chỉ chờ hiệu lệnh là khai hỏa. Nhưng chính nhờ tinh thần cảnh giác cao độ, luôn tỉnh táo trong quan sát, nhận định nên không để xảy ra sự cố đáng tiếc mà lại còn cứu sống các thủy thủ nước ngoài, đưa họ về bằng con đường ngoại giao an toàn. Sự kiện này dù không hề đánh địch, tiêu diệt đối phương nhưng ở góc độ nào đó cũng là một chiến công cần ghi nhận.

Và tác giả kể lại một câu chuyện rất đáng nhớ khác nữa: “Tôi có một kỷ niệm rất sâu đậm với C gái. Ngày 7/2/1968, xuất quân trận đầu, C gái đã bắn cháy tàu chiến Mỹ chỉ bằng 12 phát đạn, nghĩa là mỗi khẩu 3 phát… Lúc đó, tôi đang học lớp 8 trên huyện, nghe tin liền bươn chạy 20 cây số về nhà để viết bản tường thuật trận đánh gửi cho Báo Trường Sơn (nay là Báo Quân khu IV). Bài viết “Pháo binh nữ Ngư Thủy trận đầu bắn cháy tàu chiến Mỹ” in kín 2 trang báo được gửi về xã Ngư Thủy, làm mọi người nức lòng…”.

Đầu năm 1975, khi đang chiến đấu ở Đồng Xoài, Phước Long, chuẩn bị cho chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tác giả gặp lại những người phụ nữ bình dị mà anh hùng của quê hương trong một hoàn cảnh cũng thật đặc biệt. Đó là khi tác giả được xem bộ phim tài liệu “Những cô gái Ngư Thủy” của đạo diễn Lò Văn Minh và xúc động bật khóc. Đêm ấy, thi sĩ bấm đèn hạt đỗ cảm tác sinh thành bài thơ “Đêm rừng xem phim những cô gái Ngư Thủy”.  Bài thơ có đoạn: "Từ luồng sáng ấy/Các em bước ra/Đêm thăm thẳm rừng già/Bờ cát sóng xao tiếng cười trắng xóa/Trận địa Cồn Dinh dương xơ xác lá/Pháo vươn nòng đo tầm biển mênh mông…".

Đảo xanh Cồn Cỏ, nơi nhà thơ Ngô Minh từng đi thực tế và sáng tác - Ảnh: P.X.D

Trong bài viết “Hai người vợ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp”, tác giả đã chú tâm và bỏ khá nhiều công sức để có những thông tin, tư liệu chính xác và sinh động về hai người vợ của vị tướng huyền thoại của dân tộc. Nhà thơ đã viết với một tâm cảm kính yêu: “Cuộc đời Võ Đại tướng phải hai lần lập gia đình. Đó là chuyện buồn của ông ở tuổi 30. Nhưng ông đã có được hai người vợ sáng giá. Nên càng về cuối đời, ông càng hạnh phúc. Chính gia đình đã giúp ông vượt qua những tháng ngày chiến trận gian khổ, vượt qua những ngáng trở nguy nan của thời bình, để bình tâm sống thọ đến đại thượng thọ 103 tuổi…”.

Bút ký đã kể về hai người phụ nữ xứng đáng là anh thư bên tuấn kiệt. Bà vợ đầu là chiến sĩ cộng sản kiên trung Nguyễn Thị Quang Thái (em gái bà Nguyễn Thị Minh Khai), hoạt động cách mạng, bị giặc Pháp bắt và hy sinh trong tù. Người vợ thứ hai là bà Đặng Bích Hà (con gái Giáo sư Đặng Thai Mai). Cả hai người đều là những hiền thê đầy đủ công, dung, ngôn, hạnh, trí, dũng, là bạn đời đúng nghĩa của một đại danh tướng thật khó tìm từ cổ chí kim. Bởi vậy, đoạn kết, tác giả đã nhìn nhận thấu đáo: “Ôi, những tâm hồn lớn, ý chí lớn và tấm lòng lớn gặp nhau đã góp phần tạo tác, hun đúc nên một Đại tướng Võ Nguyên Giáp nhân văn, nhân bản, nhân ái, nhân tình. Dù mình là người được cả thế giới tôn vinh, ngưỡng mộ, vẫn là một người cha bình dị, hết lòng với gia đình, vợ con…”.

“Dưới tán bàng vuông Cồn Cỏ” là những ghi chép và cảm tưởng từ một chuyến đi thực tế nhiều năm về trước, khi tác giả còn sống với biết mấy ân tình. Từ tình cảm tha thiết nên tác giả mới liên tưởng những hàng cây phong ba mọc quanh đảo như những vệ binh chắn gió bão cho hòn đảo tiền tiêu. Ngay cả con cua đá, một đặc sản nơi đây, cũng gợi lên nhiều cảm xúc: “Đây là lần đầu tiên tôi thấy cua đá. Nó màu tím sẫm, to gấp chục lần con cua đồng. Đây là loại hải sản đặc trưng của Cồn Cỏ, nổi tiếng trong bài hát của Ngọc Cử. Cồn Cỏ có con cá đua-là con cua đá, nó nằm trong lá, nó nằm trong khe…”.

Yêu đất, yêu cảnh, yêu người và yêu một cách chân tình, mộc mạc, có phần bộc trực nữa, đó cũng là văn phong, văn chất Ngô Minh. Như khi ông viết về những bạn văn của mình, Hoàng Phủ Ngọc Tường chẳng hạn. Trong bài viết “Người ham chơi”, ông lấy chính định danh này của nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường để gọi tên bạn văn thân thiết. “Dường như lúc nào anh cũng có mặt bên chiếu rượu với bạn bè từ rừng tới biển, từ Bắc chí Nam, nói đủ chuyện Đông, Tây, kim, cổ. Trong cuộc vui, Tường bao giờ cũng nói nhiều. Mà nói rất hay. Nói y chang như văn anh viết trong sách. Nguyễn Trọng Tạo từng tiếc rẻ: “Giá mình có sẵn cái ghi âm, khi Tường nói chuyện gì mình ghi hết, chắc sẽ được một cuốn sách hay lắm”.

Dưới góc nhìn của nhà thơ Ngô Minh, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường là một “Người ham chơi” thứ thiệt. Ham chơi ở đây được hiểu không phải là chơi lông bông, lười biếng mà là chơi cho ra chơi, sống cho ra sống, viết cho ra viết. “Tôi và Nguyễn Trọng Tạo hay gọi vui: “Tường là nhà hiền triết cũ còn sót lại”. Anh có kiến thức uyên bác về nhiều lĩnh vực triết học, văn học, văn hóa, lịch sử, địa lý… Đó không phải là kiến thức “tầm chương” mà đã nhập tâm thành máu thịt. Nhờ đó, anh soi sáng dưới nhiều góc độ khác nhau những vấn đề mà mình quan tâm. Từ đó chiết ra được những ý nghĩa mới, giá trị hình tượng mới thấm đẫm tình yêu và trí tuệ, thành thứ văn chương “tri âm tri kỷ” làm nhiều thế hệ độc giả mê say…”.

Tình quê, tình bạn, tình người của nhà thơ Ngô Minh sẽ còn lưu lại với thời gian qua chuyện kể và qua trang viết của thi nhân.