Tính toán sâu xa của Lãnh tụ Tối cao Iran khi bất ngờ cải tổ bộ máy an ninh

Kể từ khi lên nắm quyền đầu tháng 3, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei chưa công khai xuất hiện trước công chúng.

Tuy nhiên, ông dường như đang từng bước định hình bộ máy quân sự và an ninh theo hướng riêng trong bối cảnh chiến sự với Mỹ chưa tìm được lối thoát.

Trong cuộc cải tổ nhân sự cấp cao diễn ra ngày 9-10/8, ông Khamenei bổ nhiệm một loạt quan chức có lập trường cứng rắn và giàu kinh nghiệm vào các vị trí điều hành bộ máy an ninh.

Đáng chú ý nhất là Mohsen Rezaei, cựu tư lệnh Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao.

Ông Rezaei từng nhiều lần tranh cử tổng thống và có 16 năm lãnh đạo IRGC, lâu hơn bất kỳ tư lệnh nào khác.

Ông từng chỉ huy lực lượng này trong cuộc chiến Iran - Iraq những năm 1980 và góp phần phát triển IRGC thành tổ chức quân sự quy mô lớn với các lực lượng lục quân, không quân, hải quân, đặc nhiệm Quds và Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya.

Ông Rezaei thay Mohammad Bagher Zolghadr, 72 tuổi, một quan chức tình báo cấp cao lâu năm.

Chuyên gia Sina Toossi cho rằng lựa chọn này cho thấy ông Khamenei cần một nhân vật "tầm cỡ và mạnh mẽ hơn" tại Hội đồng An ninh, có khả năng đàm phán và tìm kiếm đồng thuận giữa chính phủ với bộ máy an ninh.

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao có nhiệm vụ điều phối chính sách quân sự, ngoại giao, kinh tế và an ninh của Iran.

Trong sự nghiệp chính trị kéo dài nhiều thập kỷ, ông Rezaei từng thể hiện cả lập trường cứng rắn lẫn sự linh hoạt trong một số vấn đề.

Năm 2012, khi được hỏi về phản ứng của Iran nếu Israel tấn công, ông Rezaei tuyên bố Israel sẽ chịu ít nhất 10.000 thương vong.

Tuy nhiên, trong một cuộc phỏng vấn sau đó với Wall Street Journal, ông cho rằng hoạt động làm giàu uranium không nhất thiết phải diễn ra trên lãnh thổ Iran và Tehran quan tâm đến quan hệ với các công ty nước ngoài.

Khi chiến sự nổ ra, ông Rezaei thể hiện lập trường cứng rắn với Mỹ, từng gọi Tổng thống Donald Trump là "kẻ mất trí" và yêu cầu Washington đầu hàng theo điều kiện của Iran.

Cuối tuần qua, ông cũng tuyên bố Tehran sẽ không chấp thuận hành lang hàng hải qua eo biển Hormuz nếu không nằm dưới quyền kiểm soát của Iran.

Bên cạnh ông Rezaei, ông Khamenei bổ nhiệm tướng Ahmad Vahidi làm Tư lệnh IRGC và Hossein Taeb làm chỉ huy lực lượng Basij, đơn vị chịu trách nhiệm về an ninh trong nước.

Ông Taeb là thân tín lâu năm của gia đình Khamenei và từng chỉ huy Basij đối phó các cuộc biểu tình năm 2009.

Chuyên gia Saeid Golgar cho rằng những thay đổi này có thể cho thấy ông Khamenei muốn kiềm chế hoặc gạt sang lề những nhân vật thuộc phe chủ hòa, vốn ủng hộ duy trì lệnh ngừng bắn hoặc tìm kiếm thỏa hiệp với Mỹ.

Nhà bình luận Tim Lister của CNN nhận định bộ máy mới vừa thể hiện lập trường quyết liệt hơn với đối thủ bên ngoài, vừa cảnh giác cao độ trước bất mãn trong nước. Với bộ khung mới này, Iran kỳ vọng củng cố sức mạnh và khả năng ứng phó của hệ thống an ninh trong giai đoạn đầy biến động.