Tòa án Liên bang Mỹ chặn sắc lệnh mới của Tổng thống Donald Trump

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Getty Images/TTXVN)

Một thẩm phán liên bang tại Maryland đã tạm thời chặn sắc lệnh mới nhất của Tổng thống Donald Trump nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, cho rằng chính sách này “gần như chắc chắn vi hiến”, qua đó mở ra một cuộc tranh tụng pháp lý mới về phạm vi bảo vệ của Tu chính án Thứ 14 đối với trẻ em sinh tại Mỹ.

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, trong phán quyết dài 35 trang, Thẩm phán Deborah Boardman, người được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm, đã ban hành lệnh cấm sơ bộ đối với sắc lệnh ngày 6/8 của Tổng thống Trump.

Bà cho rằng sắc lệnh mới, trong một số trường hợp, có thể tước quyền công dân của những trẻ em mà Tòa án Tối cao đã xác định là công dân Mỹ ngay từ khi sinh.

Thẩm phán Boardman viện dẫn phán quyết hồi tháng 6 của Tòa án Tối cao liên quan đến sắc lệnh trước đó của Tổng thống Trump về quyền công dân theo nơi sinh. Trong phán quyết với tỷ lệ 6-3, Tòa án Tối cao kết luận sắc lệnh này vi phạm Điều khoản Quốc tịch trong Tu chính án Thứ 14.

Theo sắc lệnh ngày 20/1/2025, Tổng thống Trump quy định trẻ sinh tại Mỹ chỉ được hưởng quyền công dân theo nơi sinh nếu ít nhất một trong hai cha mẹ là công dân Mỹ hoặc thường trú nhân hợp pháp. Quy định này nhằm loại bỏ quyền công dân tự động đối với trẻ có cha mẹ đều là người nhập cư bất hợp pháp.

Bất chấp phán quyết của Tòa án Tối cao, ngày 6/8, Tổng thống Trump tiếp tục ban hành hai sắc lệnh liên quan đến vấn đề này. Một sắc lệnh tìm cách hạn chế quyền công dân đối với một số nhóm trẻ em sinh tại Mỹ, trong đó có con của những người bị chính quyền xác định là “kẻ thù ngoại quốc”, thành viên các tổ chức khủng bố nước ngoài được chỉ định hoặc một số trường hợp liên quan đến hoạt động thay mặt chính phủ nước ngoài.

Sắc lệnh thứ hai tập trung vào việc ngăn chặn “du lịch sinh con”, trong đó chính quyền dự kiến áp dụng các biện pháp về thị thực và nhập cảnh nhằm hạn chế việc người nước ngoài đến Mỹ chủ yếu để sinh con và giúp trẻ được hưởng quyền công dân.

Theo phán quyết mới, CASA Inc., một tổ chức phi lợi nhuận tại Maryland, đã khởi kiện chính quyền Tổng thống Trump nhằm ngăn sắc lệnh ngày 6/8.

Thẩm phán Boardman cho rằng sắc lệnh mới có nguy cơ ảnh hưởng đến một nhóm trẻ em đã được tòa xác định có quyền công dân theo Hiến pháp.

Theo bà Boardman, những trẻ em có cha mẹ, dù đúng hay sai, bị chính phủ xác định là “kẻ thù ngoại quốc” có thể phải đối mặt với nguy cơ bị từ chối hoặc tước quyền công dân theo nơi sinh, mặc dù các em không thuộc những ngoại lệ được Hiến pháp và án lệ công nhận.

Bà cũng bày tỏ quan ngại về cách chính quyền xác định một cá nhân có thuộc diện “kẻ thù ngoại quốc” hay không. Theo bà, việc tước quyền công dân, kể cả trong trường hợp quyền này có thể được khôi phục sau quá trình tố tụng, vẫn có thể gây ra những thiệt hại không thể khắc phục đối với trẻ em và gia đình.

Đây không phải lần đầu Thẩm phán Boardman can thiệp vào chính sách về quyền công dân theo nơi sinh của Tổng thống Trump. Trước đó, bà từng chặn sắc lệnh năm 2025 trước khi vấn đề được đưa lên Tòa án Tối cao.

Nhà Trắng đã lên tiếng chỉ trích phán quyết mới. Phát ngôn viên Lauren Bis ngày 3/9 cáo buộc Thẩm phán Boardman đang tìm cách cản trở chương trình nghị sự của Tổng thống Trump, đồng thời khẳng định sắc lệnh của Tổng thống Trump phù hợp với các phán quyết và lập luận của Tòa án Tối cao.

Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cho biết chính quyền không bất ngờ trước phán quyết và sẽ tiếp tục theo đuổi vụ việc. Ông tuyên bố nếu cần đưa vấn đề trở lại Tòa án Tối cao, chính quyền sẽ thực hiện.

Về phía nguyên đơn, CASA hoan nghênh phán quyết và cho rằng đây là bước quan trọng nhằm bảo vệ quyền công dân của trẻ em sinh tại Mỹ. Đại diện pháp lý của tổ chức cho biết sẽ tiếp tục theo đuổi vụ kiện để ngăn chính quyền áp dụng sắc lệnh.

Phán quyết mới nhiều khả năng sẽ tiếp tục được Chính quyền Tổng thống Trump kháng cáo, qua đó có thể đưa vấn đề trở lại hệ thống tư pháp liên bang và cuối cùng là Tòa án Tối cao.

Tranh chấp hiện tập trung vào câu hỏi liệu chính quyền có thể thiết lập thêm các ngoại lệ đối với nguyên tắc quyền công dân theo nơi sinh ngoài những ngoại lệ đã được Hiến pháp và án lệ công nhận hay không.

Trong diễn biến liên quan, Bộ Ngoại giao Mỹ đang đề xuất yêu cầu cha mẹ hoặc người giám hộ khi làm hộ chiếu cho con phải cung cấp bằng chứng về quốc tịch hoặc tình trạng di trú của mình, trong động thái mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm siết chặt việc xác định quyền công dân theo nơi sinh.

Bản hướng dẫn dự thảo cho thấy Bộ Ngoại giao có thể yêu cầu thông tin và giấy tờ liên quan đến quốc tịch hoặc tình trạng di trú của cha mẹ để xác định liệu trẻ xin hộ chiếu có thuộc phạm vi điều chỉnh của Sắc lệnh hành pháp 14418, được Tổng thống Trump ký ngày 6/8 hay không.

Đây là chi tiết cụ thể đầu tiên cho thấy Bộ Ngoại giao dự kiến cụ thể hướng triển khai sắc lệnh.

Theo đề xuất, cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp khi nộp đơn xin hộ chiếu cho trẻ sẽ phải cung cấp giấy tờ chứng minh quốc tịch, như hộ chiếu Mỹ còn hiệu lực hoặc giấy khai sinh, hoặc giấy tờ chứng minh tình trạng di trú, như mẫu I-94 hoặc thẻ thường trú nhân hợp pháp.

Chính phủ Mỹ sẽ sử dụng các thông tin này để đánh giá tư cách công dân của trẻ theo các tiêu chí được quy định trong sắc lệnh./.