Tổ chức chạy tàu thế nào nếu không xuyên tâm Hà Nội?

Hình thành 5 ga đầu mối mới

Đây là nội dung đáng chú ý trong Dự thảo Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối TP Hà Nội vừa được Cục Đường sắt VN trình Bộ Xây dựng phê duyệt sau khi cập nhật các yếu tố mới, bảo đảm phù hợp với Quy hoạch tổng thể quốc gia và quy hoạch ngành.

Tàu khách trên sân ga Gia Lâm Ảnh: Tạ Hải

Trước đó, tháng 6/2026, điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng đã được Bộ Xây dựng phê duyệt. Theo định hướng quy hoạch, mạng đường sắt quốc gia khu vực đầu mối TP Hà Nội sẽ hình thành 5 ga đầu mối.

Trong đó, ga Ngọc Hồi (Tổ hợp ga Ngọc Hồi) là ga đầu mối hành khách phía Nam, có chức năng ga lập tàu của đường sắt quốc gia và đường sắt đô thị. Đây cũng là nơi bố trí khu đề-pô của đường sắt đô thị, đường sắt quốc gia và đường sắt tốc độ cao.

Ở phía Bắc sông Hồng, ga Gia Lâm là ga đầu mối hành khách, kết hợp đường sắt đô thị và đường sắt quốc gia. Ga này phục vụ tàu khách khổ 1.435mm các tuyến phía Bắc sông Hồng, tàu khách khổ 1.000mm tuyến phía Đông; kết nối 5 tuyến đường sắt quốc gia và 3 tuyến đường sắt đô thị.

Hai ga đầu mối hàng hóa mới là Thường Tín và Yên Thường. Trong đó, Thường Tín là đầu mối hàng hóa phía Nam, phục vụ tàu khổ 1.000mm và 1.435mm. Ga Yên Thường là đầu mối hàng hóa phía Bắc sông Hồng, phục vụ tàu khổ 1.435mm, kết nối luồng hàng đi Lạng Sơn, Hải Phòng và phía Tây.

Quy hoạch cũng định hướng chuyển đoạn Ngọc Hồi - Gia Lâm thành đường sắt địa phương, bàn giao cho UBND TP Hà Nội để xây dựng khi đủ điều kiện.

Khi phương án này được thực hiện, ga Hà Nội sẽ không còn là ga đầu mối hành khách; ga Giáp Bát cũng không còn là ga đầu mối hàng hóa đường sắt quốc gia như hiện nay. Tuyến đường sắt quốc gia sẽ không còn đi xuyên tâm Hà Nội.

Không để gián đoạn hoạt động đường sắt

Để giải quyết bài toán kết nối, quy hoạch định hướng đầu tư 5 ga đầu mối cùng các tuyến đường sắt vành đai, kết nối các tuyến đường sắt tại khu vực Thủ đô.

Cụ thể, sẽ đầu tư các tuyến, đoạn tuyến đường sắt quốc gia khổ 1.435mm qua Hà Nội gồm: đoạn Thạch Lỗi - Kim Sơn thuộc tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; vành đai phía Đông đoạn Kim Sơn - Ngọc Hồi; vành đai phía Tây đoạn Ngọc Hồi - Thạch Lỗi.

Cùng đó, tuyến đường sắt đô thị số 1 Hà Nội cần triển khai gấp rút đầu tư đoạn Ngọc Hồi - Hà Nội - Gia Lâm - Yên Viên; tuyến số 6 giữa sân bay Nội Bài - Bắc Hồng - Vĩnh Quỳnh (Ngọc Hồi).

Đoạn đường sắt quốc gia Ngọc Hồi - Gia Lâm chỉ chuyển thành đường sắt địa phương và bàn giao cho UBND TP Hà Nội xây dựng sau khi hoàn thành các hạng mục cần thiết, bảo đảm không làm gián đoạn vận tải đường sắt.

Các hạng mục gồm các đoạn tuyến kết nối, tuyến vành đai, ga đầu mối, cơ sở chỉnh bị đầu máy, toa xe… Khi đó, các ga Yên Viên, Hà Nội, Giáp Bát cùng các cơ sở chỉnh bị đầu máy, toa xe hiện nay sẽ được chuyển chức năng.

Tuyến đường sắt địa phương Ngọc Hồi - Gia Lâm cũng phải bảo đảm việc đón, trả khách giữa Tổ hợp Ngọc Hồi, ga Gia Lâm với trung tâm Hà Nội thuận lợi, hiệu quả.

Quy hoạch đồng thời yêu cầu duy trì hoạt động các tuyến đường sắt khổ 1.000mm phía Bắc và phía Nam sông Hồng qua Hà Nội cho đến khi hoàn thành, đưa vào khai thác tuyến vành đai phía Đông Hà Nội và Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo tư vấn lập quy hoạch, tàu khách khổ 1.435mm từ phía Nam đến ga Ngọc Hồi sẽ đi theo đoạn Ngọc Hồi - Kim Sơn thuộc tuyến vành đai phía Đông để kết nối với các tuyến phía Bắc.

Tàu khách khổ 1.000mm từ phía Nam sẽ dừng tại Ngọc Hồi. Hành khách có thể chuyển sang tàu khổ 1.435mm hoặc tàu đường sắt đô thị để đi tiếp về phía Bắc, Tây, Đông; hành khách vào trung tâm thành phố sử dụng tuyến đường sắt đô thị số 1 Ngọc Hồi - Yên Viên.

Ở phía Bắc, tàu khách khổ 1.435mm từ các hướng Đông, Bắc, Tây và Tây Bắc sẽ dừng tại ga Gia Lâm; tàu khổ 1.000mm tuyến Gia Lâm - Hải Phòng cũng dừng tại đây. Hành khách vào trung tâm tiếp tục di chuyển bằng tuyến đường sắt đô thị số 1.

Với tàu hàng, phương án được tổ chức theo hướng chuyển tải giữa hai khổ đường. Tàu khổ 1.000mm từ phía Nam đến ga Thường Tín mới sẽ chuyển tải sang tàu khổ 1.435mm để đi theo vành đai phía Đông đến Yên Thường hoặc trực tiếp đi Lạng Sơn, Hải Phòng.

Theo chiều ngược lại, tàu khổ 1.435mm từ phía Tây, Đông, Bắc về Thường Tín mới sẽ chuyển tải sang khổ 1.000mm để đi phía Nam. Việc chuyển tải giữa hai khổ đường cũng được thực hiện tại Phúc Yên mới, Lương Tài và Thường Tín mới.

Ga Hà Nội và bài toán chuyển đổi chức năng

Phương án chạy tàu đã được định hướng, song câu hỏi đặt ra là có nên tiếp tục đưa tàu khách đường sắt quốc gia về ga Hà Nội - nhà ga trung tâm hiện nay?

Theo TS Lê Tiến Dũng, giảng viên Trường Đại học Công nghệ GTVT, phương án đưa tàu đường sắt quốc gia về ga Hà Nội chỉ hiệu quả nếu có thể mở rộng đủ quỹ đất để đầu tư nhà ga đa tầng, phục vụ đường sắt tốc độ cao, đường sắt thường và đường sắt đô thị.

Trong điều kiện quỹ đất hiện hữu hạn hẹp, ông Dũng cho rằng nên ưu tiên kết nối Ngọc Hồi - ga Hà Nội bằng đường sắt đô thị. Với khoảng cách hơn 10km, phương án này vừa bảo đảm an toàn, vừa thuận lợi cho hành khách và góp phần giải quyết bài toán giao thông.

"Quan trọng là cần xây dựng sớm tuyến đường sắt đô thị kết nối Ngọc Hồi - ga Hà Nội, cùng đó là các tuyến đường sắt vành đai", ông Dũng nói và cho rằng, khi đó ga Hà Nội có thể chuyển đổi chức năng, nhưng công trình kiến trúc nhà ga nên được giữ lại bởi đây là công trình lịch sử, văn hóa quan trọng.