Phát huy giá trị lễ hội Nghinh Ông trong không gian mới

Ghe tàu của bà con ngư dân Vũng Tàu ra biển thực hiện nghi lễ rước linh vị Cá Ông. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

Nâng tầm những Lễ hội Nghinh Ông

Tín ngưỡng thờ Cá Ông (tức cá Voi) đã trở thành nét đặc sắc trong văn hóa dân gian của người dân vùng biển nước ta. Những ngày cuối tháng 9/2026 vừa qua lần lượt lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ (xã Cần Giờ) và Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam (phường Vũng Tàu) đã diễn ra.

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ và Lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam lần lượt được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2013 và 2023. Theo quan niệm của ngư dân miền biển, Cá Ông là vị thần linh thiêng che chở, dẫn đường, cứu nạn cho bà con mỗi khi thuyền ghe gặp sóng to, dông lớn ngoài biển. Tục thờ cúng Cá Ông là để thể hiện lòng biết ơn vị thần hộ mệnh trên biển của bà con, để mỗi chuyến biển đi an toàn, về đầy cá tôm.

Ghe cá của bà con ngư dân Cần Giờ ra biển làm lễ Nghinh Ông. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

Trong những năm qua, Lễ hội Nghinh Ông đã được chính quyền, ngành chức năng và ngư dân từng bước nâng tầm giá trị. Và ngày nay, lễ hội này không chỉ của người dân vùng biển mà còn là của cộng đồng có gắn với phát triển du lịch và kinh tế biển.

Trong lễ hội Nghinh Ông ở Cần Giờ năm nay, phần lễ với các nghi thức truyền thống được thực hiện trang nghiêm, thành tâm của bà con tại Lăng Ông Thủy Tướng và trên biển. Các nghi thức thượng đại kỳ, cúng Tiền hiền, Hậu hiền, Bạn cũ-Lái xưa và lễ Nghinh Ông tiếp tục tái hiện, duy trì những nét văn hóa dân gian từ xa xưa, gắn với lịch sử hình thành, đời sống và tín ngưỡng của ngư dân.

Lãnh đạo phường Vũng Tàu thắp hương làm lễ ở Lễ hội Nghinh Ông năm 2026. (Ảnh: ĐÌNH THÌN)

Phần hội năm nay có nhiều hoạt động tưởng niệm, tri ân những người đã hy sinh vì đất nước như lễ dâng hương tại Nghĩa trang Liệt sĩ Rừng Sác và Đền thờ Anh hùng, liệt sĩ Rừng Sác-Cần Giờ.

Trong khi đó, lễ hội Nghinh Ông tại phường Vũng Tàu năm nay cũng được tổ chức bài bản, quy mô với sự tham gia của hàng nghìn người dân địa phương và du khách. Để tiến hành phần lễ, đã có khoảng 20 chiếc ghe, tàu ra biển thực hiện nghi lễ rước linh vị Cá Ông về Đình thần Thắng Tam để thờ cúng. Sau đó, hàng ngàn người dân cùng học sinh tham dự lễ rước từ đường Quang Trung (Bãi Trước) về Đình thần Thắng Tam-nơi thờ Cá Ông.

Biểu diễn đua thuyền buồm trong lễ hội Nghinh Ông Thắng Tam năm 2026. (Ảnh: ĐÌNH THÌN)

Lễ hội này được kết nối với không gian du lịch của phố biển Vũng Tàu khi có biểu diễn thuyền buồm ở Bãi Trước và các trò chơi về văn hóa, về biển cả cho giới trẻ như: thi vẽ, tô màu sinh vật biển chủ đề “Sắc màu Lễ hội biển Vũng Tàu 2026” dành cho thanh thiếu niên; Hội thi “Rung chuông vàng” tìm hiểu văn hóa, lịch sử Nghinh Ông Thắng Tam; Thi trực tuyến tìm hiểu về di tích và lịch sử lễ hội...

Bà Trần Thị Bích Vân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Vũng Tàu cho biết lễ hội năm nay chú trọng hơn đến truyền thông số, kết nối doanh nghiệp du lịch, lữ hành và tạo điều kiện để du khách thực sự tham gia, trải nghiệm văn hóa của một đô thị biển.

Bạn trẻ ở Cần Giờ tham dự lễ hội Nghinh Ông. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

Tôn trọng tính nguyên bản của lễ hội

Lễ hội Nghinh Ông đã và đang được các địa phương xác định đây như một nguồn lực cho phát triển du lịch và kinh tế biển. Và để cho nguồn lực ấy phát huy giá trị, tiềm năng cần phải bảo tồn, tôn trọng tính nguyên bản của lễ hội.

Ông Vũ Hồng Thuấn, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Vũng Tàu cho biết một di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng trân trọng và tiếp nối. Chính người dân, các bậc cao niên, ngư dân, các vị trong Ban Tế lễ, các thế hệ gia đình gắn bó với Đình, với Lăng Ông là những người đang gìn giữ phần hồn của lễ hội. Do đó phải giữ được tính nguyên bản của lễ hội.

Lễ cúng tế rước linh vị Cá Ông trên biển Vũng Tàu. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

“Chính quyền xác định là cơ quan quản lý nhà nước, làm tốt vai trò quản lý, hướng dẫn, tạo điều kiện để di sản được trao truyền, không can thiệp làm 'biến dạng' những giá trị cốt lõi của lễ hội. Phần hội có thể sáng tạo bằng các hoạt động thể thao biển, văn hóa, ẩm thực, trải nghiệm, truyền thông số, kết nối doanh nghiệp và xây dựng sản phẩm du lịch chung quanh lễ hội”, ông Vũ Hồng Thuấn khẳng định.

Còn lãnh đạo xã Phước Hải cho biết sẽ tiếp tục gìn giữ các nghi lễ truyền thống một cách nguyên bản, phù hợp đời sống văn hóa ngư dân. Đồng thời mỗi năm luôn làm phong phú phần hội bằng những hoạt động gắn với văn hóa biển và đời sống làng chài để từ đó tạo thêm trải nghiệm cho du khách, giữ chân du khách.

Học sinh Vũng Tàu tham gia lễ rước linh vị Cá Ông năm 2026. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

Trong không gian mới, Lễ hội Nghinh Ông của các địa phương hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm văn hóa-du lịch đặc trưng, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch văn hóa, kinh tế biển, dịch vụ chất lượng cao, góp phần xây dựng đô thị du lịch văn minh, thân thiện, an toàn.

Đặc biệt, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa xác định rõ "Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng các giá trị văn hóa". Việc tổ chức các lễ hội với tinh thần tuyệt đối tôn trọng tính nguyên bản của các nghi thức do chính cộng đồng chủ thể thực hiện. Trong dòng chảy văn hóa, Lễ hội Nghinh Ông không chỉ là câu chuyện của riêng phường Vũng Tàu hay Cần Giờ, mà trở thành một giá trị văn hóa được kết nối, giới thiệu và phát huy trong không gian văn hóa, du lịch chung của Thành phố.

Đoàn ghe tàu của bà con ngư dân Vũng Tàu. (Ảnh: LÊ ĐÌNH THÌN)

Đây cũng là điều kiện để mở ra một bước phát triển mới về quy mô, không gian quảng bá và khả năng kết nối với các hoạt động văn hóa-du lịch ven biển của Thành phố.

Việc kết nối giữa Nghinh Ông Cần Giờ và Nghinh Ông Thắng Tam không làm mất đi bản sắc riêng của từng di sản mà ngược lại, tạo thêm cơ hội để những giá trị văn hóa biển của Thành phố được giới thiệu rộng hơn đến nhân dân, du khách trong nước và quốc tế. Để từ đó đưa di sản văn hóa dân gian miền biển trở thành sức mạnh mềm thúc đẩy sự phát triển bền vững của Thành phố trong kỷ nguyên mới.