Tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Chỉ áp dụng khi đáp ứng đủ điều kiện

Theo kế hoạch đề xuất, hình thức thi tốt nghiệp trên máy tính được triển khai từ năm 2027 tại một số điểm thi đủ điều kiện.

Hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan của con người

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036.

Theo đó, Đề án được xây dựng trên cơ sở chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác khảo thí, hướng tới hoàn thiện một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia hiện đại, khách quan và tin cậy. Mục tiêu không chỉ phục vụ xét công nhận tốt nghiệp THPT mà còn tạo nguồn dữ liệu có giá trị cho công tác quản lý giáo dục và tuyển sinh.

Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Huỳnh Văn Chương. Ảnh: Moet

Theo Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Huỳnh Văn Chương, điều quan trọng cần được hiểu đúng là việc chuyển từ thi trên giấy sang thi trên máy tính chỉ là đổi mới công cụ và quy trình tổ chức kỳ thi, trong khi mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra của Chương trình giáo dục phổ thông vẫn được giữ nguyên.

Ông Huỳnh Văn Chương cho biết, hình thức thi trên máy tính sẽ giúp giảm đáng kể các khâu thủ công như in sao, vận chuyển, bàn giao và chấm bài trắc nghiệm; đồng thời ghi nhận đầy đủ quá trình làm bài của thí sinh, hạn chế sai sót do con người. Việc tổ chức nhiều ca thi với các đề thi được chuẩn hóa, có độ khó tương đương sẽ góp phần nâng cao tính linh hoạt, đồng thời mở rộng khả năng sử dụng các dạng câu hỏi có âm thanh, hình ảnh, video hoặc mô phỏng, giúp đánh giá tốt hơn năng lực vận dụng, phân tích và giải quyết vấn đề của học sinh.

Một trong những băn khoăn của dư luận là thi trên máy tính có đồng nghĩa với thi trực tuyến và phụ thuộc vào Internet hay không? Theo ông Huỳnh Văn Chương, đây là cách hiểu chưa chính xác. Theo mô hình đề xuất, đề thi được truyền qua bảo mật của Ban Cơ yếu Chính phủ đến máy chủ tại điểm thi; thí sinh làm bài trên mạng LAN nội bộ, hoàn toàn không kết nối Internet. Mô hình này giúp hạn chế nguy cơ bị tấn công từ môi trường mạng và giảm sự phụ thuộc vào đường truyền Internet trong quá trình tổ chức kỳ thi.

Cùng với đó, Đề án đặt mục tiêu ứng dụng công nghệ để tự động hóa tối đa các công đoạn nhằm giảm thiểu sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người. Các công nghệ dự kiến được nghiên cứu, ứng dụng tập trung vào bảo mật dữ liệu, giám sát hệ thống, chấm thi và hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. Tuy nhiên, AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế đội ngũ chuyên gia trong xây dựng, thẩm định và phê duyệt đề thi. Dữ liệu đề thi và bài thi được mã hóa, phân quyền truy cập, sao lưu nhiều lớp và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Triển khai theo lộ trình, bảo đảm nguyên tắc công bằng

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, bảo đảm công bằng cho mọi thí sinh là nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình triển khai Đề án. Vì vậy, việc tổ chức thi trên máy tính sẽ không được thực hiện đồng loạt mà triển khai theo lộ trình, chỉ áp dụng tại những địa phương, điểm thi đáp ứng đầy đủ yêu cầu về cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và nhân lực. Trong giai đoạn chuyển tiếp, thi trên giấy và thi trên máy tính sẽ được tổ chức song song, bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả.

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: VĐ

Ông Huỳnh Văn Chương nhấn mạnh, đối với các địa phương vùng sâu, vùng xa hoặc những học sinh ít có điều kiện tiếp cận máy tính, Bộ sẽ yêu cầu địa phương xây dựng phương án hỗ trợ để học sinh được làm quen với hình thức thi trước khi tham dự kỳ thi chính thức. Việc bố trí nhiều ca thi cũng chỉ được thực hiện khi ngân hàng câu hỏi đã được chuẩn hóa và chứng minh tính tương đương về nội dung, độ khó cũng như khả năng đánh giá, bảo đảm không có thí sinh nào được lợi hay bất lợi do dự thi ở một ca cụ thể.

Đối với những tình huống kỹ thuật như mất điện, hỏng máy hoặc lỗi phần mềm, hệ thống được thiết kế có khả năng tự động lưu bài định kỳ, đồng thời các điểm thi phải chuẩn bị đầy đủ máy dự phòng, nguồn điện dự phòng và quy trình xử lý sự cố. Mọi tình huống phát sinh đều được ghi nhận để phục vụ công tác hậu kiểm và bảo đảm quyền lợi của thí sinh. Các thí sinh khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ đặc biệt cũng sẽ được bố trí điều kiện phù hợp mà không làm thay đổi yêu cầu đánh giá của môn thi.

Thực tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có quá trình chuẩn bị khá dài cho Đề án. Cuối năm 2024 và nửa đầu năm 2025, việc thử nghiệm đã được thực hiện với hơn 12.000 học sinh. Đến tháng 4 và 5-2026, quy mô thử nghiệm được mở rộng tại 15 tỉnh, thành phố với 143 trường THPT và trung tâm giáo dục thường xuyên, thu hút hơn 36.000 thí sinh, tương đương khoảng 143.000 lượt thi. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định và có khả năng triển khai trong điều kiện thực tế của Việt Nam. Tuy nhiên, Bộ sẽ tiếp tục đánh giá toàn diện trước khi mở rộng phạm vi áp dụng.

Theo lộ trình đề xuất, từ năm 2027, hình thức thi trên máy tính dự kiến được triển khai tại một số điểm thi đủ điều kiện; sau mỗi giai đoạn sẽ tiếp tục đánh giá, hoàn thiện rồi mới mở rộng.

Đề cập những băn khoăn của phụ huynh và học sinh, ông Huỳnh Văn Chương khẳng định, máy tính chỉ là phương tiện làm bài, không làm thay đổi phạm vi kiến thức, nội dung học tập hay yêu cầu của kỳ thi. Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ phối hợp với các địa phương, nhà trường cung cấp miễn phí phần mềm và bài thi mẫu để học sinh làm quen trước khi dự thi. Điều học sinh cần tập trung vẫn là kiến thức và năng lực theo Chương trình giáo dục phổ thông.

Theo Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ Giáo dục và Đào tạo), Việt Nam vẫn cần duy trì một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia. Không chỉ phục vụ xét công nhận tốt nghiệp THPT, kỳ thi còn cung cấp nguồn dữ liệu chuẩn hóa cho công tác quản lý giáo dục, đánh giá chất lượng dạy học và là căn cứ quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong tuyển sinh. Điều này góp phần giảm số lượng kỳ thi riêng, giảm chi phí và áp lực cho thí sinh, đồng thời vẫn bảo đảm quyền tự chủ tuyển sinh của các trường đại học.